محمدابراهیم جناتی
حضرت آيت اللّه العظمي محمّد ابراهيم جنّاتي، سال 1312 هجري شمسي در تاش شاهرود ديده به جهان گشود. وي سطوح عاليه فقه و اصول و منظومه سبزواري را نزد اساتيد بزگوار سبزوار به پايان رساند. او سپس براي گذراندن مراحل بعدي به مشهد و پس از مدتي به قم عزيمت كرد و از محضر آيات عظام بهره جست. سپس به نجف اشرف مهاجرت نمود و بيش از بيست و پنج سال در آن مركز علمي اقامت گزيد. محمد ابراهيم جناتي در سال 1358 هجري شمسي با مراجعت به ايران و اقامت در شهر قم، همچنان كار تدريس و تأليف كتب و مقالات علمي را پي گرفتند. وي هم اكنون استاد حوزه علميه قم و نجف اشرف و عضو پيوسته فرهنگستان علوم جمهوري اسلامي ايران ميباشد. ايشان نخستين شخصيت علمي بودند كه در حوزه علميه قم، فقه تطبيقي و اصول و علوم حديث و علوم قرآن را در دامنهاي وسيع و در يك دوره كامل از ديدگاه مذاهب اسلامي تدريس نمودهاند.
گروه : علوم انساني
رشته : فقه و اصول
اوضاع اجتماعي و شرايط زندگي : محمّد ابراهيم جنّاتي، سال 1312 هجري شمسي در تاش (در دامنه قله شاهرود و 30 كيلومتري شاهرود و 40 كيلومتري گرگان) شاهرود بدنيا آمد.
تحصيلات رسمي و حرفه اي : محمد ابراهيم جناتي در شش سالگي به خواست پدر به فراگيري قرآن مجيد و ادبيات فارسي پرداخت و در يازده سالگي وارد مدرسه علميه شاهرود گرديد و در مدت چهار سال موفق به اتمام مقدمات و مقداري از سطح عالي شدند. هنوز هيجده بهار از عمر ايشان نگذشته بود كه سطوح عاليه فقه و اصول را به ضميمه منظومه سبزواري به پايان رسانده، به منظور گذراندن مراحل بعدي به مشهد هجرت كردند و از درسهاي اساتيد آن حوزه علمي بهره فراوان بردند. وي پس از مدتي به قم رفتند و با شركت در درس خارج فقه آيه اللّه العظمي بروجردي و اصول امام خميني به تحصيل ادامه دادند. سپس به نجف اشرف مهاجرت نموده و بيست و پنج سال در آن مركز علمي اقامت گزيدند، كه بيشتر آن صرف استفاده از محضر پرفيض استادان آن حوزه علميه مانند آيات عظام شاهرودي، حكيم، شيرازي، حلّي، زنجاني و خويي گرديد. آيت الله جناتي در نجف اشرف به سبب تاليفات و پژوهشهايي فراوان و تدريس به زبان فارسي و عربي، در زمره مجتهدان برجسته حوزه علميه قرار گرفتند. كتابهاي الحج، المساجد و احكامها في التشريع الاسلامي، النفحات العلميه في اصول الفقه الاماميه، طهاره الكتابي، قاعده الالزام و الاسلام اقتصاديا و اجتماعيا ايشان در آن زمان، گوياي اين گفته است. عوامل ياد شده منجر به اخذ درجه عاليه و رفيعه اجتهاد از اساتيدشان گرديد كه مضمون برخي از آنها بينظير است و در مقدمه كتاب الحج در 33 سال پيش چاپ شده و در سالهاي اخير هم در مجله كيهان فرهنگي به طبع رسيده است.
