این رسانهها ضمن برجسته کردن شلیک حدود ۱۵۰ تیر موشک تاد، ۸۰ تیر موشک استاندارد-۳ و بیش از ۲۰۰ تیر موشک آرو در جنگ دوازده روزه با ایران، تصویری از کاهش سریع ذخایر دفاعی آمریکا و ناتو ارائه دادهاند. البته این هماهنگی رسانهای نشان میدهد که موضوع فراتر از یک گزارش خبری ساده است و احتمالا اهداف پنهانی، از جمله فشار برای افزایش بودجه دفاعی، در پس این روایتها نهفته است. طبیعتا بالا بردن بودجه دفاعی امریکا نیازمند پول بیشتر است و از آنجایی که امریکا پول ندارد باید از منابع دیگر مانند بالا بردن تعرفههای کمرگی یا شروع جنگ با یک کشور ثروتمند و چپاول آن، تامین شود.
ابتدا باید موضوع موشک تاد را طرح کنیم که چه شاخصهها و نقاط ضعف و قوتی دارد که لازم است بیشتر به تولید آن اقدام شود. بهعبارتی امریکا برای تامین امنیت خود مجبور است از بهترین گزینه یعنی سامانه پدافندی تاد استفاده کند اما مشکلات زیادی در راهش وجود دارد. حال سوال این است که: چرا سامانه تاد تا این اندازه اهمیت دارد و فرآیند ساخت آن طولانی و گران است؟ برای پاسخ به این پرسش لازم است که نخست نگاهی دقیقتر به مشخصات فنی، کارکردها و جایگاه این سامانه در دکترین دفاعی آمریکا داشته باشیم.
ساختار و عملکرد سامانه تاد
سامانه تاد برای مقابله با تهدیدات موشکی در ارتفاع بالا طراحی شده و قابلیت رهگیری موشکهای مهاجم را در فاصله ۴۰ تا ۱۵۰ کیلومتری از سطح زمین داراست. این ویژگی سبب میشود که بتواند در مراحل پایانی پرواز، پیش از ورود به جو یا بلافاصله پس از آن، موشکهای بالستیک نیروی مهاجم را منهدم کند. برخلاف سامانههای پدافندی قدیمی که از کلاهک انفجاری استفاده میکردند، تاد بر پایه اصل انرژی جنبشی (Hit-to-Kill) عمل میکند. بدین معنا که موشک رهگیر بدون استفاده از مواد منفجره، مستقیماً با هدف برخورد کرده و آن را با انرژی برخورد نابود میسازد. دستیابی به چنین دقتی نیازمند فناوریهای پیشرفته هدایت، کنترل و شناسایی است.هر سامانه کامل تاد شامل چند بخش اصلی است:
1. موشکهای رهگیر: هر موشک تاد حدود ۶.۲ متر طول، ۳۴ سانتیمتر قطر و ۹۰۰ کیلوگرم وزن دارد. موتورهای سوخت جامد دو مرحلهای، آن را با سرعتی بالاتر از ۸ ماخ به سمت هدف پرتاب میکنند. در دماغه موشک، یک جستجوگر مادون قرمز بسیار پیشرفته تعبیه شده که قادر است هدف را در فاصله دهها کیلومتری شناسایی و تا لحظه برخورد رهگیری کند.2. رادار AN/TPY-2: این رادار آرایه فازی فعال (AESA) از قدرتمندترین رادارهای دنیا محسوب میشود و توانایی ردیابی اهداف بالستیک را از فاصله بیش از ۱۰۰۰ کیلومتری دارد. قدرت تفکیک بالای این رادار باعث میشود بتواند میان اهداف واقعی و فریبها تمایز قائل شود.
3. مرکز فرماندهی و کنترل: این مرکز که با شبکههای ارتباطی امن به سایر سامانههای پدافندی متصل است، وظیفه هماهنگی عملیات رهگیری را بر عهده دارد و قادر است اطلاعات دریافتی از ماهوارهها و رادارهای دیگر را نیز پردازش کند.
4. پرتابگرهای متحرک: هر پرتابگر قادر است تا ۸ موشک را حمل و شلیک کند. این پرتابگرها بر روی کامیونهای سنگین نصب شدهاند تا قابلیت جابهجایی سریع داشته باشند.
دلایل طولانی و گران بودن روند تولید سامانه تاد
یکی از اصلیترین دلایل طولانی شدن فرآیند تولید سامانه تاد، پیچیدگی بیسابقه فناوریهای مورد استفاده در آن است. هر یک از اجزای این سامانه در بالاترین سطح تکنولوژی نظامی قرار دارد و ساخت آنها نیازمند زیرساختهای صنعتی ویژه، مواد خاص و نیروی انسانی فوق تخصصی است.به عنوان نمونه، جستجوگر مادون قرمز موشک تاد باید بتواند در شرایط سخت پرواز و در برابر اختلالات موشکها و نیروهای مهاجم، هدف را با دقت چند سانتیمتر شناسایی و رهگیری کند. تولید چنین حسگری نیازمند نیمه هادیهای خاص و فرآیندهای ساخت دقیق است که هر کدام ماهها زمان میبرد. همین موضوع درباره رادار AN/TPY-2 نیز صدق میکند. این رادار با استفاده از هزاران ماژول فرستنده و گیرنده فعال ساخته میشود که تولید هر یک از آنها مستلزم دقت بسیار بالا و استفاده از مواد نادر مانند «گالیوم نیترید» است.
علاوه بر این، هر موشک تاد باید تحت دهها آزمایش میدانی و شبیه سازی قرار گیرد تا اطمینان حاصل شود که در لحظه بحرانی بدون خطا عمل میکند. با توجه به اصلHit-to-Kill خطای چند سانتیمتری در برخورد میتواند به معنای شکست کامل عملیات باشد. این الزامات باعث میشود که فرآیند تولید نه تنها طولانی، بلکه به شدت پرهزینه باشد.
برآوردها نشان میدهد که قیمت هر تیر موشک تاد بیش از ۲۰ میلیون دلار است و یک سامانه کامل (شامل رادار، پرتابگرها و مرکز فرماندهی) ممکن است بیش از یک میلیارد دلار هزینه داشته باشد. همین هزینههای سرسامآور باعث شده که ارتش آمریکا تنها تعداد محدودی گردان عملیاتی تاد در اختیار داشته باشد و نتواند این سامانه را به صورت انبوه خریداری کند.
چالشهای صنعتی و سیاسی
طولانی بودن فرآیند تولید تنها به پیچیدگی فنی محدود نمیشود. ساخت سامانه تاد عمدتاً در اختیار شرکت لاکهید مارتین و زیرمجموعههای آن است که خود بخشی از مجموعه عظیم صنایع نظامی آمریکا محسوب میشوند. این شرکتها علاوه بر مسائل فنی، ملاحظات اقتصادی خاص خود را نیز دارند و تمایل ندارند که خطوط تولید را به سرعت گسترش دهند، زیرا چنین اقدامی نیازمند سرمایهگذاری هنگفت و افزایش ریسک است.از سوی دیگر، تخصیص بودجههای کلان نظامی در آمریکا فرآیندی زمانبر است. کنگره باید هر افزایش بودجهای را تصویب کند و این روند میتواند ماهها یا حتی سالها طول بکشد. در نتیجه، حتی اگر نیاز فوری به افزایش تولید وجود داشته باشد، محدودیتهای مالی و بوروکراتیک مانع تحقق سریع آن میشود و این شرکتها هم علاقهمند به فداکاری و خرج کردن از جیب نیستند!
