![راه کارهای فراگیر شدن نماز راه کارهای فراگیر شدن نماز](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/50500114-605a-495b-be75-75dfb2ec2704.jpg)
مقدمه:
اهمیت یادگیری از دیدگاه قرآن به اندازهای است که در اولین سورهای که بر پیامبر نازل میشود به مسئلهء یاددادن و آموزش اشاره شده و از خواندن و نوشتن و یادگیری به عنوان ابزارهایی برای پرورش و رساندن انسان به کرامت یاد گردیده است.
در این مقاله به راه کارهای فراگیر شدن نماز به به کارگیری روش محبت، استفاده از روش الگویی، اشتفاده از روش تذکر، نمایش قصهها و خاطره ها، رفتار و خلق و خوی امام مسجد، زیباسازی مساجد، بیان رمز و راز نماز و آثار، ترسیم چهره ای زیبا و جذّاب از نمازگزاران، می پردازیم.
اهمیت یادگیری از دیدگاه قرآن به اندازهای است که در اولین سورهای که بر پیامبر نازل میشود به مسئلهء یاددادن و آموزش اشاره شده و از خواندن و نوشتن و یادگیری به عنوان ابزارهایی برای پرورش و رساندن انسان به کرامت یاد گردیده است.
در این مقاله به راه کارهای فراگیر شدن نماز به به کارگیری روش محبت، استفاده از روش الگویی، اشتفاده از روش تذکر، نمایش قصهها و خاطره ها، رفتار و خلق و خوی امام مسجد، زیباسازی مساجد، بیان رمز و راز نماز و آثار، ترسیم چهره ای زیبا و جذّاب از نمازگزاران، می پردازیم.
راه کارهای فراگیر شدن نماز
برای درمان آسیب اجتماعی نمازگریزی، کارهای مختلف و متنوع باید انجام شود. یکی از مهمترین و محوریترین راههای درمان آسیب اجتماعی نمازگریزی این است که فرهنگ نماز بر جامعه حاکم شود.
امّا اینکه چگونه فرهنگ نماز را در جامعه حاکم سازیم، تا دیگر پدیدهای بنام نمازگریزی در جامعه نداشته باشیم، مستلزم تلاش هماهنگ کلیه نهادهای فرهنگی ـ اجتماعی مانند صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی و از همه مهمتر نهاد خانواده است که هم در بُعد فردی و هم در بُعد اجتماعی به نهادینه شدن نماز میتوانند کمک نمایند.
روشهای درمان آسیب اجتماعی نمازگریزی، همان شیوهها و روشهای تعلیم و تربیت اسلامی است که میتواند با دادن بینش و جهانبینی توحیدی، انسان آگاه، مؤمن، متعادل و پایبند به نماز تربیت نماید.
علاوه بر تعمیق و گسترش شناخت و باروهای دینی استفاده از شیوههای مناسب برای دعوت به نماز نیز در درمان آسیب اجتماعی نمازگریزی مفید است. و حتی به تعبیر دقیقتر ـ امروزه بیش از آنکه نیازمند دانش باشیم.
نیازمند روش و منش مناسب برای تربیت مذهبی و ترویج فرهنگ نماز در جامعه هستیم ـ طرّاحی روشهای نو، شیوههای جذاب، ساده و قابل انطباق با روحیه کودک و نوجوان ضرورت فرهنگسازی دینی و راه درمان آسیب اجتماعی نمازگریزی است.
از نیکوترین و اساسیترین روشهای تربیت دینی جامعه و عامل اساسی پیشگری و درمان آسیبهای اجتماعی نمازگریزی، بکارگیری روش محبّت است.
با توجه به سرشت آدمی و تأثیرپذیری انسان از نرمی و دوستی و انزجار فطرت آدمی از تُندی و خشونتگرایی، نیکوترین راه و رسم تربیت مذهبی کودکان و نوجوانان و همچنان عامل مؤثر در درمان نمازگریزی آنان، بکارگیری روش محبت است.
پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله ـ والاترین مربی بشر، مردمان را به محبت تربیت نموده و بیش از هر چیز از این روش بهره بُرد. از علی ـ علیه السّلام ـ روایت شده که گفت از رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ درباره سُنّت آن حضرت پرسیدم، فرمود: و الحُبُّ اساسی[1]
یعنی محبت بنیاد و اساس (روش و سنت) من است. محبت هم در مورد کودکان و هم در مورد جوانان و نوجوانان میتواند از بسیاری رفتارهای نامطلوب از جمله نمازگریزی جلوگیری نماید لذا رسول گرامی اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ درباره محبت به کودکان فرمود: کودکان خود را دوست بدارید و به آنان مهر ورزید»[2]
2. استفاده از روش الگویی:
به دلیل نیاز فطری آدمی به الگو و همانندسازی؛ در درمان نمازگریزی لازم است الگوهای والا از نمازگزاران واقعی به افراد جامعه معرفی شوند تا جوانان و نوجوانان با بینش روشن به الگوگیری از آنها بپردازند.
البتّه روش الگویی نه تنها در تربیت مذهبی و درمان نمازگریزی بلکه در تمامی رفتارهای انسان، کاربُرد دارد، افرادی که علاقه به نماز ندارند و یا نمازگریز هستند نیز بخاطر وجود نداشتن الگوهای مناسب و عدم اهتمام والدین به این موضوع، با افراد بینماز و نمازگریز همانند سازی نموده و آنها را الگوی شخصیتی خویش قرار دادهاند.
بنابراین والدین و مربیان باید از نخستین دوران کودکی، هم خود به عنوان الگوی مناسب برای کودکان بوده و هم افراد دیگری را که اهل نماز هستند به عنوان الگو معرفی نمایند.
و بالطبع کودکان هرچه از الگوهای مناسبتر و والاتری بهرهمند شوند، کمتر دچار آسیب نمازگریزی میشوند، از سوی دیگر افرادی را که به عللی به آسیب نمازگریزی عادت کردهاند، میتوان با ارایه الگوهای مناسب، درمان و اصطلاح کرد.[3]
3.اشتفاده از روش تذکر:
یکی دیگر از روشهای درمان نمازگریزی در جامعه به کارگیری روش تذکر و یادآوری است. چه بسا افرادی که علاقه به نماز ندارند بخاطر اینکه به اهمیت و جایگاه نماز پی نبردهاند.
اگر به این افراد یادآوری شود که نماز کلید بهشت است[4] و به منزله پرچم و آرم و نشانه اسلام است،[5] ممکن است به نماز علاقمند شوند.
همچنان اگر پیامدهای منفی نمازگریزی هم در بُعد فردی و هم در بُعد اجتماعی و نیز پیامدهای دنیوی و اخروی آن بیان گردد، ممکن است عدهای متنبّه شوند و همچنان بیان عاقبت افرادی که اهل نماز نبودهاند، میتواند در علاقمندی افراد به نماز مؤثر باشد.[6]
4. نقل یا نمایش قصهها و خاطرههای زیبا در ارتباط با اهمیت و عظمت نماز:
بدون شک بیان قصههای لطیف و خاطرههای زیبا و فراموش نشدنی درباره نماز و اهمیت آن در زندگی و استفاده بهینه از هنر نمایش در به تصویر کشیدن نگرش و رفتار پیشوایان، رهبران و الگوهای محبوب در ارتباط با نماز، میتواند تأثیرات بسیار مؤثر در درمان نمازگریزی در بین همه مردم به خصوص جوانان و نوجوانان داشته باشد.
