0
ویژه نامه ها

واژه‏شناسی4

تفسیر قرآن كریم به دو گونه صورت می‏گیرد: تفسیر ترتیبی، كه به ترتیب سور و آیات انجام می‏گیرد . این نوع تفسیر بسیار زمان‏بر و طولانی خواهد بود . تفسیر موضوعی كه با گذشت زمان و مواجهه مسلمانان با مسائل و نیازهای جدید، ضرورت پیدا كرد كه در آن، نظر قرآن كریم در باره موضوعی از موضوع‏های قرآنی استخراج می‏شود .
واژه‏شناسی4
واژه‏شناسی
واژه‏شناسی
منبع:مجله ديدار آشنا

تفسیر موضوعی*

تفسیر قرآن كریم به دو گونه صورت می‏گیرد: تفسیر ترتیبی، كه به ترتیب سور و آیات انجام می‏گیرد . این نوع تفسیر بسیار زمان‏بر و طولانی خواهد بود . تفسیر موضوعی كه با گذشت زمان و مواجهه مسلمانان با مسائل و نیازهای جدید، ضرورت پیدا كرد كه در آن، نظر قرآن كریم در باره موضوعی از موضوع‏های قرآنی استخراج می‏شود .
«تفسیر موضوعی قرآن‏» شیوه‏ای تفسیری است كه در آن برای به دست آوردن نظر قرآن در باب موضوعی از موضوع‏های قرآنی، تمام آیات گرد آوری و بررسی می‏شود . «تفسیر موضوعی‏» هرچند اصطلاحی نوظهور است كه از قرن چهاردهم بر این روش خاص از تفسیر قرآن كریم اطلاق (1) و به آن توجه‏ای ویژه شد و روز به روز ابعاد جدیدی از آن در حوزه گسترده فرهنگ اسلامی قرآنی آشكار گردید، اما پیش‏تر نیز قرآن كریم به این شیوه تفسیر می‏شده است; یعنی مفسران موضوعاتی را به قرآن عرضه كرده، با جمع‏آوری آیات همگون، پاسخ خویش را می‏گرفته‏اند . (2)
قرآن پژوهان و مفسران برای تفسیر موضوعی تعریف‏های گوناگونی ارائه داده‏اند . (3) در اینجا، به اجمال می‏توان گفت: «تفسیر موضوعی‏» عبارت است از گردآوری همه آیات مربوط به موضوعی از موضوع‏های قرآنی و بررسی و استنطاق آن‏ها برای استخراج نظر قرآن كریم درباره آن موضوع .
چنان‏كه از تعریف مزبور برمی‏آید، تفسیر موضوعی دارای دو مرحله است:
1 . گردآوری مجموعه آیات مرتبط با موضوع . در تفسیر موضوعی لازم است مفسر تمام آیات مربوط به موضوع مورد پژوهش را جمع‏آوری كند . در این مرحله مفسر باید از حضور ذهن بالایی درباره قرآن برخوردار باشد تا بتواند به مقدار وسع و تكلیف، همه آیاتی را كه نفیا و اثباتا به موضوع مورد بحث نظر دارد، گردآوری كند و مدار را محتوا قرار دهد نه لفظ . (4)
2 . جمع‏بندی و داوری درباره آن آیات و نیر نتیجه‏گیری از آن‏ها . از این رو، اگر در آثاری فقط به جمع‏آوری آیاتی از یك موضوع در قرآن اقدام شده، نمی‏توان آن‏ها را تفسیر موضوعی دانست .