مقایسه با سامانههای مشابه
برای درک بهتر وضعیت، مقایسه سامانه تاد با سامانههای مشابه مفید است. سامانه «آرو-۳» رژیم صهیونیستی که با همکاری آمریکا توسعه یافته، شباهتهای زیادی با تاد دارد اما از نظر برد و ارتفاع رهگیری کمی متفاوت است و عمدتاً برای مقابله با موشکهای برد بلند طراحی شده است. سامانه استاندارد-۳ نیروی دریایی آمریکا نیز قابلیت مشابهی در رهگیری موشکهای بالستیک دارد اما بر روی ناوهای مجهز به سامانه ایجیس نصب میشود.در مقایسه با این سامانهها، تاد مزیت متحرک بودن و قابلیت استقرار در خشکی را دارد اما همانند آنها با محدودیتهای تولید و هزینههای بالا مواجه است. به عنوان مثال، هر موشک استاندارد-۳ نیز قیمتی در حدود ۱۵ تا ۱۸ میلیون دلار دارد و تولید آن چندین ماه طول میکشد. این واقعیت نشان میدهد که مشکل هزینه و زمان تولید مختص تاد نیست، بلکه یک چالش عمومی در سامانههای پدافندی پیشرفته غربی است.
پیامدهای مصرف گسترده موشکهای تاد
شلیک ۱۵۰ تیر موشک تاد در یک بازه زمانی کوتاه پیامدهای قابل توجهی دارد. با توجه به قیمت و زمان تولید هر موشک، جایگزینی این تعداد میتواند سالها طول بکشد و میلیاردها دلار هزینه داشته باشد. این موضوع فشار زیادی بر خطوط تولید وارد میکند و میتواند آمادگی عملیاتی آمریکا را در صورت وقوع یک درگیری بزرگتر کاهش دهد.به همین دلیل است که پنتاگون و رسانههای وابسته به آن تلاش میکنند تا این واقعیت را با روایتهای خاص مدیریت کنند. انتشار اعداد دقیق مربوط به تعداد موشکهای شلیک شده در جنگ با ایران بیش از آنکه نشاندهنده شفافیت باشد، در واقع نوعی هشدار و زمینهسازی برای تخصیص بودجههای بیشتر است. تجربه نشان داده که هیچ گزارشی در رسانههای آمریکایی بدون هدف منتشر نمیشود و اغلب پشت این گزارشها اهداف پنهان امنیتی و سیاسی نهفته است.
چالشهای آینده دفاع موشکی آمریکا
با وجود سرمایهگذاریهای کلان، آمریکا و متحدانش همچنان با چالشهای اساسی در زمینه دفاع موشکی روبهرو هستند. دشمنان بالقوه امریکا از جمله ایران، چین و روسیه، با توسعه موشکهای مافوق صوت و کلاهکهای چندگانه (MIRV)، توانستهاند تهدیدات پیچیدهتری ایجاد کنند که رهگیری آنها بسیار دشوارتر است. در چنین شرایطی، هرگونه کاهش ذخایر موشکهای رهگیر مانند تاد میتواند آسیبپذیریهای جدی به وجود آورد.افزون بر این، هزینههای نجومی سامانههایی مانند تاد موجب شده که حتی اقتصاد قدرتمندی مانند آمریکا نیز نتواند به سرعت ذخایر خود را بازیابی کند. این وضعیت پاشنه آشیل دفاع موشکی آمریکا را آشکار میکند و میتواند در محاسبات دشمنان این کشور نقش تعیینکننده داشته باشد.
سامانه تاد یکی از پیشرفتهترین و در عین حال پرهزینهترین سامانههای پدافندی دنیاست. پیچیدگی فنی فوقالعاده، نیاز به مواد خاص، فرآیندهای تولید دقیق، الزامات آزمایشهای سختگیرانه و محدودیتهای صنعتی و سیاسی همگی دست به دست هم دادهاند تا تولید این سامانه به فرآیندی طولانی و گران تبدیل شود. شلیک ۱۵۰ تیر موشک تاد در یک بازه کوتاه نه تنها ذخایر آمریکا را به شدت کاهش داده، بلکه بار دیگر این واقعیت را آشکار کرده که حتی پیشرفتهترین ارتش جهان نیز در برابر تهدیدات موشکی گسترده آسیبپذیر است.
