چند هشدار

ضمن نقل حديثى راهگشا از امام موسى بن‏جعفر(ع) از چند گونه ازدواج هشدار مى‏دهيم. حديث امام كاظم(ع) به شرح زير است:
«خير الجوارى ما كان لك فيه هوى و كان لها عقل و أدب فلستَ تحتاج إلى أنْ تأمر و تنهى؛ و دون ذلك ما كان لك فيه هوى و ليس لها أدب فأنْتَ تحتاج إلى الاْ مر و النهى؛ و دونها ما كان لك فيها هوى و ليس لها عقل و لا ادب فتصبر عليها لمكان هواك فيها؛ و جارية ليس لك فيها هوى و ليس لها عقل و لاأدب فتجعل بينك و بينها الْبحر الأخضر؛(14)
بهترين زنان، زنى است كه بدو علاقه‏مند باشى و او شعور و ادب داشته باشد. در اين صورت به امر و نهى او محتاج نيستى. در مرحله بعد، زنى است كه او را دوست دارى، ولى ادب نشده و بايد او را امر و نهى كنى. در مرحله سوم، زنى است كه بدو علاقه‏مند هستى اما نه ادب شده و نه شعور دارد و نه ادب‏پذير است و به خاطر علاقه‏اى كه به او دارى، تحملش مى‏كنى. اما زنى كه نه بدو علاقه‏مندى و نه شعور و ادب دارد، مناسب است كه دريايى بيكران را بين خود و او فاصله قرار دهى!»
اين حديث شريف، راهنماى خوبى براى همسريابى است و رهنمود مى‏دهد كه زيربناى ازدواج بايد عشق و علاقه باشد. اگر عشق و علاقه وجود داشته باشد، ملاك اصلى وجود دارد. حال چنانچه طرف شما علاوه بر محبوب بودن، داراى شعور و تربيت باشد، بهترين همسر است و با شعور و تربيتى كه دارد، وظيفه‏اش را تشخيص مى‏دهد اما اگر تربيت نشده ولى شعور و درك و زمينه تربيت را داشته باشد، بايد او را تربيت كنى و راه و چاه را نشانش بدهى. اگر قلب شما را تسخير كرده ولى عقل و ادب ندارد، عشق و علاقه شما را به تحمل بى‏ادبى‏ها و نافهمى‏هاى او وا مى‏دارد، ولى ازدواج با زنى كه نه به او علاقه‏مندى و نه شعور و ادب دارد، كار غلطى است، زيرا هيچ جاذبه و انگيزه‏اى براى اين ميثاق و پيوند وجود ندارد و پيوندى محكوم به فروپاشى مى‏باشد.
با توجه به اين حديث، برادران و خواهران بايد از چند نوع ازدواج پرهيز كنند:

1- ازدواج زودرس‏

ازدواج خام و ناپخته؛ كسى كه به رشد عقلى نرسيده و ازدواج، همسرى، زندگى مشترك و تعهد متقابل را درك نمى‏كند، طبيعى است كه ازدواج با او، ناپخته و پيش از همه شناخت‏هاى اتفاقى‏تصادفى، حضورى‏يا غير حضورى براى ايجادتمايل مفيد و مناسب است‏اما نبايد شناخت‏هاى سطحى‏مبناى ازدواج باشد.موعد است. اين ازدواج‏ها در معرض فروپاشى مى‏باشند. يكى از اصحاب امام صادق(ع) به ايشان عرض كرد:
ما فرزندان خود را در كودكى همسر مى‏دهيم.
امام فرمود: اگر در كودكى ازدواج كنند، مشكل است با هم الفت يابند.(15)
همسر و شوهر دادن پسر و دخترى كه هنوز به رشد عقلى نرسيده‏اند، گرچه به رشد جنسى رسيده باشند، ازدواجى است كه طرفين به هم علاقه‏مند نشده و همديگر را به عنوان همسر آينده انتخاب نكرده‏اند. احتمال اينكه بعد از رشد و فهميدن به هم علاقه‏مند شوند و زندگى پر از عشق و صميميتى را تشكيل دهند، چندان قوى نيست. نبايد بناى مهم ازدواج را بر چنين زمينه سستى نهاد.

