ريحان

گياهى است يك ساله با ساقه چهارگوش به صورت افراشته و منشعب به ارتفاع ۱۵ سانتى متر تا يك متر داراى كرك هاى كوتاه يا بدون كرك. برگ هايش تخم مرغى تا سر نيزه اى و متقابل كه در سطح فوقانى نرم و صاف و در سطح تحتانى بر روى رگ برگ ها كرك دارد. برگ ها در حاشيه كمى دندانه دار بوده و رنگ برگ سبز و گاهى شديداً بنفش مى شود. برگ هاى واقعى در سرشاخه هاى گلدار به شكل براكته و پهن و تخم مرغى شكل نوك تيز، خشن و به بلندى كاسبرگ ها و اغلب بنفش رنگ هستند. گلبرگ ها سفيد يا صورتى يا چند رنگ هستند. ميوه به صورت فندقه كوچك تقريباً كروى حاوى چهاردانه خيلى كوچك بيضوى به رنگ قهوه اى تا سياه است. قسمت مورد استفاده ريحان به صورت برگ هاى كامل يا شكسته و غالباً پيچ خورده همراه با قطعاتى از ساقه چهارگوش، سرشاخه هاى گلدار و ميوه ها است. زمان جمع آورى ريحان هنگامى است كه گياه به گل رفته باشد. موعد شكفتن گل هاى ريحان فصل بهار و تابستان است. منشاء اوليه گياه احتمالاً از آسيا بوده ولى امروزه در بسيارى كشورهاى جهان خصوصاً در كشورهاى نواحى مديترانه كاشته مى شود. پرورش اين گياه در اغلب نواحى ايران در محيط باز و گلخانه معمول است. در اندام هوايى ريحان براساس واريته و كموتايپ، منشاء گياه و زمان جمع آورى، مقدار اسانس جمع آورى شده بين ۰۴/۰ تا ۷/۰ درصد گزارش شده است.
اسانس حاصله به رنگ زرد مايل به سبز است. از ريحان به عنوان ضد اسپاسم، ضد نفخ، اشتهاآور، آرام بخش، مدر و شيرافزا استفاده مى شود. علاوه بر آن به عنوان سبزى و ادويه مورد مصرف است. از اسانس ريحان در صنايع كنسروسازى و آرايشى- بهداشتى استفاده مى نمايند. در طب گذشته از ريحان به عنوان ضد التهاب، اشتهاآور و ضد اسهال استفاده مى شده است. گياه و اسانس آن را در محلى خنك و دور از نور و رطوبت در ظروف فلزى يا شيشه اى بايد نگهدارى كرد و تاكنون فرآورده اى از برگ ريحان به بازار رسمى دارويى ايران وارد نشده است.