فعاليتهاي ضمن تحصيل : محمدابراهيم جناتي به موازات تحصيل به تدريس رسائل و شرح لمعه و نيز تأليف روي آوردند. يازده سال در جامعه النجف كتابهاي سطح عالي حوزه (رسائل، مكاسب و كفايه) را جمعاً در سه دوره تدريس كردند و همچنين در سالهاي آخر اقامت در نجف اشرف، در مدرسه بزرگ مرحوم آخوند خراساني، خارج اصول تدريس ميكردند. در نجف كتابهاي بسياري به رشته تحرير درآوردند، از جمله تقريرات درس خارج فقه مرحوم آيه اللّه العظمي شاهرودي را به صورت مجموعهاي پنج جلدي، به تشنگان معارف فقهي عرضه كردند.
استادان و مربيان : اساتيد محمد ابراهيم جناتي در شاهرود: آيت الله شيخ آقا بزرگ اشرفي، آيت الله شيخ بهاءالدين علمي، آيت الله شيخ علي توحيدي، آيت الله شيخ علي اصغر دانش پژوه، آيت الله شريعتمداري تهراني معروف به سبزواري، آيت الله سيد عباس نجفي، آيت الله شيخ محمد مفيدي اساتيد ايشان در نجف اشرف: آيت الله العظمي سيد محمود شاهرودي، آيت الله العظمي سيد محسن حكيم، آيت الله العظمي سيد عبدالهادي شيرازي، آيت الله العظمي شيخ حسين حلي، آيت الله العظمي ميرزا محمد باقر زنجاني، آيت الله العظمي سيد ابوالقاسم خويي
مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : محمدابراهيم جناتي در سال 1358 هجري شمسي با مراجعت به ايران و اقامت در شهر قم به كار تدريس خارج فقه و اصول به گونه متداول در حوزه به زبان فارسي و فقه تطبيقي و اصول آن به زبانهاي فارسي و عربي و نيز علوم حديث و علوم قرآني از ديدگاه مذاهب اسلامي مشغول شدند. وي هم اكنون استاد حوزه علميه قم و نجف اشرف و عضو پيوسته فرهنگستان علوم جمهوري اسلامي ايران ميباشد. ايشان نخستين شخصيت علمي بودند كه در حوزه علميه قم، فقه تطبيقي و اصول و علوم حديث و علوم قرآن را در دامنهاي وسيع و در يك دوره كامل از ديدگاه مذاهب اسلامي تدريس نمودهاند.
فعاليتهاي آموزشي : حضرت آيت اللّه العظمي جنّاتي با اشراف كامل به نقاط قوت و ضعف تدريس در حوزههاي علميه و با بهرهگيري از نيم قرن تجربه تحصيل، تحقيق، تدريس و درك محضر فحول فقهاي نجف و قم، شيوه تازهاي پاي نهادهاند. ايشان در تدريس خارج فقه و اصول خويش، ضمن حفظ و احياي امتيازات دروس معمول در حوزهها، به گزينش درست مطالب و حذف زوايد و مطالب وقتگير و بيثمر تأكيد دارند و بيشتر به بازپروري ابحاث ناب و پرفايده اصول و فقه همت ميگمارند. در اين شيوه استاد به دفاع از نظريههاي خويش ميپردازد و شاگردان نيز آماده و با روحيهاي نقادانه در درس حاضر ميشوند و به همراه آموختن درس، شيوه اجتهاد و نظريهپردازي را ميآموزند . از جمله ويژگيهاي بارز حضرت آيت اللّه العظمي جنّاتي در تدريس، عنايت به اصل «شاگرد محوري» است و روش «استاد محوري» در تدريس معظم له ديده نميشود. ايشان ضمن جرئت و ميدان دادن به شاگردان در جلسه تدريس، به گونه عملي راه استنباط احكام و جزئيات آن را در هر مسئله و فرعي عنوان ميكنند. به عبارت روشنتر تدريس ايشان را ميتوان تلفيقي از