تامسن، ایلای هیو

[ilāyhiu tāmsən]
Elihu Thomson
(ت. منچستر، انگلستان، 9 فروردین 1232/ 29 مارس 1853؛ و. سوامپسكات، مسچوسیتس، 22 اسفند 1316/ 13 مارس 1937)، مهندسی برق.
تامسن دومین از ده فرزند پدر و مادری اسكاتلندی از طبقه‌ی افزارمندان ماهر بود. وقتی كه پنج ساله بود خانواده به فیلادلفیا نقل مكان كرد، و او در آنجا، كمی پیش از هفدهمین سالروز تولدش، از تحصیل در مدرسه‌ی متوسطه‌ی مركزی (كه در آن زمان مدرسه‌ای پیشرفته از نوع دبیرستان بود) فارغ شد. ابتدا دستیار ا. ج. هوستن و سپس معلم مدرسه شد. تامسن در انجام آزمایشهائی كه ادعای ادیسن مبنی بر كشف «نیروئی جدید» (انتقال بی‌سیم) را رد می‌‌كردند، و نیز در اختراعاتی دیگر، بخصوص لامپهای قوسی، با هوستن همكاری داشت. آنان همچنین «شركت تامسن- هوستن» را، كه سَلَف «شركت جنرال الكتریك» بود، بنیاد نهادند و تامسن در تمام زندگی علمی خود به آن وابسته ماند.
اختراعات تامسن پیشرفتهای مهمی را در محرّكها (موْتوْرها)ی جریان برق متناوب و مبّدلها ممكن ساختند، و این هر دو رویداد در تاریخ مهندسی برق در درجه‌ی اول اهمیتند. او جوشكاری مقاومت برقی را اختراع كرد و در پیشبرد وسایل كنترل برقی، ابزارسازی، و پرتوشناسی (رادیوْلوْژی) نیز سهمی داشت. روی هم رفته، تامسن بیش از هفتصد اختراع ثبت شده است، جوایز بسیاری هم دریافت كرد، كه همه‌ی آنها با مهندسی برق ارتباط نداشتند. برای مثال، او كشف كرد كه مخلوطی از هلیوْم و اوْكسیژن از بیماری محفظه (caisson) جلوگیری می‌‌كند.
در جنگ جهانی اول، تامسن و دیگران اقدام به ایجاد مدرسه‌ای مهندسی كردند (كه هزینه‌ی آن از محل ارثیه‌ی گوْردن و مكیِ صنعتگر تأمین می‌‌شد) و قرار بود مشتركاً توسط دانشگاه هاروارد و «مؤسسه‌ی فناوری مسچوسیتس» (MIT) اداره شود. وقتی كه دادگاه علیه استفاده از ارثیه برای این منظور رأی داد، این طرح ناكام ماند. هنگامی كه در 1298 مقام ریاست موسسه‌ی فناوری مسچوسیتس بی سرپرست شد، از تامسن تقاضا شد كه این جای خالی را پر كند. او مخالفت كرد اما از 1300 تا 1302 عملاً سرپرستی آن را برعهده داشت.
تامسن كار جدّی و خشك را با نبوغی سرشار و دركی غیرعادی در تبدیل اندیشه‌ها و اختراعات به وسایل عملی و بسیار مفید درهم می‌‌آمیخت. او یكی از پیشگامان صنعت تولیدات برقی ایالات متحد نیز بشمار می‌‌رود، و به مدت بیش از نیم قرن در پیشبرد آن نقشی فعّال داشت.

كتابشناسی

یكم. كارهای اصلی.

تامسن هیچ كتابی ننوشت؛ نوشته‌های او همان اختراعات ثبت شده و مقاله‌های فنی او هستند، كه بسیاری از آنها چندان مهم بشمار آمدند كه در Report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution درج شدند؛ برای مثال، - (1897)، 125-136؛ (1899)، 119-130؛ (1900)، 333-358؛ (1904)، 281-285؛ و (1913)، 243-260. تامسن نامه نگار پركاری هم بود. نوشته‌هایش، كه شامل 13600 فقره و 43 جلد كتاب نامه نگاری است، در كتابخانه‌ی «انجمن فلسفه‌ی امریكا» موجود است. برخی از نامه‌هائی كه نوشته یا دریافت كرده است، در اثر تحشیه شده‌ی Selections From the Scientific Correspondence of Elihu Thomson، ویراسته‌ی هـ. ج. ایبرهمز و م. ب. سَوین (كیمبریج، مسچوسیتس، 1971)، منتشر شده است؛ ولی اینها همه محدود به علایق علمی او هستند و فعالیتهای مهمتر او به عنوان یك فن شناس را چنان كه باید و شاید روشن نمی‌سازند.

دوم. خواندنیهای فرعی..

كاملترین زندگینامه كتابی است با عنوان Elihu Thomson:Beloved Scientist,1853-1937، از د. ا. وودبری (كیمبریج، مسچوسیتس، 1944، 1960) كه به سبك عامیانه نوشته شده و فاقد تمامی موارد لازم مربوط به كتابشناسی است. نیز - Dictionary of American Biography، ضمیمه‌ی 2(نیویوْرك، 1958)، 657-659؛ The National Cyclopedia of American Biography، بیست و هفتم (نیویوْرك، 1939)، 28-30؛ و مقاله‌ای از كارل ت. كامپتن، در BMNAS 21 (1941)، 143-179.
منبع مقاله :
گیلیپسی، چارلز كولستون، (1387)، زندگینامه‌ی علمی دانشوران، ترجمه احمد آرام...[ و دیگران]، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول