تهديدهاى دارويى

براى استفاده از داروهاى بى نياز به نسخه پزشك هيچ كدام مان احساس گناه نمى كنيم .گمان مى كنيم مى توانيم آنها را به راحتى و به تجويز خودمان مصرف كنيم. اگر خطر اين كار براى ما بزرگترها چندان قابل توجه نباشد، براى كودكان، حتما خطرناك است.
محققان هم هر چند وقت يك بار، در اين مورد هشدارهايى مى دهند. ۲-3هفته قبل، پانلى متشكل از متخصصان كودكان و داروسازان و كارشناسان بهداشتى تشكيل شد كه در آن همه شركت كنندگان، به اتفاق، درباره مصرف اين گونه داروها، كه اكثرا شامل داروهاى ضدسرماخوردگى كودكان هستند، هشدار دادند.
محققان شركت كننده در اين پانل، از سازمان غذا و داروى امريكا خواسته اند مجوز مصرف اين داروها را براى كودكان زير ۶ سال لغو كند. به گفته يكى از اين متخصصان، كه اپيدميولوژيستى از دانشگاه پنسيلوانياست، اطلاعات موجود نشان مى دهد اين داروها چندان فايده اى در بهبود علائم كودكان نداشته و مصرف آنها هيچ توجيه منطقى ندارد. علاوه بر بى تاثير بودن اين داروها، اكثر متخصصان يك نگرانى ديگر هم دارند و آن هم در مورد عوارض جانبى آنهاست. آنها مى گويند نه تنها داروها تاثير مثبتى در درمان سرماخوردگى هاى اكثرا ويروسى كودكان ندارند، بلكه به دليل حساس بودن كودكان در اين سن، احتمال بروز عوارض گوناگون در آنها بيشتر است.
بيشتر كارشناسان در مورد ۳ تركيب موجود در اين داروها هشدار مى دهند: ضداحتقان ها (دكونژستان ها)، ضدحساسيت ها (آنتى هيستامين ها) و ضدسرفه ها. به گفته اين محققان، اين خطر براى كودكان زير ۲ سال، بسيار حياتى تر است و خانواده ها بايد از دادن هر دارويى به كودكان در اين سن، بدون تجويز پزشك خوددارى كنند.
عوارض مختلفى براى اين داروها ذكر شده كه همان طور كه اشاره شد، براى كودكان كم سن و سال، جدى تر است. به عنوان مثال در مورد آنتى هيستامين ها عوارضى مانند تحريك پذيرى و تشنج در كودكان، افت فشار خون به صورت وضعيتى و واكنش هاى حساسيتى اشاره شده است. البته اكثر داروهايى كه براى درمان علامتى سرماخوردگى در بازار موجودند، تركيبى از چندين ماده شيميايى، با خواص و عوارض گوناگون اند. اين موضوع در مورد ضدسرفه ها از همه بيشتر صدق مى كند.
برخى از اين داروها، مانند دكسترومتورفان، از دسته مرفين هستند و بنابراين عوارضى همچون خواب آلودگى مفرط، كاهش سطح هوشيارى، سركوب مركز مغزى تنفس، كاهش ضربان قلب و مانند آن را دارند و به همين علت مصرف آنها در كودكان ممنوع است.
اكسپكتورانت، تركيب ديگرى است كه در اكثر شربت هاى ضدسرفه وجود دارد و به نظر مى رسد عوارض چندانى نداشته باشد، اما داروشناسان اعتقاد چندانى به مفيد بودن آن ندارند. نكته ديگر در مورد اين داروها آن است كه بسيارى از آنها حاوى مواد مخفى هستند يعنى موادى كه براى طعم مناسب يا بالا بردن اثر دارويى، از سوى هر كارخانه داروسازى، ممكن است به آن اضافه شود. اين مواد اضافى هم عوارض خاص خود را دارند. به عنوان مثال، در برخى از داروهاى ضدسرماخوردگى، ممكن است علاوه بر تركيبات معمول، از آسپيرين هم استفاده شود دارويى كه استفاده از آن در بيمارى هاى ويروسى كودكان بسيار خطرناك است.

راه كارهاى عملى

يكى از كارشناسان سازمان غذا و داروى امريكا در باره اين اظهارنظر محققان مى گويد: اين سازمان درصورت اعمال نظر اين محققان، احتمالا در مورد نوع برچسب اين داروها تجديدنظر كرده و آن را به اين صورت تغيير مى دهد: در كودكان زير ۶ سال استفاده نشود. يكى از متخصصان اطفال شركت كننده در اين پانل علمى، در اين باره مى گويد: حذف كامل داروهاى ضدسرماخوردگى كودكان هم شايد چندان به صلاح نباشد به خصوص قبل از آموزش درست و پايه اى والدين. چرا كه ممكن است در نبود داروهاى ويژه كودكان، آنها از داروهاى ضدسرماخوردگى بزرگسالان براى فرزندان خردسال شان استفاده كنند كه اين به مراتب خطرناك تر است.
كارشناسان تخمين مى زنند هر كودك سالم، سالانه بين ۵ تا۸ بار به سرماخوردگى مبتلا مى شود كه به اين ترتيب داروهاى ضدسرماخوردگى اطفال، سالى ۸/۳ ميليارد بار براى آنها استفاده مى شود. بازار خوب اين داروها، بحث در مورد مزايا و زيان هاى استفاده از آنها را با چالشى جدى در سراسر جهان مواجه مى كند. البته بحث در مورد چند و چون عرضه داروهاى بى نياز از تجويز نسخه، به خصوص براى كودكان، از چندى قبل شروع شده و هنوز هم ادامه دارد به ويژه كه كارشناسان دارويى عقيده دارند تحقيقات درباره عوارض اين داروها، با اين تصور غلط كه اين داروها هيچ گونه عوارضى ندارند، از سال ها و دهه هاى قبل، متوقف شده بود. اما توصيه محققان در اين پانل، به والدين اين است كه مصرف اين داروها را در كودكان زير ۶ سال، و به ويژه زير ۲ سال خود، حتى الامكان محدود كنند و سعى كنند با درمان هاى حمايتى، مانند استفاده از بخور، مصرف مايعات بيشتر و تغذيه بهتر، به درمان طبيعى كودك شان كمك كنند و درصورت احساس نياز به مصرف دارو، حتما با پزشك مشورت كنند.

نكته هاى كاربردى

با زير سوال رفتن كارآيى و فايده داروهاى ضدسرماخوردگى براى كودكان، در مطالعات اخير، براى اكثر والدين اين اشكال به وجود مى آيد كه براى كودك سرماخورده مان، كه ناراحتى و دردش را آشكارا حس مى كنيم، چه كارى مى توانيم انجام بدهيم ]چطور سرماخوردگى را درمان كنيم. انجمن متخصصان كودكان امريكا در اين باره توصيه هايى دارد كه درواقع همان درمان هاى خانگى قديمى است كه به نظر مى رسد علم تجربى امروز هم فايده آنها را تاييد كرده است:
مايعات زياد به كودك بخورانيد. مايعات در هر سنى به بهبود سريع تر سرماخوردگى كمك مى كند. سوپ جو هم يك توصيه قديمى است كه البته كارآيى اختصاصى آن مشخص نشده، اما مى تواند يك دستور غذايى خوب براى كودك بى اشتهاى شما باشد. راه بينى كودك را تميز نگاه داريد. قطره هاى شستشوى نمكى براى رقيق كردن ترشحات بينى و مجارى تنفسى مفيد است. از بخور سرد براى بالا بردن رطوبت هواى اتاق كودك استفاده كنيد. با مشورت پزشك و با توجه به محدوديت سنى درج شده روى برچسب دارو، مى توانيد از كرم هاى موضعى، براى كم كردن ناراحتى سينه كودك استفاده كنيد. اين كرم ها حاوى منتول هستند. داروهاى مسكن، مانند استامينوفن و ايبوپروفن، مى توانند بى قرارى و احساس ناراحتى و درد احتمالى را در كودك كاهش دهند. اما بهتر است با نظر پزشك و طبق دستورالعمل آن، براى كودك استفاده كنيد.