نخستين مسلمان
نويسنده: آيت الله شيخ جعفر سبحانى
بخش دوم از زندگانى حضرت على -عليه السلام را دوران پس از بعثت وقبل از هجرت تشكيل مىدهد. اين دوره از سيزده سال تجاوز نمىكند وحضرت على -عليه السلام در تمام اين مدت در محضر پيامبر بود وتكاليفى را برعهده داشت. نقاط جالب وحساس اين دوره، يك رشته افتخارات است كه نصيب امام شد افتخاراتى كه در طول تاريخ نصيبب كسى جز حضرت على -عليه السلام نشده، احدى بر آنها دست نيافته است.
نخستين افتخار وى در اين بخش از زندگى، پيشگام بودن وى در پذيرفتن اسلام، وبه عبارت صحيحتر، ابراز واظهار اسلام ديرينه خويش بود.(1)
پيشقدم بودن در پذيرفتن اسلام وگرويدن به آيين توحيد از امورى است كه قرآن مجيد بر آن تكيه كرده، صريحا اعلام مىدارد كسانى كه در گرايش به اسلام پيشگام بودهاند، در كسب رضاى حق ونيل به رحمت الهى نيز پيشقدم هستند.(2)
توجه خاص قرآن به موضوع «سبقت در اسلام» به حدى است كه حتى كسانى را كه پيش از فتح مكه ايمان آورده وجان ومال خود را در راه خدا ايثار كردهاند بر افرادى كه پس از پيروزى بر مكيان ايمان آورده وجهاد كردهاند برترى داده است (3) ; چه رسد به مسلمانان صدر اسلام وگرايش به اسلام پيش ازمهاجرت به مدينه.
توضيح اينكه: فتح مكه در سال هشتم هجرت انجام گرفت وپيامبر صلى الله عليه و آله و سلم هجده سال پس از بعثت دژ محكم بت پرستان را گشود.علتبرترى ايمان مسلمانان پيش از فتح مكه اين است كه آنان در زمانى ايمان آوردند كه اسلام در شبه جزيره به قدرت وحكومت نرسيده بود وهنوز پايگاه بت پرستان به صورت يك دژ شكست ناپذير باقى بود وجان ومال مسلمانان را خطرات بسيار تهديد مىكرد. اگر چه مسلمانان، بر اثر مهاجرت پيامبر ازمكه وگرايش اوس وخزرج وقبايل مجاور مدينه به اسلام، از يك قدرت نسبى برخوردار بودند ودر بسيارى از برخوردهاى نظامى پيروز مىشدند، ولى خطر به كلى مرتفع نشده بود.
در موقعيتى كه گرويدن به اسلام وبذل جان ومال از ارزش خاصى برخوردار باشد، قطعا ابراز ايمان وتظاهر به اسلام در آغاز كار كه قدرتى جز قدرت قريش ونيرويى جز نيروى دشمن نبود بايد ارزش بالاتر وبيشترى داشته باشد. از اين نظر، سبقتبه اسلام در مكه وميان ياران پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم از افتخاراتى محسوب مىشد كه هيچ فضيلتى با آن برابرى نمىكرد. عمر در يكى از ايام خلافتخود از خباب، ششمين مسلمان زجر كشيده صدر اسلام، پرسيد كه رفتار مشركان مكه با او چگونه بود. وى پيراهن خود را از تن بيرون كرد وآثار زجر وسوختگى پشتخود را به خليفه نشان داد وگفت:بارها زره آهنى بر او مىپوشاندند وساعتها در زير آفتاب سوزان مكه نگاهش مىداشتند; وگاه آتشى بر مىافروختند واو را به روى آتش مىافكندند ومىكشيدند تا آتش خاموش شود.(4)
بارى، مسلما فضيلتبزرگ وبرترى معنوى از آن افرادى است كه در راه اسلام هر زجر وشكنجهاى را به جان مىخريدند واز صميم دل مىپذيرفتند.