روش سنتي و شيوه مدرن ناميد كه ميتواند در پرورش نيروي انساني كارآمد براي حوزه، بسيار كارساز باشد. اين شيوه همچنان از سوي ايشان پيگيري ميشود و البته از نظر معظم له گام كوچكي براي اصلاح ساختار آموزشي حوزههاي علميه است. گفتني است ايشان جهت ايجاد نظام آموزشي مطلوب در حوزه علميه، نظريههايي نيز ارائه دادهاند كه در جاي خود بيان شده است. شيوه اجتهادي حضرت آيت اللّه العظمي جنّاتي، تفريعي و تطبيقي ميباشد، كه در آن، هدف از اجتهاد، شناخت فروع و مصاديق قوانين و اصول كلي احكام، و ارتباط ميان آن دو است. اجتهاد تفريعي و تطبيقي، شكل تحول يافتهاي از اجتهاد در منابع است كه دگرگوني زمان و مكان، و پيدايش مسائل تازه آن را ايجاب كرده است. در اين شيوه از اجتهاد، همراه با مراجعه به منابع شرعي، ابعاد قضايا به خوبي سنجيده ميشود. ملاكات احكام و عناويني كه بالذات و در بستر زمان، موضوع براي احكام قرار گرفتهاند و نيز ويژگي هاي دروني و بيروني موضوع بررسي مي گردد، سپس در صورت تغيير در موضوع يا قيود و شرايط آن، حكم نيز تغيير خواهد كرد و گرنه حكم همچنان ثابت باقي خواهد ماند، زيرا حكم بر روي موضوعش ثابت است «حلال محمد حلال الي يوم القيامه و حرام محمد حرام الي يوم القيامه». چنانكه انفكاك معلول از علت و عرض از معروض امكان ندارد، انفكاك حكم از موضوعش نيز امكان ندارد و موضوع به منزله علت براي حكم است. در اين شيوه كه ويژگيهاي دروني و بيروني موضوع، ملاك و عناوين احكام به دقت بررسي مي شوند، تحول زمان و مكان در تحول آنها داراي نقشي بسزا ميباشند، زيرا تحول زمان و مكان در تغيير نفس احكام الهي اگرچه دخالتي ندارند ـ زيرا زمان و مكان جزء موضوع حكم نمي باشند بلكه ظرف براي آن مي باشند ـ ولي در تحول موضوع يا ويژگي ها و شرايط آن و در تحول ملاك حكم آن و نيز در مشخص كردن آنها در مقام تفريع و تطبيق اثر مي گذارند. معظم له در باب تحول اجتهاد بر اساس ادله شرعي در صورت تحول موضوع و يا ويژگي ها و يا ملاك حكم موضوع ـ و البته نه تحول احكام ـ به دگرگوني زمان و مكان، مقالات و كتابهاي ارزندهاي به تحرير در آوردهاند مانند ادوار اجتهاد كه ميتواند مراجعه به آن براي خوانندگان، مفيد افتد. در اينجا به نمونه اي از اجتهاد تفريعي و تطبيقي اشاره مي كنيم: صحت خريد و فروش در شرع مقدس، منوط به وجود ارزش و فايده و نيز ماليّت براي چيزي است كه مورد خريد و فروش قرار ميگيرد. بر اين اساس، خون به دليل آنكه در گذشته از چيزهايي بود كه ارزش و ماليّت نداشت و استفاده حلال از آن ناممكن بود، خريد و فروش آن حرام دانسته ميشد. اما امروزه با پيدايش ابزار نوين پزشكي ميبينيم كه بر خون فوايد بسيار بار است و ويژگي هاي آن تغيير پيدا كرده است، زيرا با استفاده از آن ميتوان بيماري را از مرگ نجات داد. اين تغيير ويژگي ها موجب تغيير در حكم آن نيز مي شود و آن را از حيطه ادله حرمت خارج مي كند و در حيطه اصل و دليل ديگر داخل مي كند و همينطور است حكم