مرتضی قلی بیات
فرزند حاج عباسقلى خان سهمالملك اراكى، متولد 1306 ه.ق. تحصیلاتى در حد متوسط انجام داد، ولى سفرهاى متعددى به اروپا كرد. كار اصلى او كشاورزى و ملكدارى بود. با پدر خود همكارى مىكرد، ولى جاهطلبى و غرور او باعث شد به كارهایى سیاسى دلبستگى پیدا كند. وارد احزاب آن زمان شد و سرانجام در دورهى چهارم مجلس كه در 1300 افتتاح شد، به وكالت رسید. در دورهى پنجم نیز وكیل بود. در مجلس مؤسسان اول كه در 1304 تشكیل شد، نماینده و نایبرئیس مجلس بود.
در اولین كابینهى دوران رضاشاه كه به ریاست ذكاءالملك فروغى تشكیل شد، به عضویت دولت درآمد و وزیر مالیه شد. عمر این كابینه بیش از شش ماه طول نكشید، ولى بیات مجدداً به نمایندگى مجلس انتخاب گردید و تا پایان دورهى سیزدهم مجموعاً ده دوره نمایندهى مجلس شوراى ملى بود و در غالب ادوار، نیابت ریاست را برعهده داشت. در دورهى سیزدهم كاندیداى ریاست بود، ولى محتشمالسلطنه اسفندیارى با چند رأى اضافى براى بار چهارم به ریاست مجلس شوراى ملى رسید و او نیز نیابت را نپذیرفت.
در انتخابات دورهى چهاردهم نتوانست كرسى نمایندگى را به دست آورد، ولى على سهیلى انجامدهندهى انتخابات، رضایت او را به نحو دیگرى فراهم كرد و به او پست وزارت دارائى داد. پس از سقوط كابینهى سهیلى، در دورهى نخستوزیر ساعد مراغه، وزیر مشاور شد. بعد از شهریور 1320، با همكارى سید محمد صادق طباطبائى و باقر كاظمى و اماناللَّه اردلان و ابراهیم زند به تشكیل حزب مردم همت گماشت. سوابق آزادیخواهى طباطبائى موجب شد كه عدهى زیادى به این حزب گرویدند و با توجه به این نكته كه طباطبائى رئیس مجلس شوراى ملى نیز بود، حزب مزبور در مجلس طرفدارانى پیدا كرد. پس از سقوط كابینهى ساعد، مجلسیان متوجه رجال صدر مشروطه بودند. صادق مستشارالدوله زمینهى مساعدى براى نخستوزیرى داشت، لیكن اقلیت 50 نفرى مجلس به لیدرى دكتر محمد مصدق، به بیات توجه داشت. بیات توانست فراكسیونهاى میهن و اتحاد ملى را با خود همراه نماید. لاجرم با پشتیبانى اقلیت و بر اثر بىتفاوتى اكثریت، به نخستوزیرى رسید. مستشارالدوله نیز 45 رأى داشت.
دوران نخستوزیرى بیات كه چهار ماه به طول انجامید، از ادوار متشنج و ناراحتكننده بود. دخالت قوهى مقننه در كار قوهى مجریه از یك طرف و توقف نیروهاى متفقین در ایران از طرف دیگر، مشكلات بزرگى بوجود آورده بود. سرانجام با استیضاح سید ضیاءالدین، كابینهى بیات سقوط كرد. پس از چندى، به استاندارى آذربایجان منصوب شد، ولى پیشرفت دموكراتها در آنجا موجب شد پس از چند روز به تهران بازگردد. در اواخر دورهى چهاردهم وقتى قوامالسلطنه با 52 رأى در مقابل 51 رأى مؤتمنالملك به نخستوزیرى رسید، بیات را وارد كابینه نمود و او وزیر دارائى و نایب نخستوزیر شد. مدت كوتاهى در این سمت بود. در انتخابات دورهى اول سنا به سناتورى و نیابت مجلس سنا رسید و در 1331 پس از خلعید از شركت سابق نفت، به ریاست هیئت مدیره و مدیرعاملى شركت ملى نفت ایران منصوب شد و تا 1336 در آن سمت بود. در 1336 درگذشت و هنگام مرگ 71 سال داشت. مردى بذال و خوشگذران بود. كلیهى ثروت پدرى را در این راه مصرف كرد؛ به طورى كه در اواخر عمر چیز قابل توجهى نداشت. از فرزندانش فقط محمد بیات تا اندازهاى ترقى كرد و مدتى معاون وزارت كشاورزى و بعد مدیركل بانك كشاورزى گردید.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