در تهیه، تولید و پخش اینگونه برنامهها صدا و سیما نقش اصلی را میتواند ایفا نماید و نکتهای که در ارایه اینگونه برنامهها باید رعایت شود توجه به ویژگیهای سنّی، ذهنی و شرایط فرهنگی ـ اجتماعی مخاطبان است.
5. احداث و زیباسازی مساجد و نمازخانهها:
مسجد و نمازخانه باید احساسات و خاطرههای زیبا و بیاد ماندنی را برای همه به ویژه کودکان و نوجوانان تداعی کند. لذا باید تدابیری اتخاذ شود که کودکان و نوجوانان، مسجد را محل آرامش بخش، زیبا و دوست داشتنی بدانند تا با انگیزه و علاقه مندی بیشتر به آن روی آروند.
6.رفتار و خلق و خوی امام مسجد
عامل دیگری که میتواند افراد جامعه را به نماز علاقمند کند و از آسیب نمازگریزی جلوگیری نماید، ویژگیهای شخصیتی و رفتاری امام جماعت مساجد و مدارس است.
خلق و خوی نیکوی امام مسجد و مهارت اجتماعی او در برقراری ارتباط با نمازگذاران فوقالعاده مؤثر است، اگر رفتار مناسب و حاکی از احترام مشاهده نمایند، به نماز علاقمند میشوند.
7. بیان رمز و راز نماز و آثار
اسلام در دستورهای عبادی خود که اصولاً بر «تعبّد» و «تسلیم» مبتنی است به عنصر دانش و بینش و بصیرت اهتمام میورزد. مسلمانی که وظیفه دارد .
در هر شبانه روز پنج بار، عبادت بزرگی همچون نماز را به جا آورد، باید رمز و راز آن را بداند. پرسشی که برای بسیاری از مردم و به ویژه جوانان و نوجوانان ما مطرح میشود این است که «چرا باید نماز بخوانیم؟»
قرآن کریم به این پرسش با عباراتی کوتاه امّا پر محتوا، پاسخهای گوناگونی داده است. در جایی میفرماید:«و أقم الصلوه لذکری»[7]«نماز را برای آن که به یاد من باشی بپا دار».
نماز ذکر و یاد خداست، باید آثار سازنده ذکر خدا و عواقب رویگردانی از آن را برای جوانان روشن سازیم. اگر درباره یاد خداوند تنها این آیه وجود داشت که میفرماید:
فاذکرونی أذکرکم[8] «پس مرا یاد کنید تا شما را یاد نمایم».کافی بود تا جان مشتاقان بسوزد، امّا ما که استعداد این شوق را نداریم چه بسا بتوانیم با آیات دیگری از قرآن مجید آثار ارزنده ذکر و یاد خدا را تصور کنیم.
هر انسانی آرامش و سکون را دوست میدارد و از اضطراب و دغدغه و نگرانی بیزار است; قرآن میفرماید: ذکر خدا مایه آرامش دلهاست، ألا بذکر الله تطمئن القلوب[9]
هر انسانی وسعت زندگی و روانی آن را دوست دارد و از فشار و سختی رویگردان است. قرآن میفرماید: محصول رویگردانی از یاد خدا، زندگی همراه با فشار و سختی و نابینایی و بیبصیرتی در دنیا و آخرت و همنشینی با شیطان است.
و من أعرض عن ذکری فأن له معیشه ضنکا و نحشره یوم القیامه أعمی[10]و من یعش عن ذکر الرحمان نُقَیِّض له شیطانا فهوله قرین[11]پس اولین آموزش قرآن به ما درباره نماز این است که نماز ذکر و یاد خداست، ذکری که این همه آثار و فواید سازنده را در پی دارد.
حال اگر کسانی از درک لذّت یاد خدا و لذّت این که خدا به یاد ذاکران و نمازگزاران است عاجزند; میتوانیم آثار سازنده و ملموستر نماز را برای آنان تشریح کنیم تا به این فریضه الهی جذب شوند.
همه ما دارای بدی هایی در عرصه فکر و عمل و رفتار هستیم و دوست داریم آنها را از وجود خود بزداییم و از کارنامه مان محو نماییم. نماز آن حسنه ایست که بدیها را میزداید و وجود انسان را از کاستی میرهاند.
و أقم الصّلوه طرفی النهار و زلفا من اللیل ان الحسنات یذهبن السیّئات ذلک ذکری للذاکرین [12]بر پایه حدیثی از امیر المؤمنین (علیه السلام) از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) این آیه امید بخشترین آیههای کتاب آسمانی است [13]
هر چند فهم این آموزش قرآنی نیز به مختصر بیداری و هوشیاری نیاز دارد; که: ذلک ذکری للذاکرین.اگر خدای ناکرده قدری خودبین باشیم و بدیها و نقایص خود را انکار کنیم دست کم باید اعتراف نماییم که چون انسانیم در معرض آلوده شدن به بدیها و پلیدیها هستیم.
آیا در مقابل خطر آلودگی به پاد زهری که سلامتی ما را تضمین کند، نیاز نداریم؟ قرآن میفرماید: آن پاد زهر همانا نماز است.ان الصلوه تنهی عن الفحشاء و المنکر[14]بشارت به بهشت برین و نعمتهای والایی که در سرای دیگر نصیب نماز گزاران میشود، زمینه مناسبی است تا شوق و رغبت به نماز فزونی یابد.
الذین هم علی صلاتهم دائمون... اولئک فی جنات مکرمون[15]بسیاری به بهشت راه مییابند امّا نماز گزاران در بهشت عزیز و محترمند.قد افلح المؤمنون الذین هم فی صلاتهم خاشعون... اولئک هم الوارثون الذین یرثون الفردوس هم فیها خالدون[116]
نماز گزاران خاشع وارد بهشت نمیشوند بلکه آنان وارثان فردوس یعنی بهشت بریناند.و بالاخره بیان آثار زیانبار رویگردانی از نماز و دچار خشم و غضب خدا شدن و از ساحت رحمتش دور بودن نیز روشی تهدیدی و انذاری است که باید آن را در مورد برخی از مخاطبان به کار برد.
الاّ أصحاب الیمین فی جنات یتساءلون عن المجرمین ما سلکم فی سقر قالوا لم نک من المصلّین[17]«اصحاب یمین که در باغهای بهشتند از مجرمان میپرسند: چه چیز شما را به ذوزخ کرد؟ گویند: ما از نمازگزاران نبودیم.»
آری اگر نمازگزاران در بهشت بریناند، نمازگریزان در قعر جهنّمند.چنانکه ملاحظه میشود قرآن مجید در بیان رمز و راز نماز و بیان فواید سازنده آن و آثار زیانبار رویگردانی از آن، شیوههای گوناگونی را به کار بسته است ما نیز باید با توجّه به افق فکری مخاطبان روش مناسب با روحیّات و افکار آنان را برگزینیم.
8. ترسیم چهره ای زیبا و جذّاب از نمازگزاران
راه سومی که قرآن مجید برای ترغیب به نماز برگزیده است، ترسیم چهره ای زیبا و جذّاب از نمازگزاران است تا دیگران با دیدن جلوههای رفتاری آنان در عرصههای مختلف به نماز گرایش نمایند.