خريد و فروش اعضاي بدن انسان و ... ويژگي هاي بحث تطبيقي آيت الله جناتي به قرار زير است: ويژگي هاي بحث هاي تطبيقي ايشان به گونه گذرا عبارتند از: 1- بحث تطبيقي ايشان از ديدگاه 22 مذهب از 138 مذهبي كه فقه اسلامي در طول تاريخ به خود ديده (اماميه، حنفيه، مالكيه، شافعيه، حنبليه، بصريه، زيديه، اباضيه، ظاهريه، اوزاعيه، ثوريه، ليثيه، راهويه، نخعيه، تميميه، طبريه، جريحيه، كلبيه، شبرميه، ابن ابي ليلي، زهريه و عيينيه) بوده است. 2- ايشان دوره فقه تطبيقي را چندين سال در ستاد منطقه دو سازمان تبليغات اسلامي به زبان فارسي و مركز فرهنگي عراقي ها به زبان عربي تدريس كردهاند و اصول و علوم حديث و علوم قرآن تطبيقي را در معهد الدراسات الاسلاميه به زبان عربي براي عراقيها تدريس نمودهاند. 3- بحثهاي ياد شده در مجموعههايي گردآوري شده كه بخشي از آنها تحت عنوان ادوار فقه، ادوار اجتهاد، منابع اجتهاد و دروس في الفقه المقارن، چاپ و در دسترس همگان قرار گرفته و بخشي از آنها مانند علوم حديث و علوم قرآن از ديدگاه مذاهب اسلامي، در هزار نسخه تكثير شده و در آينده نزديك مورد نشر قرار ميگيرند.
آرا و گرايشهاي خاص : آيت الله محمد ابراهيم جنااتي سالها در ارتباط با موضوعات مستحدثه و مسائل جديد و مظاهر نوين زندگي و رويدادهاي نو به نوي جامعه، پژوهشهاي مستمري داشتهاند و آنها را با توجه به شرايط زمان، مكان، عرف و نياز جامعه (كه تحول آنها داراي تاثير در تحول اجتهاد ميباشند)، براساس مباني فقه اجتهادي و عناصر اصلي استنباط در محافل علمي و مراكز فرهنگي و نشريه ها و مصاحبه ها مطرح و به بحث گذاشتهاند. تعدادي از آرا و نظرات جديد آيت الله محمد ابراهيم جناتي به قرار زير است: موارد تعميم حكم: - تعميم حكم احتكار به هر چيزي كه براي جامعه ضرر داشته باشد و اختصاص نداشتن احتكار به گندم و جو و خرما و كشمش كه در نصوص آمده است، - تعميم حكم زكات در غير 9 چيزي كه در نصوص وارد شده است، در صورتي كه شرايط آن محقق شود، - تعميم حكم شرط بندي و برد و باخت در مسابقه اسبدواني و تيراندازي به هر وسيله كه تمرين با آن در جنگ (براي حفظ حدود اسلامي و جلوگيري از تسلط دشمنان اسلام) مفيد باشد. موارد تحديد حكم - محدود دانستن حكم جواز احيا و تملك در زمين هاي موات كه در نصوص به گونه مطلق آمده است (آن گونه كه احياي آنها در زمان صدور روايات معمول و متداول بوده است)، زيرا امروز، با پيدايش وسايل و ابزار جديد، اگر در احياي آنها محدوديتي نباشد، با مصالح جامعه منافات دارد، - محدود دانستن جواز بهره برداري از انفال (مانند مراتع و جنگلها) كه در نصوص به گونه مطلق آمده و جواز تصرف در آنها بدون قيد و حدود و مرز، پيامدها و خسارتهاي جبرانناپذيري براي جامعه و محيط زيست دارد و در جلد دوم توضيح المسائل مفصلا بيان شده است. برخي از فتاوا و نظرات حضرت آيت اللّه العظمي جنّاتي: - غير مسلمانان از هر نوع و قسمي كه باشند (اهل كتاب، مشركين و ملحدين) ذاتاً