نخستين كسى كه در روز رستاخيز با من در حوض (كوثر) ملاقات مىكند پيشقدمترين شما در اسلام، على بن ابى طالب، است.(6)
احاديث وروايات منقول از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم وامير مؤمنان -عليه السلام وپيشوايان بزرگ ما، ونيز آراء محدثان ومورخان در باره سبقت امام -عليه السلام بر ديگران به اندازهاى زياد است كه صفحات كتاب ما گنجايش نقل همه آنها را ندارد.(7) از اين نظر، تنها به سخنان خود امام ونقل يك داستان تاريخى در اين زمينه اكتفا مىكنيم.
امير مؤمنان مىفرمايد:
«انا عبد الله و اخو رسول اللهو انا الصديق الاكبر، لا يقولها بعدي الا كاذب مفتري ولقد صليت مع رسول الله قبل الناس بسبع سنين و انا اول من صلى معه».(8)
من بنده خدا وبرادر پيامبر وصديق بزرگم; اين سخن را پس از من جز دروغگويى افترا ساز نمىگويد.من با رسول خدا هفتسال پيش از مردم نماز گزارده ام واولين كسى هستم كه با او نماز گزارد.
امام در يكى از سخنان ديگر خود مىفرمايد:
در آن روز، اسلام جز به خانه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم وخديجه راه نيافته بود ومن سومين شخص اين خانواده بودم.(9)
در جاى ديگر، امام -عليه السلام سبقتخود را به اسلام چنين بيان كرده است:
«اللهم اني اول من اناب وسمع و اجاب، لم يسبقني الا رسول اللهم صلى الله عليه و آله و سلم بالصلاة».(10)
خدايا، من نخستين كسى هستم كه به سوى تو بازگشت وپيام تو را شنيد وبه دعوت پيامبر تو پاسخ گفت، وپيش از من جز پيامبر خدا كسى نماز نگزارد.
نخستين افتخار وى در اين بخش از زندگى، پيشگام بودن وى در پذيرفتن اسلام، وبه عبارت صحيحتر، ابراز واظهار اسلام ديرينه خويش بود.(1)
پيشقدم بودن در پذيرفتن اسلام وگرويدن به آيين توحيد از امورى است كه قرآن مجيد بر آن تكيه كرده، صريحا اعلام مىدارد كسانى كه در گرايش به اسلام پيشگام بودهاند، در كسب رضاى حق ونيل به رحمت الهى نيز پيشقدم هستند.(2)
توجه خاص قرآن به موضوع «سبقت در اسلام» به حدى است كه حتى كسانى را كه پيش از فتح مكه ايمان آورده وجان ومال خود را در راه خدا ايثار كردهاند بر افرادى كه پس از پيروزى بر مكيان ايمان آورده وجهاد كردهاند برترى داده است (3) ; چه رسد به مسلمانان صدر اسلام وگرايش به اسلام پيش ازمهاجرت به مدينه.
توضيح اينكه: فتح مكه در سال هشتم هجرت انجام گرفت وپيامبر صلى الله عليه و آله و سلم هجده سال پس از بعثت دژ محكم بت پرستان را گشود.علتبرترى ايمان مسلمانان پيش از فتح مكه اين است كه آنان در زمانى ايمان آوردند كه اسلام در شبه جزيره به قدرت وحكومت نرسيده بود وهنوز پايگاه بت پرستان به صورت يك دژ شكست ناپذير باقى بود وجان ومال مسلمانان را خطرات بسيار تهديد مىكرد. اگر چه مسلمانان، بر اثر مهاجرت پيامبر ازمكه وگرايش اوس وخزرج وقبايل مجاور مدينه به اسلام، از يك قدرت نسبى برخوردار بودند ودر بسيارى از برخوردهاى نظامى پيروز مىشدند، ولى خطر به كلى مرتفع نشده بود.
در موقعيتى كه گرويدن به اسلام وبذل جان ومال از ارزش خاصى برخوردار باشد، قطعا ابراز ايمان وتظاهر به اسلام در آغاز كار كه قدرتى جز قدرت قريش ونيرويى جز نيروى دشمن نبود بايد ارزش بالاتر وبيشترى داشته باشد. از اين نظر، سبقتبه اسلام در مكه وميان ياران پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم از افتخاراتى محسوب مىشد كه هيچ فضيلتى با آن برابرى نمىكرد. عمر در يكى از ايام خلافتخود از خباب، ششمين مسلمان زجر كشيده صدر اسلام، پرسيد كه رفتار مشركان مكه با او چگونه بود. وى پيراهن خود را از تن بيرون كرد وآثار زجر وسوختگى پشتخود را به خليفه نشان داد وگفت:بارها زره آهنى بر او مىپوشاندند وساعتها در زير آفتاب سوزان مكه نگاهش مىداشتند; وگاه آتشى بر مىافروختند واو را به روى آتش مىافكندند ومىكشيدند تا آتش خاموش شود.(4)
بارى، مسلما فضيلتبزرگ وبرترى معنوى از آن افرادى است كه در راه اسلام هر زجر وشكنجهاى را به جان مىخريدند واز صميم دل مىپذيرفتند.
