رمانی که بوی کندو می دهد

آيا مي دانيد در کنار عسل و موم ، گرده گل مهمترين غذايي است که زنبور عسل براي زيست و رشد به آن نياز دارد؟ در واقع گرده گل علاوه بر تامين مواد غذايي مورد نياز زنبور عسل ، عامل تداوم روند تخمگذاري اين حشره سودمند نيز محسوب مي شود .
در عين حال زنبورداران نيز مي توانند با جمع آوري و فروش گرده گل درآمد خوبي داشته باشند؛ چنانچه يک زنبوردار مي تواند از فروش گرده ، درآمدي معادل فروش عسل داشته باشد.بررسي هاي صورت گرفته توسط محققان در صنايع مرتبط با کندو نشان داده است گرده جمع آوري شده توسط زنبور عسل نه تنها در سلامت پوست موثر است ، بلکه مصرف آن در مرداني که دچار سرطان پروستات هستند نيز باعث بهبود چشمگير بيماري مي شود.کما اين که از 50مبتلا به التهاب غده پروستات که براي آنان گرده تجويز شده بود، درمان 46نفر با موفقيت همراه بوده است.به اين بهانه با مهندس زهره تابعي از کارشناسان و محققان صنايع غذايي در وزارت جهاد کشاورزي استان خراسان که تحقيقات گسترده اي را در زمينه ارزش هاي دارويي و غذايي محصولات کندو داشته است ، به گفتگو نشسته ايم.

ابتدا برايمان از چرخه جمع آوري گرده توسط زنبور عسل بگوييد؟

زنبور عسل براي تامين مواد غذايي مورد نياز خود گرده گل را نيز جمع آوري مي کند. گرده ، سلولهاي جنسي نر گياهان گلدار است که زنبور عسل آن را در سبد گرده که در عقب پاهايش قرار دارد، ذخيره مي کند.سپس آن را به کندو منتقل مي کند. گرده گل ، حاوي مقادير زيادي مواد پروتئيني ، چربي و علاوه بر اينها انواع ويتامين هاي مورد نياز بدن لاروهاست. در واقع زنبور، گرده گل را با شيره گل مرطوب و فشرده مي سازد و آنها را به صورت گلوله درآورده در کيسه گرده ذخيره مي کند.زنبورها، گرده گل را داخل سلولهاي مومي شان ذخيره مي کنند. در اين حالت ، گرده تخمير و داراي خواص ارزشمندي مي شود که براي تغذيه لاروها و نوزادان زنبور عسل و همچنين تغذيه زنبورداران کارگر جوان و به منظور توليد ژله رويال به کار مي رود.

نتايج به دست آمده از بررسي اثرات درماني و دارويي گرده زنبور عسل ، ريشه در وجود چه خواصي در گرده هاي جمع آوري شده دارد؟

البته ترکيب گرده از گونه اي به گونه ديگر فرق مي کند و بين ترکيب گرده و دانه جمع آوري شده به وسيله زنبور عسل تفاوت وجود دارد.با اين حال بايد گفت گرده يک منبع پروتئيني و همچنين شامل ويتامين هاي Eو C،B،A، کارتنوئيدها، فوليک اسيد و نيز منبع غني از مواد معدني ، منيزيم ، کلسيم ، مس و منگنز است.گرده ، هورموني به نام گنادوتروپيک دارد که مشابه هورمون گنادوتروپين است و به همراه طيف گسترده اي ازمواد مغذي ، منيزيم ، روي و اسيدهاي چرب ضروري ، به دفع ادرار در مردان کمک مي کند.گرده جمع آوري شده توسط زنبور عسل در حين جمع آوري با شيره گل آميخته شده و بعد از حمل به کندو درون سلولها ذخيره و تخمير مي شود.گرده کندو، ترکيبات متفاوتي نسبت به گرده گل دارد و اين به دليل افزوده شدن آنزيم گلوکز اکسيدازي است که توسط زنبور به آن اضافه مي شود. به طور کلي گرده داخل کندو آميزه اي از گرده گل ، عسل و شيره گل و آنزيم هايي است که زنبور آنها را به آن مي افزايد.

اثرات درماني ترکيبات موجود در گرده در چه زمينه هايي مورد مطالعه و تاييد قرار گرفته است؟