اگر با این دید به آیاتی که به گونه ای مسأله نماز در آن مطرح شده، نگاهی مجددّ بیفکنیم; در مییابیم که قرآن مجید بر این روش بیش از سایر شیوهها تأکید نموده است. شاید آنچه باعث شده قرآن مجید بدین شیوه بها دهد آن است که قرآن، کتاب تربیت و انسان سازی است.
در تربیت و پرورش آن اندازه که الگوهای عملی و عینی میتوانند کار ساز باشند، صرف ارائه مفاهیم ذهنی و نظری کارآیی ندارد. تحلیل ماهیت نماز و بر شمردن فواید و آثار آن گر چه سازنده است.
امّا سازندهتر آن است که نشان دهیم; این مفاهیم میتواند در وجود انسانها تبلور یابد و عینی و مجسّم شود. معمولاً اذهان عموم مردم به ویژه جوانان چندان حوصله تجلیل و شناخت مفاهیم ذهنی را ندارد.
آنان بیشتر به نمونههای عینی و شواهد زنده و گویا توجّه دارند. پس مهمتر از تبیین مفهوم نماز; معرفی نمازگزاران است. این که یک ماهیت اعتباری همچون نماز قدرت بازدارندگی از بدیها و زشتیها را دارد، نمیتواند به اندازه یک نمازگزار واقعی که عملاً از زشتیها و بدیها در همه چهرههای آن بیزار است.
کارساز باشد. چهرههایی که آثار نماز را در وجود و رفتار خود بروز و ظهور میدهند، سازنده بودن نماز را عملاً نشان میدهند و در یک آموزش طبیعی و ناخودآگاه به دیگران میآموزند که نماز میتواند انسانهای کاملی را بپرورد.
در قرآن مجید برای تأکید پیرامون جایگاه نماز این شیوه بیش از سایر شیوهها مورد استفاده قرار گرفته است. این روش نه تنها در مورد نماز، که در دیکر زمینهها نیز مورد توجّه جدی است. قرآن کریم آن اندازه که از پیامبران یعنی نمونههای عینی سخن میگوید، به بحث پیرامون مفاهیم و ارزشهای اخلاقی نمیپردازد.
قرآن کریم حتی به هنگام تبیین مفهوم برّ و نیکوکاری، نیکوکاران را که تجسّم برّ و نیکوکاریاند، معرفی میکند:لیس البر أن تولوا وجوهکم قبل المشرق و المغرب و لکن البر من ءآمن بالله و الیوم الاخر [18]
جالب این است که قرآن کریم در مورد مسجد یعنی اصلیترین پایگاه اقامه نماز نیز دقیقاً همین شیوه را برگزیده است. در اینباره نیز به طور عمده از سه روش استفاده شده است:الف) بیان اهمیّت و موقعیت والای مسجد: و أنّ المساجد لله [19]:«مساجد از آن خداست»
فی بیوت اذن الله ترفع و یذکر فیها اسمه [20] « (مساجد) خانههایی (است) که خداوند اذن به برپایی آن داده و اذن داده تا نام او را در آن ببرند»ب) فرمان مستقیم به حضور در مسجد: و أقیموا وجوهکم عند کل مسجد [21] «و در هر مسجدی به خداوند روی آورید»
ج) بیان ویژگیهای اخلاقی و رفتاری انسانهای مسجدی: تا دیگران با تأسی به آنان به مسجد گرایش پیدا کنند. مقایسه این سه روش با یکدیگر و دقّت در موارد کاربرد آنها نشان میدهد که روش اخیر بیشتر مورد توجّه قرار گرفته است. قرآن کریم ابتدا ساحت مقدس مساجد را از ناپاکان و ناصالحان منزّه ساخته میفرماید:
ما کان للمشرکین أن یعمروا مساجد الله شاهدین علی أنفسهم بالکفر [22]«مشرکان در حالی که به کفر خویش گواهی میدهند، حق ندارد مساجد خدا را آباد کنند.»
آنگاه برای متولیّان و گردانندگان مساجد این ویژگیها را بر میشمرد:انما یعمر مساجد الله من آمن بالله و الیوم الاخر و أقام الصلوه و آتی الزکوه و لم یخش الا الله...
[23]«تنها کسانی مساجد خدا را آباد میکنند که ایمان به خداوند و اسرای دیگر داشته باشند و نماز را بپا دارند و زکات دهند و جز از خدا از دیگری حساب نبرند.»
قرآن کریم بر این پایه، حتی آنگاه که میخواهد مسجد قبا را بستاید به ستایش از بانیان و نمازگزاران آن میپردازد.لمسجد أسس علی التقوی من اول یوم احق أن تقوم فیه فیه، رجال یحبون أن یتطهروا و الله یحب المطهرین [24]
«مسجدی که از آغاز بر پایه تقوا بنا شده، سزاوار است که در آن حضور یابی، در این مسجد مردانی حضور مییابند که دوست میدارند پاکیزه باشند و خداوند پاکیزگان را دوست دارد.»
در جایی دیگر عظمت مسجد را مدیون انسانهای کاملی میداند که در آن حضور مییابند; میفرماید:
فی بیوت أذن الله أن ترفع و یذکر فیها اسمه یسبح له فیها بالغدو و الآصال رجال لاتلهیهم تجاره و لا بیع عن ذکر الله و أقام الصلوه و ایتهاء الزکوه یخافون یوماً تتقلب فیه القلوب و الابصار [25]
«در خانههایی که خداوند اذن به برپایی آن داده و اذن داده تا یاد و نام او در آنجا بشود، در بامدادان و شبانگاهان مردانی حضور مییابند و خدای را در آن جا تسبیح میگویند;
مردانی که هیچ تجارت و معامله ای آنان را از یاد خدا و بپا داشتن نماز و پرداخت زکات باز نمیدارد; آنان از روزی که دلها و دیدگان در آن روز نگران و دلواپس است میترسند»
جهت رسیدن به نتیجه مطلوب و عملی
1:براى دستیابى به توفیق هدایت بی نماز به ائمه اطهار(علیهم السلام ) متوسل شوید و آنها را در پیشگاه خداوند واسطه کنید که خداوند توفیق چنین عملی را به شما عطا فرماید.
2:میزان تاثیر گذاری خود را در بی نماز ( که می تواند همسر ، فرزند و یا دوست و برادر شما باشد ) بیشتر کنید
3:متناسب با جایگاهی که طرف مقابل شما از لحاظ سنی و یا نوع ارتباطی که با شما دارد مثل دوست ، خواهر ، برادر ، همسر و یا فرزند می توانید از ابزارهای تشویقی متناسب با هر یک استفاده نماید مثلا برای کودک دختر چادر نماز زیبا و یا جا نماز تهیه کنید و از مادر وی بخواهید که وقتی نماز می خواند برای او نیز جا نماز پهن نماید و ...
.
4:مطالب مندرج در این نوشتار برنامه هایی عملی می باشد که پیاده نمودن آنها نیاز به صبر ، حوصله و زمان می باشد بنابراین تمامی آنچه گفته شد را به عنوان یک مقاله و یا مطلب علمی نمی توان به بی نماز ارائه نمود ، بلکه هر کدام از این موارد را به تناسب موقعیت و در فرصتهای مناسب به مرور زمان پیاده نمائید .
