چکیده: پارگی تسمه تایم یکی از پرهزینه ترین خرابی های موتور خودرو است و در بسیاری از خودروهای بازار ایران باعث برخورد سوپاپ با پیستون و آسیب جدی به موتور می شود. در این مقاله بررسی می کنیم که پس از پارگی تسمه تایم چه اتفاقی می افتد، کدام خودروها بیشتر در معرض خسارت هستند، زمان مناسب تعویض تسمه تایم چه زمانی است، چگونه می توان عمر آن را افزایش داد و هزینه تعمیر موتور پس از پارگی چقدر می تواند باشد. همچنین تفاوت موتورهای تسمه تایم و زنجیر تایم را نیز توضیح داده ایم.
تسمه تایم وظیفه هماهنگ کردن حرکت میل لنگ و میل سوپاپ را بر عهده دارد. اگر این تسمه هنگام رانندگی یا حتی موقع استارت زدن پاره شود، موتور دیگر روشن نخواهد شد. در این حالت میل لنگ به چرخش خود ادامه می دهد اما میل سوپاپ متوقف می شود و به همین دلیل صدای استارت نسبت به حالت عادی سبک تر به گوش می رسد.
اگر تسمه تایم پاره شود چه اتفاقی برای موتور می افتد؟
اگر تسمه تایم پاره شود، موتور دیگر روشن نخواهد شد. دلیل آن این است که پیستون ها همچنان با چرخش میل لنگ بالا و پایین می روند، اما میل سوپاپ و سوپاپ ها در جای خود متوقف می شوند. در نتیجه هماهنگی بین قطعات داخلی موتور کاملا از بین می رود و به اصطلاح بخش بالای موتور از کار می افتد؛ بنابراین روشن شدن موتور دیگر امکان پذیر نخواهد بود.خلاصه اتفاقات بعد از پارگی تسمه تایم:
- میل لنگ همچنان می چرخد.
- پیستون ها به حرکت خود ادامه می دهند.
- میل سوپاپ متوقف می شود.
- سوپاپ ها دیگر باز و بسته نمی شوند.
- موتور به هیچ عنوان روشن نخواهد شد.
باور غلط: بعد از پاره شدن تسمه تایم با استارت زدن خسارت موتور بیشتر می شود
یکی از باورهای رایج این است که اگر بعد از پاره شدن تسمه تایم چند بار استارت بزنید، همان استارت زدن باعث خرابی موتور می شود. اما واقعیت این است که در بیشتر خودروها، خسارت اصلی در همان لحظه پارگی تسمه تایم اتفاق می افتد.زمانی که تسمه تایم پاره می شود، میل لنگ همچنان به چرخش خود ادامه می دهد اما میل سوپاپ متوقف می شود. در همین لحظه، پیستون ها با سوپاپ های باز برخورد می کنند و آسیب موتور ایجاد می شود. بنابراین وقتی قصد دارید دوباره استارت بزنید، اگر برخورد قبلاً رخ داده باشد، دیگر خسارت اصلی وارد شده است و موتور نیز روشن نخواهد شد.
به همین دلیل، اگر خودرو ناگهان خاموش شد و احتمال می دهید تسمه تایم پاره شده باشد، انتظار روشن شدن موتور با استارت های مکرر را نداشته باشید. در این شرایط بهترین کار، حمل خودرو با یدک کش به نزدیک ترین تعمیرگاه و بررسی دقیق وضعیت موتور است.
زمان تعویض تسمه تایم خودرو، هر چند کیلومتر باید آن را عوض کنیم؟
تسمه تایم یک قطعه مصرفی است و برخلاف زنجیر تایم، عمر مشخصی دارد. اگر تعویض آن را به تعویق بیندازید، ممکن است بدون هیچ هشدار قبلی پاره شود و خسارت سنگینی به موتور وارد کند. به همین دلیل، بهترین زمان تعویض تسمه تایم همیشه پیش از پایان عمر مفید آن است، نه بعد از مشاهده علائم خرابی.به طور کلی، بیشتر خودروسازان تعویض تسمه تایم را بین 60,000 تا 70,000 کیلومتر یا هر 2 تا 3 سال توصیه می کنند. البته این عدد برای همه خودروها یکسان نیست و به نوع موتور، کیفیت تسمه و شرایط رانندگی بستگی دارد.
علاوه بر کارکرد، سن تسمه تایم نیز اهمیت زیادی دارد. اگر خودرویی چند سال کار نکرده باشد یا کیلومتر پایینی داشته باشد، باز هم ممکن است لاستیک تسمه خشک، ترک خورده یا خاصیت خود را از دست داده باشد. بنابراین اگر بیش از 3 سال از نصب تسمه تایم گذشته است، بهتر است آن را تعویض کنید.
چگونه عمر تسمه تایم را افزایش دهیم؟
هرچند تسمه تایم یک قطعه مصرفی است و در نهایت باید تعویض شود، اما با رعایت چند نکته ساده می توان عمر آن را افزایش داد و احتمال پارگی زودهنگام را تا حد زیادی کاهش داد. بسیاری از پارگی های تسمه تایم به دلیل بی توجهی به قطعات جانبی یا استفاده نادرست از خودرو اتفاق می افتد، نه کیفیت پایین خود تسمه.برای افزایش عمر تسمه تایم این نکات را رعایت کنید:
- هرزگرد و سفت کن را همراه تسمه تایم تعویض کنید. اگر بلبرینگ هرزگرد یا سفت کن گیرپاژ کند، حتی یک تسمه تایم نو نیز ممکن است در مدت کوتاهی پاره شود.