در ساير کشورها آزمايش هاي باليني بسياري روي اثرات درماني گرده بر درمان بيماري ها، بخصوص درمان پروستات صورت گرفته ، اما بررسي درخصوص عملکرد عوامل موثر گرده محدود بوده است.با اين حال تحقيقات صورت گرفته ثابت کرده اند استفاده از گرده در تقليل دردهاي پروستات و شب ادراري موثر است. در واقع گرده به شل کردن ماهيچه هاي صاف کمک مي کند.حتي تاثير گرده در ارتباط با التهاب و ورمهاي غده پروستات حايز اهميت است و هورمون موثري که در گرده وجود دارد، به همراه طيف گسترده اي از مواد مغذي مثل منيزيم ، روي و اسيدهاي چرب ضروري به دفع ادرار در مردان کمک مي کند.بر اين اساس گفته شده است که مردان بالاي 30سال مي توانند براي جلوگيري از ابتلا به سرطان پروستات از گرده جمع آوري شده توسط زنبور عسل استفاده کنند.از سوي ديگر، گرده اثرات آنتي بيوتيکي دارد و عملکرد جنسيتي را با کاهش ضعف جنسي و ناباروري بهبود مي بخشد.حتي تحقيقات صورت گرفته مويد تاثير گرده زنبور عسل بر ناراحتي هاي گوارشي ، بيماري هاي پروستات ، جوش صورت ، خستگي ، آلرژي و بهبود تب يونجه است.به هر حال براساس آزمايش هايي که توسط محققان ساير کشورها صورت گرفته ، موارد بسياري از اثرات گرده بر درمان سرطان پروستات و ناراحتي هاي ناشي از عفونت هاي پروستات گزارش شده و آزمايش هايي نيز روي اثرات ديگر گرده که در بالا ذکر شده ، صورت گرفته است.

تاکنون چه مدارک علمي معتبري که تاييدکننده اثرات درماني گرده باشند، در دنيا و در ايران ارائه شده است ؟

برخي محققان اثرات ضدميکروبي گرده را به تاثير گلوکز اکسيداز عسلي دانستند که گرده با آن ترکيب مي شود. محققان ديگري نيز در بررسي کلينيکي انجام شده اعلام کردند گرده باعث کاهش بزرگي غده پروستات مي شود.مطالعات انجام شده در سوئد نيز در زمينه تاثير ارتباط گرده با التهاب و ورمهاي غده پروستات حايز اهميت است. در عين حال به واسطه مطالعاتي که روي موش مبتلا به سرطان ريه انجام گرفته است ، طول عمر موشهايي که در معالجه آنها از عصاره گرده استفاده شده بود، 2برابر موشهاي ديگر اعلام شد.در ايران نيز مطالعاتي درخصوص ارزش غذايي گرده صورت گرفته است ، ازجمله تحقيق روي ارزش غذايي 4 نمونه گرده زنبور عسل (خارجي ، اطراف کرج ايراني ، مناطق شمال کشور ايراني و نان گرده) انجام و اعلام شد که زنبور عسل ايراني داراي ارزش غذايي و مرغوبيت بالايي است که مي تواند براحتي با انواع نمونه هاي گرده زنبور عسل رايج در بازار جهاني رقابت کند.

آيا شما نيز نتايج به دست آمده از تحقيقات خود را تاکنون در مجامع علمي معتبر ارائه داده ايد؟

در همايش بيوتکنولوژي اثرات ضدباکتريايي يکي از محصولات کندو ارائه شد که با استقبال زيادي مواجه شد.تاثير پوشش گياهي بر اثرات ضدباکتريايي آن نيز در همايش گياهان دارويي مطرح شد که بسياري از متخصصان و پرورش دهندگان گياهان دارويي ، رغبت خود را براي استفاده از کندوهاي زنبور عسل در مزارع و گلخانه هاي خود اعلام کردند. به علاوه تاليف کتاب ارزش دارويي و غذايي محصولات کندو از ديگر اقداماتي است که براي آگاهي دانش پژوهان و محققان انجام داده ايم.آزمايش هاي مقدماتي نيز روي اثرات يکي از محصولات کندو بر ترميم بافت در حال انجام است.

به اعتقاد شما توسعه فعاليت زنبورداران و صنايع مرتبط با کندو در کشور چگونه قابل توسعه است؟

بسط و توسعه فعاليت هاي زنبورداران به اعتقاد من به اين عوامل متکي است:

آگاهي محققان از ارزش دارويي - غذايي محصولات کندو

ارائه طرحهاي گسترده تحقيقاتي در اين زمينه

آگاهي زنبورداران از شيوه جمع آوري و نگهداري اين محصولات با حفظ ارزش مواد موثر آنها

ارتباط، انجام و همکاري گروههاي مختلف علمي در زمينه تحقيق ، توليد و عرضه

مرتفع ساختن مشکلات حمايتي زنبورداران ، که ايجاد اتحاديه مرکزي زنبورداري گام ارزنده اي در اين راستا خواهد بود.

ارتباط تنگاتنگ واحدهاي پرورش زنبور عسل ، مراکز تحقيقاتي ، مراکز صنعتي و شرکتهاي دارويي - غذايي - وجود تشکلهاي تخصصي ، بخصوص در ارتباط با توليد محصولات زنبور عسل که خوشبختانه در سالهاي اخير اقدامات ارزشمندي در اين مورد صورت گرفته است و حمايت از پژوهشگران و ايجاد صنايع جانبي محصولات کندو.
نبايد از خاطر برد که استفاده از محصولات کندو به صورت خام و فرآوري نشده ، خالي از اشکال نيست و توليد اين محصولات بايد مراحل خاص قانوني و بهداشتي را طي کند و تجويز آن به عهده متخصصان خواهد بود.