5:در هیچ یک از مراحل گفته شده از برخورد نیک و ملاطفت آمیز و احترام نهادن دور نشوید. این را بدانید که با فشار واجبار کسى را نمى توان هدایت نمود و چه بسا تأثیر منفى آن بیشتر از هدایت گردد.
اگر رابطه شما با همسرتان اکنون به جبهه گیرى و حساسیت نشان دادن و صف آرایى منتهى شده است براى مدتى سکوت کرده و حرفى به او نگویید و به دنبال اجراى روش غیرمستقیم باشید و به شکلى از همکارى افراد دیگر بهره مند شوید.
6:مسوئلیت بعضی برنامه های نماز را به وی بسپارید مثلا از او بخواهید تا وقت نماز را به شما یاد آوری نماید .
7: از زور و تحمیل خودداری نمائید چراکه تحمیل فطرت خداداد را منحرف می سازد و او را از خواندن نماز منصرف می کند.
8:تمام انتظارات و دستورات خود را در قالب محبت و دوستى بیان کنید.
9:به شخصیت او به خصوص در جمع دوستان احترام بگذارید.
10:توان روحى و جسمى و روانى او را در عمل به خوبى ها و ترک بدى ها مد نظر داشته باشید و فراتر از توانش از او انتظار نداشته باشید.
11:از سخت گیری و زیاده روی پرهیز نموده و نماز را سهل و آسان جلوه دهید و به او متذکر شوید که میزان وقتی که انسان در طول 24 ساعت روز ، برای نماز صرف می نماید در مقایسه با وقتی که انسان برای خواب و خوراک و حتی دیدن فیلم و یا اینترنت می گذارد چیزی نیست.
12:بی نماز باید این موضوع را درک نماید که آنچه که شما مطرح می نمائید از سر دلسوزی و شفقت و مهربانی ، همراه با رأفت و رحمت، و عشق و موعظه حسنه می باشد و نیت دیگری ندارید.
13:به هنگام گفتگو باید از جدال خصمانه و غرور و خودمحوری به دور بود و پرسش و پاسخهایی که رد و بدل می شود باید نیکو، منطقی و اقناع کننده و برای کشف حقیقت باشد لذا از بحث و جدل های بی فایده که ثمره ای جز بی احترامی به یکدیگر و بسته شدن راههای دیگر ندارد جداً خودارى کنید.
14:در صورت اقدام به اقامه نماز ، ایشان را مورد تشویق قرار دهید.
15:صفات پسندیده و نقاط مثبتی که در ایشان هست را مد نظر قرار دهید و همواره ایشان را به خاطر آن ویژگی های مثبت مورد احترام و تکریم قرار دهید.
16: علاوه بر معرفی کتاب هر چیزی که احتمال می دهید در تشویق او برای خواندن نماز مفید است فراهم کنید مثلا از نوار سخنرانی مربوط نماز یا فیلم مربوط به نماز و ... کمک بگیرید .
17:می توانید آیات یا احادیثی که در مورد اهمیت نماز است در معرض دید او نصب کنید.
18:هرگز وى را سرزنش نکنید و از طریق نکوهش و سرزنش نخواسته باشید افکار و اندیشه هاى خود را به وى منتقل و یا تحمیل کنید و به جاى این که بی نماز را به خاطر نماز نخواندنش سرزنش کنید.
و یا مورد انتقاد قرار دهید، اعمال مثبت نمازگزاران و مسجدىها را مورد تشویق قرار داده و هرگاه که به مسجد براى نماز جماعت مىرود بیشتر او را تحویل بگیرید و بیشتر مورد احترام و تکریم قرار دهید.
19:در خصوص مسائل دینی ؛ از سوی خود اظهار نظر نکید بلکه مطالبی که ارائه می نمائید مستند به روایات معتبر و یا فتاوای مراجع باشد .
20:زمینه های گناه همچون وجود ماهواره و فیلم های مبتذل و موسیقی های حرام را از بین ببرید .
21:فضای مناسب را جهت اقامه نماز برای بی نماز فراهم نمائید .مثلا اگر همسری دارید که به بهانه مشغله های خانه نماز نمی خواند به وی این اطمینان خاطر را بدهید برای اینکه بتواند نمازش را بخواند در او را کمک خواهید نمود.
22:هر شخصى یک نقطه پذیرش و به قول معروف «رگ خوابى» دارد، سعى کنید این رگ خواب و نقطه پذیرش را به دست آورید و از این کانال وارد شوید و هدف خود را تعقیب کنید .
و لذا به صرف این که باید شخصى را هدایت کرد بسنده نکنید بلکه با مطالعه بر روى خصوصیات وى ؛ راه نفوذ در او و جلب نظر او را به دست آورید سپس زیر بناهاى فکرى وی را مورد بررسى قرار داده و در اصلاح آن بکوشید.
دیدگاه فرد در مورد خداوند، جهان هستى، انسان، معاد و امورى است که داراى نتیجه مستقیم بر عملکرد افراد می باشد. پس باید به تقویت و اصلاح این مبانى کوشید.
23:بهترین روشی که از سوی معصومین علیهم السلام برای جذب دیگران به راه خدا معرفی شده این است که خودمان با اشتیاق و علاقه به احکام دینى اسلام عمل کنیم و همیشه به دستورات دینى پایبند باشیم و در واقع با عمل خود دیگران را به دستور دینى دعوت کنیم به عبارت دیگر احکام دینى را با عمل خود تبلیغ کنیم.
قرآن در سوره بقره مىفرماید: « أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُم »( البقرة : 44) ؛ «آیا دیگران را به نیکى دعوت مىکنید در حالى که خودتان را فراموش کردهاید».
حضرت صادق علیه السّلام فرمود: مردم را با غیر زبان خود (با اعمال و رفتار خود) براه حق دعوت نمائید . باید مردم از شما ورع و کوشش و نماز و اعمال خیر ببینند ؛ که این روش کاملا جلبکننده است. (بحار الأنوار ج67 ص 303 )
البته علت اتخاذ چنین رویکردی نیز کاملا روشن است ؛ چراکه اگر اهل عمل نباشید ولو به ظاهر خود را متعبدهم جلوه دهید تأثیرگذارى شما خیلى کم مى شود.
گذشته از اینکه چه بسا اگر حساسیت خاصى به شما پیدا کرده باشند دعوت زبانى شما نه تنها آنها را بیدار و هدایت نمىکند بلکه لجاجت و سرپیچى دیگران را ولو بخاطر ناراحت کردن شما بیشتر خواهند کرد
نتیجه:
چند مطلب در این مقاله به صورت کلی قابل تعمل و دقت است..
الف:انسان باید یک راهی را جهت ارتباط بین خود و خدا برای خود باز بگزارد تا بتواند در چنین مواقعی به درگاه الهی التماس کند و بهترین راه همان نماز می باشد
ب همان گونه که پروردگار مهربان عمر به انسان می دهد تا لذت زندگی دنیایی را ببرد به او امر کرده که مرگ پایان عمر نیست توشه بردارید.