تفاوت تفسیر موضوعی با تفسیر قرآن با قرآن

چنان‏كه اشاره شد، در یك تقسیم كلی، تفسیر قرآن را در دو گونه «ترتیبی‏» و «موضوعی‏» می‏توان جای داد . تفسیر ترتیبی نیز دارای روش‏های گوناگون است; یكی از آن‏ها، روش اجتهادی قرآن با قرآن می‏باشد كه در آن، مفسر برای شرح آیات بیش‏ترین كمك را از خود قرآن می‏گیرد و از آیات دیگر برای روشن شدن آیه موردنظر استفاده می‏كند . به رغم این، دو روش تفسیری مزبور (موضوعی و قرآن با قرآن) همگونی صوری با یكدیگر دارند و در هر دوی آن‏ها مفسر، آیات دیگر را به یاری می‏طلبد، اما اهداف متفاوت و متمایزی دارند .
در تفسیر قرآن به قرآن، هدف مفسر كمك گرفتن از آیات هم مضمون است تا از آیه مورد بحث ابهام‏زدایی كند و با كمك دیگر آیات، هر چه بیش‏تر و بهتر مفهوم آن آیه را روشن نموده، به فهم دقیق‏تری از آن برسد . (5) با نیل به مفهوم دقیق آیه، نیاز به آیات دیگر مرتفع می‏گردد . البته در بسیاری از موارد با كنار هم قراردادن چند آیه متناسب، حقیقتی تازه و معارفی نو پدید می‏آید كه بدون این عمل هرگز این‏گونه معارف به دست نمی‏آمد . (6) اما در تفسیر موضوعی غرض مفسر این است كه آیات مشابه و هم مضمون (از لحاظ لفظ و معنا) را در خصوص یك موضوع به یكدیگر پیوند دهد و از مجموع آیات، به پرسش خود پیرامون آن موضوع پاسخ داده، نظریه قرآن را استخراج نماید . (7) به عبارت دیگر، در تفسیر موضوعی مفسر می‏كوشد تا برای موضوعی كه یا برگرفته از خود قرآن است و یا از نیازهای روز است و قرآن اشاره‏ای به آن دارد، از آیات مرتبط با موضوع، دیدگاه كلام الهی را بیابد . وی به دنبال ابهام‏زدایی یا روشن شدن مفهوم آیه‏ای خاص نیست; زیرا وصول به مفاهیم آیات از مراحل آغازین كار می‏باشد، بلكه مطلوب نهایی او یافتن نظر قرآن نسبت‏به موضوع مورد نظر اوست .
بنابراین، با دوگانه شدن هدف، آن دو را نمی‏توان یك روش به حساب آورد، بلكه می‏باید دو شیوه متفاوت و متمایز از یكدیگر دانست . تفسیر قرآن به قرآن، از نوع تفسیر ترتیبی است و مقدم بر موضوعی می‏باشد .

پی‏نوشت:

*در این زمینه از مقاله "اهل‏بیت: و تفسیرموضوعی قرآن"، محمدرضا داودی، مجله معرفت، ش 71 استفاده شده است .
1 - مصطفی مسلم، مباحث فی التفسیر الموضوعی، چ 3، دمشق، دارالقلم، 1421، ص 17 .
2 - ر . ك: محسن امین، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1406ق، ج 1، ص 125/ابن ندیم، الفهرست، چ 2، بیروت، دارالمعرفه، 1417ق، ص 58 .
3 . محمدباقر صدر، المدرسة القرآنیة، چ 1، قم، مركز بررسی آثار شهید صدر، 1421ق، ص‏27 .
4 . عبدالله جوادی آملی، زن در آئینه جلال‏وجمال، تهران، رجا، 1369 ش، ص 50 .
5 . محمدتقی مصباح یزدی، معارف قرآن، قم، مؤسسه در راه حق، 1367 ش، ج 3 - 1، ص 9 .
6 . سیدمحمدحسین طباطبائی، المیزان فی تفسیر القرآن، چ 5، قم، اسماعیلیان، 1371، ج 1، ص 72 .
7 . تفسیر راهنما، ج 1، 37



ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سخن آوا | چرا فرزندآوری کم شده / استاد مومنی
سخن آوا | چرا فرزندآوری کم شده / استاد مومنی