این شرایط به خوبی نشان میدهد که چرا رسانههای آمریکایی به صورت هماهنگ بر این موضوع تاکید میکنند و تلاش دارند تا با ایجاد حساسیت در افکار عمومی، مسیر تخصیص بودجههای بیشتر را هموار کنند. واقعیت این است که هیچ راه حل فوری برای جبران کاهش ذخایر موشکهای تاد وجود ندارد و هرگونه افزایش تولید مستلزم سرمایهگذاری کلان و صرف زمان طولانی است. به همین دلیل، سامانه تاد در عین آنکه نماد توانمندی فنی و نظامی آمریکا به شمار میرود، میتواند نقطه ضعف این کشور نیز باشد، زیرا هر شلیک از آن معادل از دست دادن بخشی مهم از توان دفاعی است که جایگزینیاش به سرعت امکانپذیر نیست.
شاخص های فنی و تکنیکی
سامانه THAADیا Terminal High Altitude Area Defenseیکی از پیچیدهترین سیستمهای دفاع موشکی زمینپایه در جهان است که توسط Lockheed Martinساخته و توسط ارتش آمریکا، متحدان (امارات، عربستان، قطر، رومانی، اسرائیل، کرهجنوبی) بهکار گرفته میشود ([Wikipedia][1]).
۱. مشخصات فنی و ساختار سیستم THAAD
سامانه تاد بهصورت قابل حمل و شامل اجزای زیر طراحی شده است:
موشک رهگیربا طول حدود ۶.۱۷ متر، وزن نزدیک به ۹۰۰ کیلوگرم، سرعت بیش از ۲۸۰۰ متر بر ثانیه و هدایت با سیستم Hit‑to‑Kill مادونقرمز ([Wikipedia][1]). رادار AN/TPY-2 با آرایه فازی فعال (AESA) که میتواند اهداف بیثبات بالستیک را تا فاصله بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر شناسایی و رهگیری کند ([Wikipedia][1]).
سیستم فرماندهی و کنترل متصل به شبکه امن، قابلیت تبادل اطلاعات با سامانههای پاتریوت و ایجیس را دارد. پرتابگرهای متحرک که هر واحد شامل شش پرتابگر با ظرفیت ۴۸ موشک است.
۲. هزینه و زمان تولید: چرا ساخت و بازپر کردن ذخایر طول میکشد؟
قیمت هر موشک**: براساس دادههای FY2025، هر رهگیر تاد حدود ۱۲.۷ تا ۱۳ میلیون دلارهزینه دارد ([JINSA][2], [The Wall Street Journal][3], [Globes][4]). هزینه سامانه کامل: در هر باتری حداقل ۸۰۰ میلیون تا ۱٫۸ میلیارد دلاربرای مجموعه کامل از پرتابگرها، فرماندهی و رادار تخمین زده میشود ([Wikipedia][1], [Al Jazeera][5]).
فرآیند تولید موشک بسیار زمانبر است: تولید حدود ۱۲ موشک در سال (۲۰۲۴: ۱۱، ۲۰۲۳: ۱۸) و پیشبینی تولید بین ۲۵ تا ۳۷ موشک در FY2026است ([JINSA][2]). این یعنی برای جایگزینی ۱۵۰ موشک شلیکشدهدر درگیری اخیر، سالها زمان لازم است و تولید ملی در شرایط فعلی قادر به پاسخگویی سریع نیست.
