دینار عراق چیست و چه جایگاهی در اقتصاد منطقه دارد؟
دینار عراق واحد رسمی پول این کشور است که از سال ۱۹۳۲ میلادی و پس از جدایی از سیستم مالی بریتانیا و استفاده از روپیه هندی، به جریان افتاده است. این ارز در طول تاریخ خود تحتتاثیر مستقیم تحولات سیاسی و اقتصادی عراق قرار داشته و جنگهای متعدد، تحریمهای بینالمللی و تغییرات گسترده در ساختار اقتصادی، ارزش دینار را بارها دچار افت و نوسان کردهاند.پس از سال ۲۰۰۳ میلادی و تشکیل دولت جدید، بانک مرکزی عراق اقدام به انتشار اسکناسهای تازه و بازسازی نظام پولی کرده است تا ثبات نسبی را به بازار بازگرداند.
با وجود این اصلاحات، وابستگی عمیق اقتصاد عراق به نفت همچنان موجب میشود که ارزش دینار عراق به قیمت جهانی انرژی و سیاستهای صادراتی این کشور گره خورده باشد. در سطح منطقه نیز این ارز بهدلیل موقعیت ژئوپلیتیکی عراق و ارتباط گسترده تجاری با کشورهای همسایه، بهویژه ایران، جایگاهی قابلتوجه دارد.
ارزش دینار عراق در برابر دلار و تومان
در نیمقرن گذشته، دینار عراق جایگاه خاصی در اقتصاد منطقه داشته و ارزش آن تحتتاثیر تحولات سیاسی و اقتصادی عراق نوساناتی را تجربه کرده است.این ارز، اگرچه در مقاطعی کاهش ارزش داشته، اما نسبت به بسیاری ارزهای منطقه و بهویژه در مقایسه با ریال ایران وضعیت بهتری داشته است. تورم بالا، تحریمها و محدودیتهای اقتصادی موجب شده ریال ایران در طول زمان نسبت به دلار و دیگر ارزها عقب بماند و نوسانات بیشتری را تجربه کند. بهعبارت دیگر، دینار عراق با وجود ریسکها و افتهای گاهوبیگاه، ثبات نسبی بیشتری نسبت به ریال ایران دارد.
برای درک بهتر این روندها، در جدول زیر مقادیر تقریبی دینار عراق و ریال ایران در چند دوره مهم تاریخی ارائه شده است. این جدول نشان میدهد که دینار عراق در دهههای گذشته چگونه ارزش خود را حفظ کرده و ریال ایران چقدر عقب مانده است:
| دوره زمانی | یک دینار عراق | توضیحات |
| دهه ۱۹۷۰ | حدود ۲۲ ریال | دینار عراق ارزش بالایی داشته است؛ ریال ایران نسبتا ثابت بوده است |
| دهه ۱۹۹۰ | حدود ۴۰۰ ریال | پس از جنگ و تحریمها، دینار ضعیف شده اما ریال ایران افت شدیدتری داشته است |
| اکنون (۱۴۰۴) | حدود ۸۰۰ ریال | دینار عراق ثبات نسبی دارد و اختلاف با میانگین ۱۵ روزه فقط ۰.۶ درصد است |
نکته مهمتر این که در سه سال اخیر، ارزش دینار نسبت به ریال ایران حدود ۵۹۸ درصد رشد داشته و این نشان میدهد که علیرغم نوسانات تاریخی، دینار عراق توانسته در بلندمدت بخش قابل توجهی از ارزش خود را نسبت به ریال حفظ کند. با این حال، این ثبات نسبی نباید به معنای ریسکپذیری صفر تلقی شود؛ نوسانات و عوامل اقتصادی و سیاسی عراق همواره باید مدنظر قرار گیرند.
عوامل موثر بر ارزش دینار عراق
ارزش دینار عراق تحتتاثیر چند عامل کلیدی قرار دارد که شناخت آنها برای سرمایهگذاری روی این ارز اهمیت ویژهای برای معاملهگران ایرانی دارد:- وابستگی اقتصاد به نفت (بیش از ۹۰ درصد درآمد دولت عراق از فروش نفت تامین میشود)
- ثبات سیاسی و امنیتی؛ تجربه نشان داده که در دورههای بحران سیاسی، ارزش دینار کاهش چشمگیری دارد
- سیاستهای بانک مرکزی عراق (از جمله انتشار اسکناس جدید، تغییر نرخ بهره و مدیریت ذخایر ارزی)
- عوامل خارجی و روابط منطقهای که رابطه با ایران نیز خود یکی از استراتژیکترین آنهاست!
آیا دینار عراق قابلیت رشد دارد؟
ارزیابی قابلیت رشد دینار عراق نشان میدهد که از نظر ارزش دلاری، این ارز توانایی محدودی برای افزایش سریع دارد، اما میتواند در بلندمدت، بخشی از ارزش خود را حفظ کند.تجربه تاریخی نشان میدهد که در دورههای نسبتا پایدار سیاسی و اقتصادی، دینار کاهش شدیدی را تجربه نکرده و حتی رشد ملایمی هم داشته است. دادههای کوتاهمدت نیز روند نسبتاً ثابتی را نشان میدهد؛ میانگین ۱۵ روزه و یک ماهه ارزش دینار اختلاف بسیار کمی با روز جاری دارند، که نشانهای از کنترل نوسانات در بازه کوتاهمدت است.
بااینحال، در مقایسه با ریال ایران، وضعیت کاملاً متفاوت است. تورم بالا و کاهش ارزش ریال در سالهای اخیر باعث شده که حتی بدون رشد چشمگیر دلاری، دینار عراق در مقابل ریال عملکرد قابل توجهی داشته باشد!
در سه سال اخیر، قیمت دینار عراق نسبت به ریال چیزی حدود ۵۹۸ درصد افزایش یافته که نشان میدهد این ارز میتواند فرصتی برای حفظ داراییها در برابر کاهش قدرت خرید ریال ایجاد کند.
درواقع، میتوان اینطور جمعبندی کرد که دینار عراق از نظر ارزش دلاری قابلیت رشد محدودی دارد اما پایدار؛ ولی در مقابل ریال ایران به دلیل عقبماندگی شدید ارز کشورمان، فرصت حفظ و افزایش ارزش داراییها را فراهم میکند.
دینار عراق گزینه مناسبی برای سرمایهگذاری است؟
با توجه به تحلیل قابلیت رشد دینار عراق و شکاف قیمتی فزاینده آن نسبت به ریال ایران، سرمایهگذاری روی دینار عراق میتواند گزینهای مناسب برای ذخیره ارزش در شرایط تورمی ایران باشد. افزایش ارزش دینار نسبت به ریال در سالهای اخیر نشان میدهد که حتی بدون رشد دلاری چشمگیر، این نوع سرمایهگذاری میتواند از کاهش قدرت خرید ریال جلوگیری کند.با این حال، بهتر است دینار عراق تنها بخشی از سبد سرمایهگذاری شما باشد و نه کل داراییها؛ به عبارتی، نباید جایگزین پروتفوی اصلی شود! استفاده از دینار به عنوان ابزار تنوعبخشی و کاهش ریسک تورمی منطقیتر است.
این هم چند نکته کلیدی برای سرمایهگذاری روی دینار عراق:
- بخشی از سبد سرمایهگذاری باشد و نه کل داراییها
- نوسانات کوتاهمدت و تغییرات ارزش ارز را مدنظر داشته باشید
- پیگیری اخبار اقتصادی و سیاسی عراق برای تصمیمگیری بهموقع ضروری است