كسى پيشگامتر از حضرت على نبود
بسيارى از محدثان وتاريخ نويسان نقل مىكنند كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم روز دو شنبه به رسالت مبعوث شد وحضرت على -عليه السلام فرداى آن روز ايمان آورد.(5) پيش از همه، رسول اكرم، خود به سبقتحضرت على -عليه السلام در اسلام تصريح كرد ودر مجمع عمومى صحابه چنين فرمود:نخستين كسى كه در روز رستاخيز با من در حوض (كوثر) ملاقات مىكند پيشقدمترين شما در اسلام، على بن ابى طالب، است.(6)
احاديث وروايات منقول از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم وامير مؤمنان -عليه السلام وپيشوايان بزرگ ما، ونيز آراء محدثان ومورخان در باره سبقت امام -عليه السلام بر ديگران به اندازهاى زياد است كه صفحات كتاب ما گنجايش نقل همه آنها را ندارد.(7) از اين نظر، تنها به سخنان خود امام ونقل يك داستان تاريخى در اين زمينه اكتفا مىكنيم.
امير مؤمنان مىفرمايد:
«انا عبد الله و اخو رسول اللهو انا الصديق الاكبر، لا يقولها بعدي الا كاذب مفتري ولقد صليت مع رسول الله قبل الناس بسبع سنين و انا اول من صلى معه».(8)
من بنده خدا وبرادر پيامبر وصديق بزرگم; اين سخن را پس از من جز دروغگويى افترا ساز نمىگويد.من با رسول خدا هفتسال پيش از مردم نماز گزارده ام واولين كسى هستم كه با او نماز گزارد.
امام در يكى از سخنان ديگر خود مىفرمايد:
در آن روز، اسلام جز به خانه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم وخديجه راه نيافته بود ومن سومين شخص اين خانواده بودم.(9)
در جاى ديگر، امام -عليه السلام سبقتخود را به اسلام چنين بيان كرده است:
«اللهم اني اول من اناب وسمع و اجاب، لم يسبقني الا رسول اللهم صلى الله عليه و آله و سلم بالصلاة».(10)
خدايا، من نخستين كسى هستم كه به سوى تو بازگشت وپيام تو را شنيد وبه دعوت پيامبر تو پاسخ گفت، وپيش از من جز پيامبر خدا كسى نماز نگزارد.
پىنوشت ها
1- توضيح اين مطلب را در پايان بحث مىخوانيد.
2- آنجا كه مىفرمايد: والسابقون السابقون . اولئك المقربون .(واقعه:10و11).
3- لا يستوي منكم من انفق من قبلالفتح وقاتل اولئك اعظم درجة من الذين انفقوا منبعد و قاتلوا .(حديد:10)
4- اسد الغابة، ج2، ص99.
5- بعث النبي يوم الاثنين و اسلم علي يوم الثلثاء. - مستدرك حاكم، ج2، ص112; الاستيعاب، ج3، ص32.
6- اولكم واردا على الحوضاولكم اسلاما علي بن ابي طالب. - مستدرك حاكم، ج3، ص136.
7- مرحوم علامه امينى متون احاديث وكلمات بسيارى از محدثان ومورخان اسلامى را پيرامون پيشقدم بودن على -عليه السلام در ايمان به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم در جلد سوم الغدير، صفحات 191 تا213(چاپ نجف) آورده است. علاقه مندان مىتوانند به آنجا مراجعه كنند.
8- تاريخ طبرى، ج2، ص213; سنن ابن ماجه، ج1، ص57.
9- نهج البلاغه عبده، خطبه187.
10- همان، خطبه127.