۳. تجربه واقعی: شلیک بیش از یکچهارم ذخایر آمریکا
در جنگ ۱۲ روزه ایران-اسرائیل (ژوئن ۲۰۲۵)، ایالات متحده **بیش از ۱۵۰ موشک تاد** شلیک کرد که تقریباً برابر با ۲۵٪ کل ذخیره موجودبود ([The Wall Street Journal][6]). طبق گزارش مؤسسه CSISجایگزینی این تعداد موشک، بین ۱٫۵ تا ۲ میلیارد دلار هزینه و ۳ تا ۸ سال زماننیاز دارد ([National Security Journal][7], [JINSA][8], [The Wall Street Journal][6], [JINSA][2]).
۴. پیچیدگیهای فنی موشک تاد
حسگر مادونقرمز در دماغه که باید هدف را با دقت چند سانتیمتری دنبال کند، نیازمند نیمههادی مخصوص و فناوری بسیار درجهیک است. رادار AN/TPY-2 شامل هزاران ماژول AESA است که مستلزم مواد نادر مانند گالیومنیترید بوده و هزینه هر ماژول بسیار بالا است.
۵. الزامات آزمایشی سختگیرانه
موشکهای THAAD باید در شرایط متنوع (دمای بالا/پایین، ارتعاش، اختلالات الکترومغناطیسی) آزمایش شوند. خطای چند سانتیمتری میتواند به شکست تحویل ناگهانی عملیات منجر شود، چراکه این سیستم انرژی جنبشی را بدون انفجار برای از بین بردن هدف استفاده میکند ([Wikipedia][1]).
۶. عوامل سیاسی و صنعتی
تولید عمدتاً توسط لاکهید مارتین و پیمانکاران فرعی مانند Raytheon، Aerojet Rocketdyne و BAE Systems انجام میشود ([Wikipedia][1]). اعمال فشار بیشتر برای تولید سریع، نیازمند بودجه هنگفت و تصویب در کنگره است؛ همچنان محدودیتهای بودجه و ریسکهای سرمایهگذاری صنعتی تولید انبوه را محدود کردهاند.
۷. مقایسه با سایر سامانهها
Arrow3 (اسرائیل): شبیه THAAD است اما پوشش خاصی برای برد دورتر دارد. تحلیلها نشان میدهند هر شلیک آن نیز گران است. SM-3 (سامانه پدافند ایجیس): ناوهای آمریکا حدود ۸۰ تیر SM‑3 شلیک کردهاند که هر تیر بین **۸ تا ۲۵ میلیون دلار قیمت دارد ([Wikipedia][1]). در مقایسه، محدودیت تولید، هزینه بالا و نیاز به آزمایش دقیق، بخشی مشترک از ساخت سامانههای پیشرفته پدافند موشکی است.
۸. پیامدهای مصرف سنگین درگیری اخیر
با احتساب ۱۵۰ موشک تاد به قیمت تقریباً ۱۲٫۷ تا ۱۳ میلیون دلار، تنها هزینه مادی حدود **۲ تا ۲٫۵ میلیارد دلار بوده است. آمادگی عملیاتی سامانه برای درگیریهای طولانیتر کاهش یافت (از ۷ باتری موجود، ۲ در اسرائیل، یکی در عربستان، یکی در گوآم و چند باتری در آمریکا و کره است) ([Wikipedia][1], [The Wall Street Journal][6], [jpost.com][9]). عملکرد در شرایط سردرگمی جنگ و کاهش تعداد کافی باتری، خطر کاهش توان دفاعی را افزایش میدهد.
موشکهای پربازده و ارزان توسط کشورهایی مانند ایران، چین و روسیه به بخشی از تاکتیکهای هجومی تبدیل شدهاند. در چنین سناریوهایی، سامانههایی مانند THAAD و SM‑3 با مشکلات تعداد و تکلفة مواجهاند و نیاز به تولید انبوه بسیار بالاتری دارند تا پاسخگوی حجم حملات باشد ([The Wall Street Journal][6]). تحلیلگران CSIS و دیگر مؤسسات توصیه میکنند به منظور مقابله با این سطح از تهدید، باید ظرفیتی تولید شود که سالانه صدها موشک رهگیر وارد ذخیره شود.