ج:یکی از مهمترین ابزارهایی که خداوند متعال در اختیار بشریت قرار داده عقل و اندیشه می باشد که بوسیله آن به مصالح و مفاسد خود پی برده و می تواند مسیر صحیح را انتخاب نماید
پی نوشت ها:
[16]. مؤمنون (23) 1، 2، 10، 11.امّا اینکه چگونه فرهنگ نماز را در جامعه حاکم سازیم، تا دیگر پدیدهای بنام نمازگریزی در جامعه نداشته باشیم، مستلزم تلاش هماهنگ کلیه نهادهای فرهنگی ـ اجتماعی مانند صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان تبلیغات اسلامی و از همه مهمتر نهاد خانواده است که هم در بُعد فردی و هم در بُعد اجتماعی به نهادینه شدن نماز میتوانند کمک نمایند.
روشهای درمان آسیب اجتماعی نمازگریزی، همان شیوهها و روشهای تعلیم و تربیت اسلامی است که میتواند با دادن بینش و جهانبینی توحیدی، انسان آگاه، مؤمن، متعادل و پایبند به نماز تربیت نماید.
علاوه بر تعمیق و گسترش شناخت و باروهای دینی استفاده از شیوههای مناسب برای دعوت به نماز نیز در درمان آسیب اجتماعی نمازگریزی مفید است. و حتی به تعبیر دقیقتر ـ امروزه بیش از آنکه نیازمند دانش باشیم.
نیازمند روش و منش مناسب برای تربیت مذهبی و ترویج فرهنگ نماز در جامعه هستیم ـ طرّاحی روشهای نو، شیوههای جذاب، ساده و قابل انطباق با روحیه کودک و نوجوان ضرورت فرهنگسازی دینی و راه درمان آسیب اجتماعی نمازگریزی است.
راههای درمان آسیبهای اجتماعی نمازگریزی
1. به کارگیری روش محبت:از نیکوترین و اساسیترین روشهای تربیت دینی جامعه و عامل اساسی پیشگری و درمان آسیبهای اجتماعی نمازگریزی، بکارگیری روش محبّت است.
با توجه به سرشت آدمی و تأثیرپذیری انسان از نرمی و دوستی و انزجار فطرت آدمی از تُندی و خشونتگرایی، نیکوترین راه و رسم تربیت مذهبی کودکان و نوجوانان و همچنان عامل مؤثر در درمان نمازگریزی آنان، بکارگیری روش محبت است.
پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله ـ والاترین مربی بشر، مردمان را به محبت تربیت نموده و بیش از هر چیز از این روش بهره بُرد. از علی ـ علیه السّلام ـ روایت شده که گفت از رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ درباره سُنّت آن حضرت پرسیدم، فرمود: و الحُبُّ اساسی[1]
یعنی محبت بنیاد و اساس (روش و سنت) من است. محبت هم در مورد کودکان و هم در مورد جوانان و نوجوانان میتواند از بسیاری رفتارهای نامطلوب از جمله نمازگریزی جلوگیری نماید لذا رسول گرامی اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ درباره محبت به کودکان فرمود: کودکان خود را دوست بدارید و به آنان مهر ورزید»[2]
2. استفاده از روش الگویی:
به دلیل نیاز فطری آدمی به الگو و همانندسازی؛ در درمان نمازگریزی لازم است الگوهای والا از نمازگزاران واقعی به افراد جامعه معرفی شوند تا جوانان و نوجوانان با بینش روشن به الگوگیری از آنها بپردازند.
البتّه روش الگویی نه تنها در تربیت مذهبی و درمان نمازگریزی بلکه در تمامی رفتارهای انسان، کاربُرد دارد، افرادی که علاقه به نماز ندارند و یا نمازگریز هستند نیز بخاطر وجود نداشتن الگوهای مناسب و عدم اهتمام والدین به این موضوع، با افراد بینماز و نمازگریز همانند سازی نموده و آنها را الگوی شخصیتی خویش قرار دادهاند.
بنابراین والدین و مربیان باید از نخستین دوران کودکی، هم خود به عنوان الگوی مناسب برای کودکان بوده و هم افراد دیگری را که اهل نماز هستند به عنوان الگو معرفی نمایند.
و بالطبع کودکان هرچه از الگوهای مناسبتر و والاتری بهرهمند شوند، کمتر دچار آسیب نمازگریزی میشوند، از سوی دیگر افرادی را که به عللی به آسیب نمازگریزی عادت کردهاند، میتوان با ارایه الگوهای مناسب، درمان و اصطلاح کرد.[3]
3.اشتفاده از روش تذکر:
یکی دیگر از روشهای درمان نمازگریزی در جامعه به کارگیری روش تذکر و یادآوری است. چه بسا افرادی که علاقه به نماز ندارند بخاطر اینکه به اهمیت و جایگاه نماز پی نبردهاند.
اگر به این افراد یادآوری شود که نماز کلید بهشت است[4] و به منزله پرچم و آرم و نشانه اسلام است،[5] ممکن است به نماز علاقمند شوند.
همچنان اگر پیامدهای منفی نمازگریزی هم در بُعد فردی و هم در بُعد اجتماعی و نیز پیامدهای دنیوی و اخروی آن بیان گردد، ممکن است عدهای متنبّه شوند و همچنان بیان عاقبت افرادی که اهل نماز نبودهاند، میتواند در علاقمندی افراد به نماز مؤثر باشد.[6]
4. نقل یا نمایش قصهها و خاطرههای زیبا در ارتباط با اهمیت و عظمت نماز:
بدون شک بیان قصههای لطیف و خاطرههای زیبا و فراموش نشدنی درباره نماز و اهمیت آن در زندگی و استفاده بهینه از هنر نمایش در به تصویر کشیدن نگرش و رفتار پیشوایان، رهبران و الگوهای محبوب در ارتباط با نماز، میتواند تأثیرات بسیار مؤثر در درمان نمازگریزی در بین همه مردم به خصوص جوانان و نوجوانان داشته باشد.
در تهیه، تولید و پخش اینگونه برنامهها صدا و سیما نقش اصلی را میتواند ایفا نماید و نکتهای که در ارایه اینگونه برنامهها باید رعایت شود توجه به ویژگیهای سنّی، ذهنی و شرایط فرهنگی ـ اجتماعی مخاطبان است.
5. احداث و زیباسازی مساجد و نمازخانهها:
مسجد و نمازخانه باید احساسات و خاطرههای زیبا و بیاد ماندنی را برای همه به ویژه کودکان و نوجوانان تداعی کند. لذا باید تدابیری اتخاذ شود که کودکان و نوجوانان، مسجد را محل آرامش بخش، زیبا و دوست داشتنی بدانند تا با انگیزه و علاقه مندی بیشتر به آن روی آروند.
6.رفتار و خلق و خوی امام مسجد
عامل دیگری که میتواند افراد جامعه را به نماز علاقمند کند و از آسیب نمازگریزی جلوگیری نماید، ویژگیهای شخصیتی و رفتاری امام جماعت مساجد و مدارس است.
خلق و خوی نیکوی امام مسجد و مهارت اجتماعی او در برقراری ارتباط با نمازگذاران فوقالعاده مؤثر است، اگر رفتار مناسب و حاکی از احترام مشاهده نمایند، به نماز علاقمند میشوند.
7. بیان رمز و راز نماز و آثار
اسلام در دستورهای عبادی خود که اصولاً بر «تعبّد» و «تسلیم» مبتنی است به عنصر دانش و بینش و بصیرت اهتمام میورزد. مسلمانی که وظیفه دارد .
در هر شبانه روز پنج بار، عبادت بزرگی همچون نماز را به جا آورد، باید رمز و راز آن را بداند. پرسشی که برای بسیاری از مردم و به ویژه جوانان و نوجوانان ما مطرح میشود این است که «چرا باید نماز بخوانیم؟»
قرآن کریم به این پرسش با عباراتی کوتاه امّا پر محتوا، پاسخهای گوناگونی داده است. در جایی میفرماید:«و أقم الصلوه لذکری»[7]«نماز را برای آن که به یاد من باشی بپا دار».
نماز ذکر و یاد خداست، باید آثار سازنده ذکر خدا و عواقب رویگردانی از آن را برای جوانان روشن سازیم. اگر درباره یاد خداوند تنها این آیه وجود داشت که میفرماید:
فاذکرونی أذکرکم[8] «پس مرا یاد کنید تا شما را یاد نمایم».کافی بود تا جان مشتاقان بسوزد، امّا ما که استعداد این شوق را نداریم چه بسا بتوانیم با آیات دیگری از قرآن مجید آثار ارزنده ذکر و یاد خدا را تصور کنیم.
هر انسانی آرامش و سکون را دوست میدارد و از اضطراب و دغدغه و نگرانی بیزار است; قرآن میفرماید: ذکر خدا مایه آرامش دلهاست، ألا بذکر الله تطمئن القلوب[9]
هر انسانی وسعت زندگی و روانی آن را دوست دارد و از فشار و سختی رویگردان است. قرآن میفرماید: محصول رویگردانی از یاد خدا، زندگی همراه با فشار و سختی و نابینایی و بیبصیرتی در دنیا و آخرت و همنشینی با شیطان است.
و من أعرض عن ذکری فأن له معیشه ضنکا و نحشره یوم القیامه أعمی[10]و من یعش عن ذکر الرحمان نُقَیِّض له شیطانا فهوله قرین[11]پس اولین آموزش قرآن به ما درباره نماز این است که نماز ذکر و یاد خداست، ذکری که این همه آثار و فواید سازنده را در پی دارد.
حال اگر کسانی از درک لذّت یاد خدا و لذّت این که خدا به یاد ذاکران و نمازگزاران است عاجزند; میتوانیم آثار سازنده و ملموستر نماز را برای آنان تشریح کنیم تا به این فریضه الهی جذب شوند.
همه ما دارای بدی هایی در عرصه فکر و عمل و رفتار هستیم و دوست داریم آنها را از وجود خود بزداییم و از کارنامه مان محو نماییم. نماز آن حسنه ایست که بدیها را میزداید و وجود انسان را از کاستی میرهاند.
و أقم الصّلوه طرفی النهار و زلفا من اللیل ان الحسنات یذهبن السیّئات ذلک ذکری للذاکرین [12]بر پایه حدیثی از امیر المؤمنین (علیه السلام) از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) این آیه امید بخشترین آیههای کتاب آسمانی است [13]
هر چند فهم این آموزش قرآنی نیز به مختصر بیداری و هوشیاری نیاز دارد; که: ذلک ذکری للذاکرین.اگر خدای ناکرده قدری خودبین باشیم و بدیها و نقایص خود را انکار کنیم دست کم باید اعتراف نماییم که چون انسانیم در معرض آلوده شدن به بدیها و پلیدیها هستیم.
آیا در مقابل خطر آلودگی به پاد زهری که سلامتی ما را تضمین کند، نیاز نداریم؟ قرآن میفرماید: آن پاد زهر همانا نماز است.ان الصلوه تنهی عن الفحشاء و المنکر[14]بشارت به بهشت برین و نعمتهای والایی که در سرای دیگر نصیب نماز گزاران میشود، زمینه مناسبی است تا شوق و رغبت به نماز فزونی یابد.
الذین هم علی صلاتهم دائمون... اولئک فی جنات مکرمون[15]بسیاری به بهشت راه مییابند امّا نماز گزاران در بهشت عزیز و محترمند.قد افلح المؤمنون الذین هم فی صلاتهم خاشعون... اولئک هم الوارثون الذین یرثون الفردوس هم فیها خالدون[116]
نماز گزاران خاشع وارد بهشت نمیشوند بلکه آنان وارثان فردوس یعنی بهشت بریناند.و بالاخره بیان آثار زیانبار رویگردانی از نماز و دچار خشم و غضب خدا شدن و از ساحت رحمتش دور بودن نیز روشی تهدیدی و انذاری است که باید آن را در مورد برخی از مخاطبان به کار برد.
الاّ أصحاب الیمین فی جنات یتساءلون عن المجرمین ما سلکم فی سقر قالوا لم نک من المصلّین[17]«اصحاب یمین که در باغهای بهشتند از مجرمان میپرسند: چه چیز شما را به ذوزخ کرد؟ گویند: ما از نمازگزاران نبودیم.»
آری اگر نمازگزاران در بهشت بریناند، نمازگریزان در قعر جهنّمند.چنانکه ملاحظه میشود قرآن مجید در بیان رمز و راز نماز و بیان فواید سازنده آن و آثار زیانبار رویگردانی از آن، شیوههای گوناگونی را به کار بسته است ما نیز باید با توجّه به افق فکری مخاطبان روش مناسب با روحیّات و افکار آنان را برگزینیم.
8. ترسیم چهره ای زیبا و جذّاب از نمازگزاران
راه سومی که قرآن مجید برای ترغیب به نماز برگزیده است، ترسیم چهره ای زیبا و جذّاب از نمازگزاران است تا دیگران با دیدن جلوههای رفتاری آنان در عرصههای مختلف به نماز گرایش نمایند.
اگر با این دید به آیاتی که به گونه ای مسأله نماز در آن مطرح شده، نگاهی مجددّ بیفکنیم; در مییابیم که قرآن مجید بر این روش بیش از سایر شیوهها تأکید نموده است. شاید آنچه باعث شده قرآن مجید بدین شیوه بها دهد آن است که قرآن، کتاب تربیت و انسان سازی است.
در تربیت و پرورش آن اندازه که الگوهای عملی و عینی میتوانند کار ساز باشند، صرف ارائه مفاهیم ذهنی و نظری کارآیی ندارد. تحلیل ماهیت نماز و بر شمردن فواید و آثار آن گر چه سازنده است.
امّا سازندهتر آن است که نشان دهیم; این مفاهیم میتواند در وجود انسانها تبلور یابد و عینی و مجسّم شود. معمولاً اذهان عموم مردم به ویژه جوانان چندان حوصله تجلیل و شناخت مفاهیم ذهنی را ندارد.
آنان بیشتر به نمونههای عینی و شواهد زنده و گویا توجّه دارند. پس مهمتر از تبیین مفهوم نماز; معرفی نمازگزاران است. این که یک ماهیت اعتباری همچون نماز قدرت بازدارندگی از بدیها و زشتیها را دارد، نمیتواند به اندازه یک نمازگزار واقعی که عملاً از زشتیها و بدیها در همه چهرههای آن بیزار است.
کارساز باشد. چهرههایی که آثار نماز را در وجود و رفتار خود بروز و ظهور میدهند، سازنده بودن نماز را عملاً نشان میدهند و در یک آموزش طبیعی و ناخودآگاه به دیگران میآموزند که نماز میتواند انسانهای کاملی را بپرورد.
