مرا دریاب

حقیقت «دعا» چیست و چه جایگاهی در اسلام دارد؟
دعا و مناجات، نوعی توسل عاشقانه به معشوق و پیوستن موجودی كوچك و ناتوان به وجودی بی‏نهایت بزرگ و تواناست.آدمی به هنگام دعا ـ كه همچون گدایی بینوا، دست نیاز به درگاه كریم بی‏نیاز دراز می‏كند ـ به حقیقت وجودی خویش نزدیك می‏شود. انسان وقتی خود را تهی‏دست و بینوا، رانده و از همه جا مانده، حقیر و فقیر، خوار و زبون و بیچاره و بی‏پناه دید، حقیقت هستی او ـ كه پرتوی از هستی مطلق خداوند است ـ برایش هویدا می‏گردد و با احساس بستگی و پیوند با حق و نیازمندی به او، حال و شوری وصف‏ناشدنی پیدا می‏كند.بنده در حال دعا و مناجات، چنان غرق لذت می‏شود كه پستی و زبونی خویش را فراموش می‏كند و از یاد دوست لبریز و سرشار می‏گردد و مجموعه‏ای از امید و بشارت و نور و نیرو می‏شود. جملات شورانگیز دعا، چون آبشار سپیده، در افق روح، فرو می‏ریزد و روح انسان را روشن و مشتعل می‏سازد؛ همان طور كه سیل زرّین آفتاب، تیرگی‏ها را از میان برمی‏دارد و جهان را در نور فرو می‏برد.در دعا و توسل، روح، تسكین می‏پذیرد و التهاب دل فرو می‏نشیند و بی‏قراری‏ها جای خود را به آرامش و قرار می‏دهد؛ همانند فرزند گم‏شده‏ای كه به مادر برسد یا تشنه‏كامی كه به چشمه‏ای زلال و گوارا دست یابد.همدم شدن با خداوند و راز، نیاز با دوست و در میان نهادن دردِ دل با او، غم‏ها را سبك می‏كند و دل‏ها را روشنایی و فروغ می‏بخشد. لذت دعا و مناجات با ذات بی‏زوال خداوند، چون چاشنی سِحرانگیزی، همه تلخی‏ها را شیرین كرده، زندگی را باصفا و گوارا می‏سازد.
جان ناشكیبا و بی‏طاقتی كه دیگر توان تحمل بار رنج و درد را ندارد، در پرتو دعا و راز و نیاز و گریستن و خالی شدن از عقده‏ها، گنجایش دریا گونه می‏یابد و هجوم طوفان و بلا و غم را نسیمی دل‏انگیز می‏انگارد.
دعا، آبروبخش انسان در پیشگاه ربوبی است و اگر دعای ما نبود، در نزد خداوند قدر و اعتباری نداشتیم؛
قُلْ ما یَعْبَوءُاْ بِكُمْ رَبِّی لَوْ لا دُعاوءُكُمْ؛1 «اگر دعای شما نبود، خداوند به شما اعتنا و توجهی نداشت».
دعا، «بهترین و برترین عبادت»،2 «مغز عبادت»،3 «كلید رستگاری»،4 «گشاینده درِ رحمت»5 و «سلاح موءمن و ستون دین و نور آسمان‏ها و زمین»6 است.
دعا، «محبوب‏ترین عمل در نزد خداوند»7 ، «نیمی از عبادت»8 ، «سلاح پیامبران»9 و «سپر موءمن»10 است.
دعا، «دفع كننده امواج بلا»11 ، «سبب شفای هر بیماری»12 و «دفع كننده قضا و قدر» است.13
باید دانست كه هدف نهایی از دعا، تنها برآمدن حاجت و رفع گرفتاری و سختی و شفای بیماران نیست؛ بلكه برای اهل حال و معرفت ـ كه شناختی درست از جهان و رویدادهای آن دارند ـ انس با ذات پاك خداوندی است كه كانون همه نیكی‏ها و زیبایی‏هاست. از استجابت دعا با ارزش‏تر، روح اجابت است و در نزد آنان، دعا در عین حال كه وسیله است، هدف نیز می‏باشد.توجه به این نكته لازم است كه مكان و زمان دعا، در رسیدن به آثار و نتایج مادی و معنوی آن، تأثیری به سزا دارد و اولیای الهی در روایات فراوانی، مكان‏ها و اوقاتی را كه دعا در آنها زودتر به اجابت می‏رسد، بیان كرده‏اند.در میان اوقاتی كه مناسبت بیشتری برای دعا و مناجات با قاضی الحاجات دارد، ماه مبارك رمضان ـ كه ماه مهمان‏داری خداوند و گسترده شدن خوان طعام‏های معنوی و روحانی است ـ دارای جایگاهی ممتاز است و دعا و نیایش در این ماه، حال و هوایی دیگر دارد.
رمضان تنها بهار قرآن كریم و هنگامه تلاوت كلام روح‏بخش خداوند نیست؛ بلكه فصل شكفتن گل‏واژه‏های دعا و غنچه‏های نیایش بر لب‏های مشتاقان موءمن نیز می‏باشد. روزه‏داران خداجو در زلال رمضان، دل و جان را می‏شویند و بر گرد حریم دوست پرواز می‏كنند و بر شاخسار ذكر و یادِ محبوب و دعا و نجوا با او، آشیان می‏گیرند و با اشك روان، دشت تفتیده قلبشان را نمناك می‏سازند و بر درد و زخم دل خود مرهمی می‏نهند.در این میان، دعاها و مناجات‏های امامان معصوم، با سوز و شور و آهنگی دیگر همراه است. حقایق و معارفی كه در این ماه عزیز، در قالب دعا از نای پاك برگزیدكان حق برآمده، از محتوا و ژرفای خاصی برخوردار است. انس با دعاهای اهل بیت، در ماه باعظمت رمضان، در بهره‏مندی بیشتر از مهمان‏خانه الهی و سفره گسترده رمضان، بسی سودمند و پرفایده است. دعاهای رسیده از برگزیدگان حق در این ماه نورانی، بسیار است.

پی نوشت

1. فرقان (25) آیه 77.
2. محمدی ری‏شهری، میزان الحكمه، ج 3، ص 245، ح 5516.
13-3. همان، ح 5519، 5521، 5522، 5523، 5525، 5533، 5540، 5544، 5554، 5552، 5549