سخن آوا | چرا فرزندآوری کم شده / استاد مومنی

بیمه چیست و چرا ۱۳ آذر، روز بیمه نامیده می‌شود؟
بیمه چیست و چرا ۱۳ آذر، روز بیمه نامیده می‌شود؟

بیمه چیست و چرا ۱۳ آذر، روز بیمه نامیده می‌شود؟

بشار رسن در آستانه جدایی از پرسپولیس قرار گرفته است؟/ ماجرای اضافه شدن پول چه بود؟
بشار رسن در آستانه جدایی از پرسپولیس قرار گرفته است؟/ ماجرای اضافه شدن پول چه بود؟

بشار رسن در آستانه جدایی از پرسپولیس قرار گرفته است؟/ ماجرای اضافه شدن پول چه بود؟

فیلم حمله عجیب هزاران زنبور به هواپیمای هندی
فیلم حمله عجیب هزاران زنبور به هواپیمای هندی

فیلم حمله عجیب هزاران زنبور به هواپیمای هندی

بخشیده شدن جریمه‌ محدودیت‌های کرونایی
بخشیده شدن جریمه‌ محدودیت‌های کرونایی

بخشیده شدن جریمه‌ محدودیت‌های کرونایی

برای سلامتی آیت الله مصباح دعا کنیم/ آیت الله جاودان
برای سلامتی آیت الله مصباح دعا کنیم/ آیت الله جاودان

برای سلامتی آیت الله مصباح دعا کنیم/ آیت الله جاودان

معرفی دانشگاه خلیج فارس
معرفی دانشگاه خلیج فارس

معرفی دانشگاه خلیج فارس

معرفی دانشگاه بوعلی سینا (با کیفیت HD)
معرفی دانشگاه بوعلی سینا (با کیفیت HD)

معرفی دانشگاه بوعلی سینا (با کیفیت HD)

معرفی دانشگاه ایلام
معرفی دانشگاه ایلام

معرفی دانشگاه ایلام

معرفی دانشگاه رازی کرمانشاه | معرفی دانشگاه سبز رازی
معرفی دانشگاه رازی کرمانشاه | معرفی دانشگاه سبز رازی

معرفی دانشگاه رازی کرمانشاه | معرفی دانشگاه سبز رازی

امت اسلامی و ضرورت "تقریب مذاهب" و رویارویی با چالش ها
امت اسلامی و ضرورت "تقریب مذاهب" و رویارویی با چالش ها

امت اسلامی و ضرورت "تقریب مذاهب" و رویارویی با چالش ها

جاذبه های گردشگری استان لرستان
جاذبه های گردشگری استان لرستان

جاذبه های گردشگری استان لرستان

حکمت | مصداق جاهلیت / استاد حسینی قمی
حکمت | مصداق جاهلیت / استاد حسینی قمی

حکمت | مصداق جاهلیت / استاد حسینی قمی

هیچ دارویی برای کرونا نداریم!
هیچ دارویی برای کرونا نداریم!

هیچ دارویی برای کرونا نداریم!

واکسن کرونا روسی اسپوتنیک وی!
واکسن کرونا روسی اسپوتنیک وی!

واکسن کرونا روسی اسپوتنیک وی!

غرق در خاکستر!
غرق در خاکستر!

غرق در خاکستر!

ویدیوی غروب ونیزی اهواز!
ویدیوی غروب ونیزی اهواز!

ویدیوی غروب ونیزی اهواز!

معرفی دانشگاه یزد (با کیفیت HD)
معرفی دانشگاه یزد (با کیفیت HD)

معرفی دانشگاه یزد (با کیفیت HD)

ویدیوی حامد و راضیه در زندان!
ویدیوی حامد و راضیه در زندان!

ویدیوی حامد و راضیه در زندان!

امیررضا خادم بر سر مزار پدرش
امیررضا خادم بر سر مزار پدرش

امیررضا خادم بر سر مزار پدرش

معرفی دانشگاه لرستان
معرفی دانشگاه لرستان

معرفی دانشگاه لرستان