دالامبر

صبح يكي از روزهاي ماه نوامبر 1717 ناله كودكي از داخل بسته اي در كنار كليساي «سن ژان لورن» توجه زني خيرخواه و نيكوكار را به خود جلب مي نمايد. زن نيكوكار كه زوجه شيشه بر فقيري به نام «روسو» بود كودك را به فرزندي خود قبول مي كند. زن نيكوكار كودك را مانند فرزند خود تربيت مي كند و كودك هم بعدها حق شناسي بي مانندي را درباره اين مادر مبذول مي دارد. ولي مدتها بعد معلوم شد كه اين كودك فرزند زني ميهماندار به نام مادام «تنس» و يك افسر سوار نظام بنام ژنرال دتوس مي باشد. طولي نكشيد كه دالامبر سر راهي بزرگ شد و دانشمند شهيري گرديد ولي هيچ وقت نامادري خود را فراموش نكرد و به مادام تنس كه مايل بود او را پيش خود ببرد گفته بود كه: «شما فقط نامادري من هستيد و مادر حقيقي من همان زن شيشه بر است.» دالامبر بيشتر به واسطه پژوهشهايش در رياضيات و مكانيك استدلالي و به عنوان ويراستار علمي دايره المعارف معروف است، او در معروفترين كتاب خود به نام «رساله درباره مكانيك» كه در سال 1743 منتشر شد سه قانون خود براي حركت را عرضه كرد. در مورد قانونهاي اول و دوم يعني قانون ماند و قانون متوازي الاضلاع حركت، استدلال دالامبر هندسي بود فقط در مورد قانون سوم پاي فرضهاي فيزيكي در ميان است. اين قانون به موضوع تعادل مي پردازد و عبارت است از اصل بقاي اندازه حركت در موقعيتهاي برخورد. دالامبر در اين رساله نخستين بيان درباره آنچه را امروزه اصل دالامبر شناخته مي شود ارائه مي كند. اين اصل امروز در واقع بيش از آن كه اصل به شمار آيد قاعده اي است براي كاربرد قوانين حركت كه در رساله بيان شده اند. مي توان آن را چنين بيان كرد: در هر موقعيتي كه شييء در اثر مانعهايي از ادامه حركت ماندي عادي خود بازماند، حركت حاصل را مي توان به دو مؤلفه تجزيه كرد: حركتي كه شيء عملاً انجام مي دهد و حركتي كه مانعها آن را از بين مي برند. دالامبر در سال 1744 رساله اي درباره تعادل و حركت سيالات انتشار داد و از اصل خود براي توصيف حركت سيالات استفاده كرد و به بررسي مسائل مهم جاري مكانيك سيالات پرداخت. كتاب ديگرش به نام «تفكراتي درباره علت كلي بادها» كه در سال 1747 منتشر شد، حاو نخستين كاربرد عمومي معادلات ديفرانسيل جزئي در فيزيك رياضي بود در مقاله اي به سال 1747 معادله موجي براي نخستين بار در فيزيك ظاهر شد اما راه حل دالامبر اگرچه درست بود، كاملاً با پديده هاي مشهود وفق نمي داد. در كتاب «پژوهش درباره تقديم اعتدالين و رقص محوري زمين» كه در سال 1749 نوشته شد. روش او در پرداختن به مسأله تقديم اعتدالين شبيه به روش كلرو بود و به راه حلي دست يافت كه با حركت رصد شده زمين توافق بيشتري داشت. همچنين كتاب و رساله اي درباره نظريه جديد مقاومت سيالات كه در سال 1752 منتشر شد و در آن براي نخستين بار معادلات ديفرانسيل هيدروديناميك بر حسب يك ميدان بيان شده و باطلنما (پارادوكس) هيدروديناميك مطرح گرديده بود، بحث و جدال بسياري برانگيخت. فرهنگستان پروس در مسابقه اي كه اين مطلب براي آن نوشته شده بود جايزه اي اعطا نكرد به اين دليل كه هيچ كس دليلي تجربي در مورد اين كار نظري ارائه نكرده بود. ادعا شده است كه اثر دالامبر اگرچه بهترين اثري بود كه به فرهنگستان رسيده بود، از خطا مصون نمانده بود. خود دالامبر محروميت خويش را از جايزه نتيجه نفوذ اويلر مي دانست و روابط ميان اين دو دانشمند كه قبلاً تيره شده بود، رو به وخامت بيشتري نهاد. افتخار توسعه مكانيك سيالات به گونه اي مختلف به هر دو شخص نسبت داده شده است. دالامبر پيشگفتار دايره المعارف را نوشت. اين پيشگفتار از اسناد عمده عصر روشنگري و بيانيه فيلسوفان است. مقاله هاي دالامبر در دايره المعارف از حوزه رياضيات بسيار فراتر مي رفت. دالامبر كه با همكاري «ديدرو» براي تهيه دايره المعارف اقدام كرده بود در سال 1758 همكاري با دايره المعارف را ترك گفت. وي در سال 1754 به عضويت آكادمي علوم فرانسه انتخاب شد. محصول علمي مهم دالامبر پس از سال 1760 كتاب «جزوه هاي رياضي» او بود كه مشتمل بود بر راه حلهاي جديد فراواني براي مسائلي كه او قبلاً به آنها دست يازيده بود. دالامبر سرانجام در روز 29 اكتبر 1783 در شصت و سه سالگي در پاريس درگذشت.

دالامبر

تازه های مشاهیر

بیشترین بازدید هفته