و از نظر جسمي و بدني پاك هستند و اگر از چيزهايي كه در نظر مسلمانان نجس ميباشند، اجتناب كنند، نجاست عرضي هم ندارند، - مرد بودن در مجتهدي كه مورد تقليد قرار ميگيرد شرط نيست، - مرجع تقليدي كه از دنيا رفت، همانگونه كه بقائاً تقليد از او جايز ميباشد ، ابتدائاً هم تقليد از او جايز است، - اعلم بودن مجتهد در تقليد از او شرط نيست، بلكه به معناي معروف آن، كه عبارت است از استادتر در بيرون آوردن حكم خدا؛ بين دو مجتهد مطلق نه در مرحله ظاهر و اثبات قابل تصوير است نه در مرحله ثبوت و واقع، بلكه به معناي ديگر، كه عبارت است از اينكه او در مقام بازگشت دادن فروع تازه و مسائل جديد به اصول پايه كمتر اشتباه ميكند و ديگري بيشتر- آنگونه كه در حاشيه خطي بر «عروه الوثقي» بيان كردهايم- اگرچه قابل تصوير است ولي تشخيص اينكه كدام يك از آن دو مجتهد در مقام تفريع كمتر اشتباه ميكند تا آنكه اعلم باشد و كدام يك از آنها بيشتر تا آنكه غير اعلم باشد، بسيار مشكل است. - استعمال مواد مخدر مانند ترياك، هرويين، مرفين، ماريجوانا، چه به گونه خوردن و آشاميدن باشد و چه به گونه دود كردن و شياف نمودن، به ملاحظه مضرات گوناگوني كه دارد شرعاً حرام است، مگر در صورتي كه پزشك آن را تجويز كرده باشد و نيز حرام است استعمال مواد سكرآور، مگر در صورت ضرورت و انحصار علاج به آن، كه در اين فرض مانعي ندارد. - خريد و فروش و حمل و نقل مواد مخدر، اگر براي استفاده ضرردار باشد و يا در مسير فساد افراد جامعه قرار گيرد حرام است.
چگونگي عرضه آثار : محمد ابراهيم جناتي بيش از 700 مقاله به زبان فارسي و عربي به رشته تحرير در آورده اند كه در مجلات داخلي و خارجي به زبانهاي عربي و فارسي نشر يافته است.همچنين از ايشان براي سخنراني در كنگره ها و همايشهاي علمي و فرهنگي در داخل و كشور و كشورهاي مختلف جهان از جمله دانشگاه بيرمنگام انگلستان،دانشگاه استانبول تركيه و غيره از طرف مسئولان دعوت به عمل آمده و شركت نموده و سخنراني ايراد كرده اند.
________________________________________
آثار :
1 آراء حول المرجعيه الدينيه
2 ابعاد فقهي و اجتهادي طبري
3 اجتهاد زن
4 اجتهاد و دلايل اختلاف بين مذاهب اسلامي
5 اجتهاد و علم
6 احكام شهيد
7 احكام وضو
8 ادوار اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي
9 ادوار فقه و كيفيت بيان آن
10 ارتداد از ديدگاه مذاهب اسلامي
11 الاسلام اقتصادياً و اجتماعياً
12 المساجد و احكامها في التشريع الاسلامي
13 النفحات العلميه في اصول الفقه الاماميه، 4 جلد
14 امر به معروف و نهي از منكر
15 بحث هايي در شناخت قرآن
16 بحث هايي در شناخت قرآن
17 بحثي پيرامون آزادي و حقوق بشر
18 بحوث الاسلاميه
19 برد و باخت در مسابقات اسب سواري و تيراندازي
20 بررسي مسئله ازدواج با اهل كتاب
21 بررسي مسئله بلوغ بر اساس ادله فقهي
22 بررسي مسئله تحديد نسل
23 بررسي مسئله تصدي مقام رياست جمهوري براي زن بر اساس ادله