در قرآن مجید برای تأکید پیرامون جایگاه نماز این شیوه بیش از سایر شیوهها مورد استفاده قرار گرفته است. این روش نه تنها در مورد نماز، که در دیکر زمینهها نیز مورد توجّه جدی است. قرآن کریم آن اندازه که از پیامبران یعنی نمونههای عینی سخن میگوید، به بحث پیرامون مفاهیم و ارزشهای اخلاقی نمیپردازد.
قرآن کریم حتی به هنگام تبیین مفهوم برّ و نیکوکاری، نیکوکاران را که تجسّم برّ و نیکوکاریاند، معرفی میکند:لیس البر أن تولوا وجوهکم قبل المشرق و المغرب و لکن البر من ءآمن بالله و الیوم الاخر [18]
جالب این است که قرآن کریم در مورد مسجد یعنی اصلیترین پایگاه اقامه نماز نیز دقیقاً همین شیوه را برگزیده است. در اینباره نیز به طور عمده از سه روش استفاده شده است:الف) بیان اهمیّت و موقعیت والای مسجد: و أنّ المساجد لله [19]:«مساجد از آن خداست»
فی بیوت اذن الله ترفع و یذکر فیها اسمه [20] « (مساجد) خانههایی (است) که خداوند اذن به برپایی آن داده و اذن داده تا نام او را در آن ببرند»ب) فرمان مستقیم به حضور در مسجد: و أقیموا وجوهکم عند کل مسجد [21] «و در هر مسجدی به خداوند روی آورید»
ج) بیان ویژگیهای اخلاقی و رفتاری انسانهای مسجدی: تا دیگران با تأسی به آنان به مسجد گرایش پیدا کنند. مقایسه این سه روش با یکدیگر و دقّت در موارد کاربرد آنها نشان میدهد که روش اخیر بیشتر مورد توجّه قرار گرفته است. قرآن کریم ابتدا ساحت مقدس مساجد را از ناپاکان و ناصالحان منزّه ساخته میفرماید:
ما کان للمشرکین أن یعمروا مساجد الله شاهدین علی أنفسهم بالکفر [22]«مشرکان در حالی که به کفر خویش گواهی میدهند، حق ندارد مساجد خدا را آباد کنند.»
آنگاه برای متولیّان و گردانندگان مساجد این ویژگیها را بر میشمرد:انما یعمر مساجد الله من آمن بالله و الیوم الاخر و أقام الصلوه و آتی الزکوه و لم یخش الا الله...
[23]«تنها کسانی مساجد خدا را آباد میکنند که ایمان به خداوند و اسرای دیگر داشته باشند و نماز را بپا دارند و زکات دهند و جز از خدا از دیگری حساب نبرند.»
قرآن کریم بر این پایه، حتی آنگاه که میخواهد مسجد قبا را بستاید به ستایش از بانیان و نمازگزاران آن میپردازد.لمسجد أسس علی التقوی من اول یوم احق أن تقوم فیه فیه، رجال یحبون أن یتطهروا و الله یحب المطهرین [24]
«مسجدی که از آغاز بر پایه تقوا بنا شده، سزاوار است که در آن حضور یابی، در این مسجد مردانی حضور مییابند که دوست میدارند پاکیزه باشند و خداوند پاکیزگان را دوست دارد.»
در جایی دیگر عظمت مسجد را مدیون انسانهای کاملی میداند که در آن حضور مییابند; میفرماید:
فی بیوت أذن الله أن ترفع و یذکر فیها اسمه یسبح له فیها بالغدو و الآصال رجال لاتلهیهم تجاره و لا بیع عن ذکر الله و أقام الصلوه و ایتهاء الزکوه یخافون یوماً تتقلب فیه القلوب و الابصار [25]
«در خانههایی که خداوند اذن به برپایی آن داده و اذن داده تا یاد و نام او در آنجا بشود، در بامدادان و شبانگاهان مردانی حضور مییابند و خدای را در آن جا تسبیح میگویند;
مردانی که هیچ تجارت و معامله ای آنان را از یاد خدا و بپا داشتن نماز و پرداخت زکات باز نمیدارد; آنان از روزی که دلها و دیدگان در آن روز نگران و دلواپس است میترسند»
جهت رسیدن به نتیجه مطلوب و عملی
1:براى دستیابى به توفیق هدایت بی نماز به ائمه اطهار(علیهم السلام ) متوسل شوید و آنها را در پیشگاه خداوند واسطه کنید که خداوند توفیق چنین عملی را به شما عطا فرماید.
2:میزان تاثیر گذاری خود را در بی نماز ( که می تواند همسر ، فرزند و یا دوست و برادر شما باشد ) بیشتر کنید
3:متناسب با جایگاهی که طرف مقابل شما از لحاظ سنی و یا نوع ارتباطی که با شما دارد مثل دوست ، خواهر ، برادر ، همسر و یا فرزند می توانید از ابزارهای تشویقی متناسب با هر یک استفاده نماید مثلا برای کودک دختر چادر نماز زیبا و یا جا نماز تهیه کنید و از مادر وی بخواهید که وقتی نماز می خواند برای او نیز جا نماز پهن نماید و ...
.
4:مطالب مندرج در این نوشتار برنامه هایی عملی می باشد که پیاده نمودن آنها نیاز به صبر ، حوصله و زمان می باشد بنابراین تمامی آنچه گفته شد را به عنوان یک مقاله و یا مطلب علمی نمی توان به بی نماز ارائه نمود ، بلکه هر کدام از این موارد را به تناسب موقعیت و در فرصتهای مناسب به مرور زمان پیاده نمائید .
5:در هیچ یک از مراحل گفته شده از برخورد نیک و ملاطفت آمیز و احترام نهادن دور نشوید. این را بدانید که با فشار واجبار کسى را نمى توان هدایت نمود و چه بسا تأثیر منفى آن بیشتر از هدایت گردد.
اگر رابطه شما با همسرتان اکنون به جبهه گیرى و حساسیت نشان دادن و صف آرایى منتهى شده است براى مدتى سکوت کرده و حرفى به او نگویید و به دنبال اجراى روش غیرمستقیم باشید و به شکلى از همکارى افراد دیگر بهره مند شوید.
6:مسوئلیت بعضی برنامه های نماز را به وی بسپارید مثلا از او بخواهید تا وقت نماز را به شما یاد آوری نماید .
7: از زور و تحمیل خودداری نمائید چراکه تحمیل فطرت خداداد را منحرف می سازد و او را از خواندن نماز منصرف می کند.
8:تمام انتظارات و دستورات خود را در قالب محبت و دوستى بیان کنید.
9:به شخصیت او به خصوص در جمع دوستان احترام بگذارید.
10:توان روحى و جسمى و روانى او را در عمل به خوبى ها و ترک بدى ها مد نظر داشته باشید و فراتر از توانش از او انتظار نداشته باشید.
11:از سخت گیری و زیاده روی پرهیز نموده و نماز را سهل و آسان جلوه دهید و به او متذکر شوید که میزان وقتی که انسان در طول 24 ساعت روز ، برای نماز صرف می نماید در مقایسه با وقتی که انسان برای خواب و خوراک و حتی دیدن فیلم و یا اینترنت می گذارد چیزی نیست.