- قاب تسمه تایم را بررسی کنید. شکستن یا باز بودن قاب باعث ورود گرد و خاک، آب، روغن یا اجسام خارجی به داخل محفظه تسمه می شود و عمر تسمه را به شدت کاهش می دهد.
- از رانندگی با دنده مرده و دور موتور بسیار پایین خودداری کنید. زمانی که موتور تحت فشار زیاد و دور پایین کار می کند، شوک بیشتری به مجموعه تایم وارد می شود و این موضوع می تواند عمر تسمه را کاهش دهد.
- همیشه از تسمه تایم اصلی و معتبر استفاده کنید. بسیاری از برندهای معتبر بازار دارای برچسب اصالت و حتی بیمه هستند. هنگام خرید، حتماً از فروشنده بخواهید شرایط فعال سازی بیمه تسمه تایم را نیز برای شما انجام دهد تا در صورت بروز مشکل، بتوانید از خدمات آن استفاده کنید.
- روغن ریزی موتور را جدی بگیرید. نشت روغن روی تسمه تایم (روغن ریزی کاسه نمدها) باعث نرم شدن و از بین رفتن بافت لاستیکی آن می شود و احتمال پارگی را افزایش می دهد.
- زمان تعویض را به تعویق نیندازید. حتی اگر ظاهر تسمه سالم باشد، با گذشت زمان خاصیت لاستیکی آن کاهش پیدا می کند و ممکن است بدون هیچ هشدار قبلی پاره شود.
تفاوت تسمه تایم و زنجیر تایم؛ کدام خودروها زنجیر تایم دارند؟
همه موتورهای خودرو برای هماهنگ کردن حرکت میل لنگ و میل سوپاپ به سیستم تایمینگ نیاز دارند. این وظیفه در برخی خودروها توسط تسمه تایم و در برخی دیگر توسط زنجیر تایم انجام می شود. تسمه تایم از جنس لاستیک تقویت شده است و باید در بازه زمانی مشخص تعویض شود، اما زنجیر تایم فلزی است و معمولاً عمر بسیار بیشتری دارد.بیشتر خودروهای داخلی مانند پراید، تیبا، ساینا، کوییک، پژو 206، پژو 405، پژو پارس، سمند، رانا، دنا، ال 90 و مگان از تسمه تایم استفاده می کنند. در این خودروها رعایت زمان تعویض تسمه تایم اهمیت زیادی دارد، زیرا پارگی آن می تواند باعث برخورد سوپاپ ها با پیستون و خسارت سنگین به موتور شود.
در مقابل، خودروهایی مانند پیکان، پیکان وانت، پژو RD، نیسان ماکسیما، نیسان پاترول، کیا اپیروس، پژو 2008 و کیا سراتو از زنجیر تایم استفاده می کنند. زنجیر تایم معمولاً نیازی به تعویض دوره ای ندارد، اما به این معنی نیست که هیچ وقت خراب نمی شود. با افزایش کارکرد، ممکن است زنجیر کشیده شود یا سفت کن و ریل های آن دچار استهلاک شوند.
در نهایت، چه خودروی شما تسمه تایم داشته باشد و چه زنجیر تایم، بازدید دوره ای سیستم تایم موتور اهمیت زیادی دارد. بی توجهی به علائم خرابی می تواند هزینه ای چندین برابر بیشتر از سرویس و نگهداری به همراه داشته باشد.
اگر قصد خرید خودروی دست دوم را دارید، حتماً از فروشنده درباره زمان آخرین تعویض تسمه تایم سؤال کنید و در صورت نداشتن مدرک یا اطمینان از زمان تعویض، بهتر است تسمه تایم را در اولین فرصت تعویض کنید. هزینه تعویض تسمه تایم در مقایسه با خسارت ناشی از پارگی آن بسیار ناچیز است.
آیا همه خودروها بعد از پارگی تسمه تایم آسیب می بینند؟
خیر، پارگی تسمه تایم در همه خودروها باعث آسیب به موتور نمی شود. این موضوع به طراحی موتور بستگی دارد. برخی خودروها از موتورهای غیرتداخلی استفاده می کنند (پراید کاربراتور و یورو 2، مزدا 323، دوو و ... ) که در صورت پارگی تسمه تایم، معمولاً سوپاپ و پیستون با یکدیگر برخورد نمی کنند و پس از تعویض تسمه، موتور دوباره راه اندازی می شود.اما بیشتر خودروهای رایج بازار ایران مانند پژو 206، پژو 405، پژو پارس، سمند، دنا، رانا، تیبا، ساینا، کوییک، ال 90 و بسیاری از خودروهای چینی از موتورهای تداخلی استفاده می کنند. در این خودروها، پارگی تسمه تایم معمولاً باعث کج شدن سوپاپ ها و وارد شدن خسارت به موتور می شود.
هزینه خسارت پارگی تسمه تایم چقدر است؟
تعویض به موقع تسمه تایم هزینه نسبتاً کمی دارد، اما اگر این تسمه پاره شود، ممکن است خسارت سنگینی به موتور وارد کند. در بیشتر خودرو های رایج بازار ایران، پارگی تسمه تایم باعث برخورد سوپاپ ها با پیستون شده و برای تعمیر، سرسیلندر باید به طور کامل باز شود.مهم ترین هزینه های پس از پارگی تسمه تایم عبارتند از:
- تعویض سوپاپ های آسیب دیده
- تراشکاری و تعمیر سرسیلندر
- تعویض واشر سرسیلندر
- تعویض تسمه تایم، هرزگرد و سفت کن
- اجرت باز و بست سر سیلند
به همین دلیل، تعویض به موقع تسمه تایم همیشه بسیار ارزان تر از تعمیر موتور پس از پارگی آن است.
