رابرت رایان
Ryan, Robert
بازیگر (1909، شیکاگوی ایلی نویز- امریکا؛ 1973)
با نام رابرت بوشنل رایان به دنیا آمد. تحصیلاتش را در آکادمی لویولای شیکاگو و کالج دارتمت هانوور در نیوهمپشر به پایان برد. در د ارتمت به مدت چهار سال قهرمان بوکس سنگین وزن بود. ابتدا به حرفه های مختلفی (از جمله کارگری در مزرعه، مُدلی و فروشندگی) پرداخت. سپس در کارگاه تآتری ماکس راینهارت در هالیوود آموزش بازیگری دید. در سال 1939، برای نخستین بار، روی صحنه رفت و از سال بعد، با ایفای نقش های کوتاه، وارد سینما شد. در فصل 1941- 1942 با نمایش برخورد شب در برودوی ظاهر شد. سپس به هالیوود بازگشت و به خدمت ر. ک. ا. درآمد. اما پس از خدمت در ارتش، طی جنگ جهانی دوم، بود که مورد توجه قرار گرفت و به شهرت رسید. رایان در اواخر دهه ی 1940 و اوایل دهه ی 1950 در اوج بود؛ از جمله با نقش مقابل جون بنت در زنی در ساحل ژان رنوار، جانی یهود ستیز در آتش متقابل ادوارد دمیتریک، شوهر میلیونر و روان پریش باربارا بل گدس در گرفتار و بوکسور پا به سن گذاشته در صحنه سازی رابرت وایز. در همین دوره به تکرار نقش خود در نسخه ی سینمایی برخورد در شب، به کارگردانی فریتس لانگ، پرداخت. از سال های میانی دهه ی 1950 دیگر چندان نقش های اصلی را بازی نمی کرد. اما در هر نوع نقش دومی (مثبت یا منفی)، هم چنان، درخشان بود. یکی از بازی های به یاد ماندنی دوره ی آخر کارش را در گروه خشن سام پکین پا عرضه کرد. کار صحنه را هیچ گاه رها نکرد؛ از جمله در 1960 در یک اجرای آمنتونی و کلئوپاترا، نقش «آنتونی» را مقابل کاترین هپبرن در نقش «کلئوپاترا» بازی کرد. در زندگی اجتماعی از فعالان لیبرال به شمار می آمد و در زمره پایه گذاران گروه تآتر دانشگاه کالیفرنیا بود. در تلویزیون نیز (از جمله به عنوان راوی درمجموعه ی جنگ جهانی اول، 1964-1965) فعالیت داشت. برای آتش متقابل کاندیدای دریافت اسکار بهترین بازیگر نقش دوم بود. بر اثر ابتلا به سرطان درگذشت.
از فیلم ها:
1940- پلیس سوار شمال غربی (س. ب. دمیل)، دستکش های طلایی (دمیتریک)؛ 1941- رنجرهای تکزاس دوباره می تازند (هوگان)؛ 1943- رفیق مهربان (دمیتریک)، سرباز بمب افکن (ر. والاس)، سرگرد آهنین (انرایت)، اسمان حد و مرز دارد (ا. گریفیث)، پشت خورشید طالع (دمیتریک)؛ 1944- مهاجمان دریایی (شوستر)؛ 1947- آتش متقابل (دیمتریک)، مسیر تعقیب (انرایت)، زنی در ساحل (رنوار)؛ قطار سریع السیر برلین (ژاک تورنور)؛ 1949- صحنه سازی (وایز)، گرفتار (ماکس اوفولس)، پسری با موهای سبز (لوزی)، زنی روی اسکله 13 (استیونسن)؛ 1950- زاده شده برای بد بودن (ن. ری)؛ 1951- بهترین مرد خبیث (و. راسل)، تفنگداران درایی در پرواز (ن. ری)؛ 1952- در سرزمین خطرناک (ن. ری)، برخورد در شب (ف. لانگ)، افق های غرب (باتیکر)؛ 1953- شهر زیر دریا (باتیکر)، مهمیز برهنه (آ. مان)؛ 1954- دوازده مرد او (لنرد)، روز بد در بلک راک (ج. استرجس)، درباره ی خانم لسلس (مان)؛ 1955- مردان رشید (والش)، خانه ای از خیزران (فولر)، فرار به برمودا (دوان)؛ 1956- بازگشت از ابدیت (فارو)، مغرورها (وب)؛ 1957- مردان در جنگ (آ. مان)؛ 1958- یک وجب خاک خدا (آ. مان)؛ 1959- روز یاغی (د تات)، علیه فردا (وایز)؛ 1960- قصر یخ (شرمن)؛ 1961- کانادایی ها (کندی)، شاه شاهان (ن. ری)؛ 1962- بیلی باد (یوستینوف)، طولانی ترین روز (آناکین و...)؛ 1965- نبرد برای برتری (آناکین)؛ 1966- حرفه ای ها (ر. بروکس)؛ 1967- آنزیو (دمیتریک)، ساعت اسلحه (ج. استرجس)، دوازده مرد کثیف (آلدریچ)؛ 1968- کاستر غربی (دسیدماک)؛ 1969- گروه خشن (پکین پا)، کاپیتان نیمو و شهر زیر دریا (ج. هیل)؛ 1971- مرد قانون (وینر)، ماشین عشق (هیلی)؛ 1972- دویدن خرگوش از میان دشت ها (کلمان)؛ 1973- کار اجرایی (د. میلر)؛ 1974- تشکیلات (فلین).