2- ازدواج ترحم‏آميز

ازدواج از روى ترحم هم صحيح نمى‏باشد، زيرا در اين نوع ازدواج نيز عشق و علاقه طرفين وجود ندارد و يك طرف براى خدمت به فردى ضعيف و مظلوم گذشت مى‏كند. معلوم نيست تا چه زمان بتواند روى خواسته‏هاى خود پوشش گذاشته و بر خلاف ميل، با همسرى كه بدو دلبستگى ندارد، به خوبى سر كند. اين نوع اقدام، اجبارى و غير طبيعى است و حركت خلاف طبيعت دوام ندارد. ازدواج، با بخشش مال و دستگيرى از ديگران فرق دارد. در آن موارد، فرد براى يك اقدام كوتاه‏مدت، حركتى بر خلاف خواست دل خود انجام مى‏دهد؛ تازه آن حركت غير طبيعى نيست، زيرا لذت دارد، ولى ازدواج يك حركت، دامنه‏دار و طولانى است و يك روز و يك ماه و دو ماه نيست بلكه بايد عمرى را سر كند. بعيد است فردى بتواند يك عمر بر خواسته‏هاى طبيعى خود سرپوش بگذارد. سرپوش گذاشتن بر خواسته‏هاى صحيح و پسنديده و طبيعى، شرعى نيست.

3- ازدواج اجبارى‏

ازدواج با فردى كه مورد علاقه شما نيست، به سبب اطاعت از امر پدر و مادر و بستگان نيز پسنديده نيست. اگر چه اطاعت از امر پدر و مادر پسنديده و ارزشمند است، ولى دستور و امر بايد به كار خوب مربوط باشد. ازدواج با فردى كه به او دلبستگى نداريد فقط به خاطر اطاعت از پدر و مادر، شبيه ازدواج از روى ترحم و يك حركت اجبارى (قسرى) و غير پايدار است. از چنين اقداماتى بايد برحذر بود.

4- ازدواج با بى‏بند و بار

ازدواج با فردى بى‏بند و بار، ولنگار و بى‏قيد هر چند قلب شما به او متمايل باشد، كار پسنديده‏اى نيست، زيرا اين افراد در طول زندگى اقداماتى مى‏كنند و كارهايى از آنان سر مى‏زند كه پسند هيچ كس نيست و مايه سرافكندگى شماست و مجبور مى‏شويد به خاطر هواى دل‏تان رنج سرشكستگى در اجتماع را تحمل كنيد و بر اقدامات ناپسند ازدواج با افراد تن‏پرور و تنبل‏ نيز كار صحيحى نيست.جوان بايد اهل كار و زحمت‏ و تأمين معاش خانواده باشد.كسى كه تن‏پرورى پيشه كرده‏ و از كار و كوشش ابا داردو چشم به آسمان دوخته‏ تا روزىِ او بدون حساب‏ از آسمان فرو ريزدچوب جهالت و خوش‏خيالى‏ خود را خواهد خورد.همسر محبوب، ولى بى‏تربيت و لاابالى خود چشم ببنديد و شأن و حرمت اجتماعى خود را زير پا نهيد.

5- ازدواج با بى‏عار

ازدواج با افراد تن‏پرور و تنبل نيز كار صحيحى نيست. جوان بايد اهل كار و زحمت و تأمين معاش خانواده باشد. نمى‏توان به استناد آيات و رواياتى مانند: «خداوند آنان را بى‏نياز مى‏گرداند»،(16) ازدواج با افراد تنبل و تن‏پرور را توجيه كرد. خداوند از طريق اسباب و واسطه، روزى مى‏دهد. يكى از اسباب روزى دادن، كار و كوشش و تلاش است. كسى كه تن‏پرورى پيشه كرده و از كار و كوشش ابا دارد و چشم به آسمان دوخته تا روزىِ او بدون حساب از آسمان فرو ريزد، چوب جهالت و خوش‏خيالى خود را خواهد خورد. ازدواج با او، خود را به زحمت انداختن مى‏باشد.