24 بررسي مسئله تصدي مقام مرجعيت تقليد براي زن بر اساس ادله
25 بررسي مسئله تلقيح مصنوعي
26 بررسي مسئله توريسم
27 بررسي مسئله رمي و قرباني در مني و تقصير با شيوه نوين اجتهادي
28 بررسي مسئله شروع تقليد از ميّت
29 بررسي مسئله مجسمه سازي به عنوان فن و هنر
30 پيشينه فقه تطبيقي و پيشگامان آن
31 تحول اجتهاد با تحول زمان و شرايط آن
32 تعامل عرف و شرع
33 تقريب بين مذاهب اسلامي
34 تكامل و ركود فقه اجتهادي اهل سنت
35 توضيح الاصول، 2 جلد
36 جايگاه عقل در منابع استنباطي
37 جايگاه و مواضع اجتهاد در مباني فقهي
38 حاشيه عروه الوثقي
39 حج
40 حجاب از ديدگاه فقه اجتهادي
41 حقوق متقابل حكومت و مردم در گفتمان سياسي اسلام
42 حكم ذبايح اهل كتاب
43 حوزه علميه و تعميق تبليغ ديني
44 درر و اجزاء في مبحث الاجزاء
45 دروس في الفقه المقارن، 8 جلد
46 دين و آزادي
47 راهبردهاي اجتهاد نوين
48 رساله توضيح المسائل
49 ركود فقه در اثر ترك اجتهاد
50 رنگ ها در پوشش اسلامي
51 روش هاي كلي استنباط در فقه از نظر فقهاي اسلامي
52 رويكردهاي اسلامي به آزادي و حقوق بشر
53 زمينه هاي وحدت بين مذاهب اسلامي
54 زن و مسائل اجتماعي
55 سلسله گفتارها
56 سير تاريخي تفسير و علوم قرآن
57 سير تاريخي فقه تطبيقي
58 شاعران از نگاه مباني اسلامي
59 شرايط مبلغان
60 شرايط و وظايف مديران در نظام اسلامي
61 شطرنج و بازي هاي فكري
62 شيخ فضل اللّه نوري
63 شيخ مفيد
64 ضرورت بازسازي نظام آموزشي حوزه
65 ضرورت تحول اجتهاد
66 طهارت ذاتي كافران كتابي
67 طهارت ذاتي كافران مشرك
68 طهارت ذاتي كافران ملحد
69 طهارت ذاتي همه انسان ها
70 طهاره الكتابي
71 عاشوراي حسيني
72 عدم تحريف قرآن
73 عدم تعيّن تقليد از اعلم
74 علامه اميني
75 علل شهرت و ويژگي هاي علامه جعفري
76 علوم حديث از ديدگاه مذاهب اسلامي
77 علوم قرآن از ديدگاه مذاهب اسلامي
78 عوامل پيشرفت تربيتي
79 عوامل محروميت زنان از وظايف اجتماعي
80 عوامل و راهبردهاي پيشرفت دانش و فن آوري
81 فقه اجتهادي و اصلاح حوزه ها
82 فلسفه تكرار عزاداري ها
83 قاعده الزام
84 قاعده تجاوز
85 قاعده صحت
86 قاعده فراغ
87 قرائت هاي مختلف قرآن
88 قضاوت زن از نگاه عناصر فقهي
89 كتاب الحج، 5 جلد
90 كفارات الاحرام
91 گفتگوي اديان
92 متعه يا ازدواج موقت
93 مجتهد مطلوب در حكومت اسلامي
94 مجموعه استفتائات (پرسش و پاسخ)
95 مقدس اردبيلي
96 مقصود از وحدت و هماهنگي ميان مسلمانان
97 منابع اجتهاد از ديدگاه مذاهب اسلامي
98 مناسك حج
99 مناسك حج از ديدگاه مذاهب اسلامي
100 موسيقي غنايي از ديدگاه فقه اجتهادي
101 موقعيت زن از نگاه اسلام و فمينيسم
102 نقد متدهاي درسي حوزه
103 نقش حكومت اسلامي در شكوفايي و گسترش فقاهت
104 همبستگي اديان و مذاهب اسلامي
105 هنر و زيبايي از ديدگاه فقه اجتهادي
106 وقف از ديدگاه مباني اسلامي
107 ويژگي هاي فقهي و اجتهادي ميرزاي ناييني
108 يگانه بودن اصل دين
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