12:بی نماز باید این موضوع را درک نماید که آنچه که شما مطرح می نمائید از سر دلسوزی و شفقت و مهربانی ، همراه با رأفت و رحمت، و عشق و موعظه حسنه می باشد و نیت دیگری ندارید.
13:به هنگام گفتگو باید از جدال خصمانه و غرور و خودمحوری به دور بود و پرسش و پاسخهایی که رد و بدل می شود باید نیکو، منطقی و اقناع کننده و برای کشف حقیقت باشد لذا از بحث و جدل های بی فایده که ثمره ای جز بی احترامی به یکدیگر و بسته شدن راههای دیگر ندارد جداً خودارى کنید.
14:در صورت اقدام به اقامه نماز ، ایشان را مورد تشویق قرار دهید.
15:صفات پسندیده و نقاط مثبتی که در ایشان هست را مد نظر قرار دهید و همواره ایشان را به خاطر آن ویژگی های مثبت مورد احترام و تکریم قرار دهید.
16: علاوه بر معرفی کتاب هر چیزی که احتمال می دهید در تشویق او برای خواندن نماز مفید است فراهم کنید مثلا از نوار سخنرانی مربوط نماز یا فیلم مربوط به نماز و ... کمک بگیرید .
17:می توانید آیات یا احادیثی که در مورد اهمیت نماز است در معرض دید او نصب کنید.
18:هرگز وى را سرزنش نکنید و از طریق نکوهش و سرزنش نخواسته باشید افکار و اندیشه هاى خود را به وى منتقل و یا تحمیل کنید و به جاى این که بی نماز را به خاطر نماز نخواندنش سرزنش کنید.
و یا مورد انتقاد قرار دهید، اعمال مثبت نمازگزاران و مسجدىها را مورد تشویق قرار داده و هرگاه که به مسجد براى نماز جماعت مىرود بیشتر او را تحویل بگیرید و بیشتر مورد احترام و تکریم قرار دهید.
19:در خصوص مسائل دینی ؛ از سوی خود اظهار نظر نکید بلکه مطالبی که ارائه می نمائید مستند به روایات معتبر و یا فتاوای مراجع باشد .
20:زمینه های گناه همچون وجود ماهواره و فیلم های مبتذل و موسیقی های حرام را از بین ببرید .
21:فضای مناسب را جهت اقامه نماز برای بی نماز فراهم نمائید .مثلا اگر همسری دارید که به بهانه مشغله های خانه نماز نمی خواند به وی این اطمینان خاطر را بدهید برای اینکه بتواند نمازش را بخواند در او را کمک خواهید نمود.
22:هر شخصى یک نقطه پذیرش و به قول معروف «رگ خوابى» دارد، سعى کنید این رگ خواب و نقطه پذیرش را به دست آورید و از این کانال وارد شوید و هدف خود را تعقیب کنید .
و لذا به صرف این که باید شخصى را هدایت کرد بسنده نکنید بلکه با مطالعه بر روى خصوصیات وى ؛ راه نفوذ در او و جلب نظر او را به دست آورید سپس زیر بناهاى فکرى وی را مورد بررسى قرار داده و در اصلاح آن بکوشید.
دیدگاه فرد در مورد خداوند، جهان هستى، انسان، معاد و امورى است که داراى نتیجه مستقیم بر عملکرد افراد می باشد. پس باید به تقویت و اصلاح این مبانى کوشید.
23:بهترین روشی که از سوی معصومین علیهم السلام برای جذب دیگران به راه خدا معرفی شده این است که خودمان با اشتیاق و علاقه به احکام دینى اسلام عمل کنیم و همیشه به دستورات دینى پایبند باشیم و در واقع با عمل خود دیگران را به دستور دینى دعوت کنیم به عبارت دیگر احکام دینى را با عمل خود تبلیغ کنیم.
قرآن در سوره بقره مىفرماید: « أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُم »( البقرة : 44) ؛ «آیا دیگران را به نیکى دعوت مىکنید در حالى که خودتان را فراموش کردهاید».
حضرت صادق علیه السّلام فرمود: مردم را با غیر زبان خود (با اعمال و رفتار خود) براه حق دعوت نمائید . باید مردم از شما ورع و کوشش و نماز و اعمال خیر ببینند ؛ که این روش کاملا جلبکننده است. (بحار الأنوار ج67 ص 303 )
البته علت اتخاذ چنین رویکردی نیز کاملا روشن است ؛ چراکه اگر اهل عمل نباشید ولو به ظاهر خود را متعبدهم جلوه دهید تأثیرگذارى شما خیلى کم مى شود.
گذشته از اینکه چه بسا اگر حساسیت خاصى به شما پیدا کرده باشند دعوت زبانى شما نه تنها آنها را بیدار و هدایت نمىکند بلکه لجاجت و سرپیچى دیگران را ولو بخاطر ناراحت کردن شما بیشتر خواهند کرد
نتیجه:
چند مطلب در این مقاله به صورت کلی قابل تعمل و دقت است..
الف:انسان باید یک راهی را جهت ارتباط بین خود و خدا برای خود باز بگزارد تا بتواند در چنین مواقعی به درگاه الهی التماس کند و بهترین راه همان نماز می باشد
ب همان گونه که پروردگار مهربان عمر به انسان می دهد تا لذت زندگی دنیایی را ببرد به او امر کرده که مرگ پایان عمر نیست توشه بردارید.
ج:یکی از مهمترین ابزارهایی که خداوند متعال در اختیار بشریت قرار داده عقل و اندیشه می باشد که بوسیله آن به مصالح و مفاسد خود پی برده و می تواند مسیر صحیح را انتخاب نماید
پی نوشت ها:
[1] . عیّاض، ابوالفضل، الشفأ بتعریف حقوق المصطفی، دارالکتب العربی، بیروت، ج 1، ص 187.
[2] . فیض کاشانی، محجة البیضاء، ج 2، ص 237.
[3] . علی اکبر سیف. تغییر رفتار و رفتار درمانی، نشر دوران، 1379، فصل 16.
[4] . نهجالفصاحه، جمله 1588.
[5] . ابن حنبل، کنزالعمال، ج 7، ص 279.
[6] . دکتر علی اکبر سیف، تغییر رفتار و رفتار درمانی، نشر دوران، 1378، فصل 7 و 8.
[7]. طه (20)/ 14.
[8]. بقره (2)/ 152.
[9]. رعد (13)/ 28.
[10]. طه (20)/ 124.
[11]. زخرف (43)/ 36.
[12]. هود (11)/ 114.
[13]. طبرسی، فضل بن حسن:«مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، ج 5، ص 201.
[14]. عنکبوت (29)/ 45.
[15]. معارج (70)/ 23 و 35.
[17]. مدثّر (74) 39 تا 43.
[18]. بقره (2)/ 177.
[19]. جن (72)/ 18.
[20]. نور (24)/ 36 و 37.
[21]. اعراف (7)/ 29.
[22]. توبه (9)/ 17.
[23]. توبه (9)/ 18.
[24]. توبه (9)/ 108.
[25]. نور (24)/ 36 و 37.
منبع:
https://al-salah.blog.ir/category
http://namaz64.blogfa.com
https://www.hawzahnews.com/news/405439
نویسده بخشی از این مقاله: نویسنده:حسن منتظری
* این مقاله در تاریه 1401/8/14 بروز رسانی شده است.