۱۰. جمعبندی
گران و زمانبر بودن تولیدبه دلیل فناوری فوقالعاده پیشرفته، آزمایشهای سختگیرانه، محدودیت تولید حدود ۱۲–۲۰ موشک در سال و هزینه هر موشک بیش از ۱۲ میلیون دلار است. مصرف حدود ۲۵٪ ذخایردر مدت کوتاه، نقطه ضعف دفاعی آمریکا و متحدان را بهخوبی نمایان ساخته و نیاز فشرده برای افزایش تولید را برجسته کرده است.
محدودیتهای صنعتی و مالینیز مانع تولید سریع میشود و بازسازی ذخایر شلیکشده احتمالاً سالها طول میکشد و میلیاردها دلار هزینه دارد. هماهنگی رسانهای در انتشار دقیق تعداد شلیکشده احتمالاً با هدف توجیه نیاز به بودجه بیشتر و تحت فشار قرار دادن مقامات برای تأمین منابع صورت میگیرد.
منابع:
[The Wall Street Journal](https://www.wsj.com/world/israel-iran-us-missile-stockpile-08a65396?utm_source=chatgpt.com)[The Wall Street Journal](https://www.wsj.com/world/us-weapons-defense-industry-missiles-ef2b676b?utm_source=chatgpt.com)
[businessinsider.com](https://www.businessinsider.com/us-guam-missile-defense-plan-faces-delays-planning-problems-gao-2025-5?utm_source=chatgpt.com)
پینوشت:
[1]:ttps://en.wikipedia.org/wiki/Terminal_High_Altitude_Area_Defense?utm_source=chatgpt.com "Terminal High Altitude Area Defense"[2]: https://jinsa.org/wp-content/uploads/2025/07/Cost-Estimates-During-the-U.S.-Israel-Iran-War-07-21-25-1.pdf?utm_source=chatgpt.com "Burn Rate:"
[3]: https://www.wsj.com/world/israel-iran-us-missile-stockpile-08a65396?gaa_at=eafs&gaa_n=ASWzDAhSdRUB275qiDjeBtmZjFW95_Er5YMpTFx-_qa_hPZx44w_q5YZqn6p&gaa_sig=gL7pR97daD76aCDDroFQwvyn__BnvR1i5Twt8ljTdAqY2QUWjol9rMcWpmxSwWHbvV8dntLaiRwZ5bY_vg3rQA%3D%3D&gaa_ts=688a556b&utm_source=chatgpt.com "Israel's 12-Day War Revealed Alarming Gap in America's ..."
[4]: https://en.globes.co.il/en/article-thaad-israel-deployment-proves-effective-but-expensive-1001514426?utm_source=chatgpt.com "THAAD's Israel deployment proves effective but expensive"
[5]: https://www.aljazeera.com/news/2024/10/15/what-is-the-thaad-antimissile-system-that-the-us-is-sending-israel?utm_source=chatgpt.com "What is the THAAD antimissile system that the US ..."
[6]: https://www.wsj.com/world/israel-iran-us-missile-stockpile-08a65396?utm_source=chatgpt.com "Israel's 12-Day War Revealed Alarming Gap in America's Missile Stockpile"
[7]: https://nationalsecurityjournal.org/the-u-s-fired-25-of-its-best-missile-interceptors-in-just-12-days-it-will-take-a-decade-to-replace-them/?utm_source=chatgpt.com "The U.S. Fired 25% of Its Best Missile Interceptors in Just ..."
[8]: https://jinsa.org/jinsa_report/missile-and-interceptor-cost-estimates-during-the-u-s-israel-iran-war/?utm_source=chatgpt.com "Burn Rate: Missile and Interceptor Cost Estimates During ..."
[9]: https://www.jpost.com/international/article-862470?utm_source=chatgpt.com "Quarter of US THAAD interceptors used during Iran war"
