دازوپوْدیوس، کونرادوس

[kunraddus dāzupodius]
Kunradus Dasypodius
(ت. فراوئنفلت، تورگاو، سویس، حدود 909 / 1530؛ و. استراسبورگ، فرانسه، 6 اردیبهشت 979 / 26 آوریل 1600)، ریاضیات، اخترشناسی.
کونرادوس فرزند پتروس دازوپوْدیوس، بشردوست سویسی، بود؛ نام خانوادگیش راوشفوس (به معنی خشن‌پا، خرگوش وحشی) بود. کونرادوس در شهر استراسبورگ در مدرسه‌ی مشهور یوْهانس اشتورم به تحصیل علم پرداخت و به سال 937 در همان‌جا به مقام استادی رسید.
بخش بزرگتر کار دازوپوْدیوس این بود که کتابهای درسی برای شاگردانش تدوین می‌نمود: اقدام وی به ویرایش کتاب اقلیدس، و آثار او به نامهای Volumen Primun و Volumen seundam، و اثر دیگرش به نام Protheoria همراه با Institutionum mathematicarum esotemata (به صورت پرسش و پاسخ) علایق آموزشی او را نشان می‌دهند. این کتابها گواه آنند که که در استراسبورگ، در اثر نفوذ اشتورم، ریاضیات با تفضیلی بمراتب بیشتر مطالعه می‌شد تا در بسیاری از دانشگاههای آن زمان. اثر دیگر او به نام Analyseis geometricae (1566) شایان یادآوری ویژه است. این کتاب، که با همکاری معلم او، کریستیان هرلینوس نوشته شده است، شامل برهانهای شش کتاب نخست «اصول» اقلیدس است که از لحاظ صورتهای قیاسی آنها تجزیه و تحلیل شده‌اند؛ این کتاب به نیت آن نوشته شد که مطالعه‌ی ریاضیات را برای دانشجویانی که در دیالکتیک آموزش می‌دیدند آسان کند.
دازوپوْدیوس، که اطمینان داشت سطح ریاضیات زمان وی بمراتب پایین‌تر از سطح یونان است، مانند معاصرانش [از جمله کوّْماندینوْ و راموس] آرزومند انتشار کلیه‌ی آثار ریاضی یونان بود. از آنجا که خود او چند دستنوشته در اختیار داشت، توانست در این جهت کار را آغاز کند. آثار اقلیدس را ویراست و ترجمه کرد (بخشی را با برهانها و بخشی را بدون آنها) و همین کار را با پاره‌هائی از اثر هروْن انجام داد، و در اثر خود به نام Sphaericae doctrinae propositions) گزاره‌های آثار تئوْدوْسیوس بیتونیایی، آوتوْلوکس پیتانه‌ای، و بارلاموْ را گنجانید. کتابهای درسی او، نیز، بر دانش وی در زمینه‌ی ریاضیات یونان گواهی می‌دهند.
شهرت دازویوْدیوس بویژه مبتنی بر ساعت اخترشناسی دقیق و هوشمندانه‌ای است که وی در کلیسای استراسبورگ ساخت و آن را بین سالهای 950 و 953 در آنجا نصب کرد. از شرحی که درباره‌ی این ساعت نوشته آشکار است که او در تدارک بسیاری از جزئیات تحت تأثیر هروْن بوده است.

کتابشناسی

یکم. کارهای اصلی. Vom alten Mathematiker Dasypodius، از‌ی. گ. ل. بلومهوْف (گوْتینگن، 1796). آنچه در ذیل می‌اید کتابشناسی‌ای است با علایم اختصاری، همراه با محل نسخه‌ها و برخی اضافات بر مطالب بلومهوْف (L = دانشگاه لیدن؛ B = دانشگاه بازل؛ P = کتابخانه‌ی ملی پاریس). محل نشر استراسبورگ است، مگر آن که جای دیگری ذکر شود. دازوپوْدیوس آثار زیر از اقلیدس را، همراه با ترجمه‌ی لاتینی آنها، ویرایش کرده است: Catoptrica (1557، B)؛ Elementorum primum (1564، B)؛ Elementorum II (1564، B)؛ Propositiones reliquorum librorum (1564، B)؛ Heronis vocabula geometrica و Elementorum primum (1570، B؛ تجدید چاپ، 1571، B) Propositiones Elementorum 15, Opticorum و Omnium librorum propositiones (1571، B). همچنین مسئول ویرایش آثار کاسپار یوْیتسر بود با عنوانهای زیر: Hypotyposes orbium coelestium (1568، L)؛ Sphaericae doctrinae propositiones (1572، P)؛ و Issaci Monachi scholia in Euclid (1579، L). با همکاری کریستیان هرلینوس Analyseis gemetricae sex librorum Euclidis (1566، L)، را منتشر کرد. آثار زیر هم از نوشته‌های او است: Volumen Primum (1567، B)، که قسمتی از آن در Compendium mathematicum, aliaque tractatus، ویراسته‌ی م. پسلوس (لیدن، 1647)؛ Volumen II. Mathematicum (1570، L)؛ Lexicon (1573، L)؛ Scholia in libros apotelesmaticos Cl. Ptolemaei (بازل، 1578، L)؛ Brevis doctrina de cometis (1578، P)، و چاپ آلمانی آن؛ Oratio de disciplinis mathematicis و Lixicon (1579، P)؛ Heron mechanicus و Horologii astronomici description (1580، L)؛ Wahrhafftige Auslegung und Beschreybung des astronomischen Uhrwercks zu Straszburg (1580، B)؛ Protheoria mathematica (1593، B)؛ Institutionum mathematicarum erotemata (1593، B)، و Erotematum appendix (1596، B).
دوم. خواندنیهای فرعی. درباره‌ی دازوپوْدیوس یا کارش، ـــــ Geschichte Mathematik، از آ. گ. کِستنر، یکم (گوْتینگن، 1796)، 332-345؛ «Heron von Alexandria, Kinrad Dasypodius und die Strassburger astronomische Münsteruhr»، از ویلهلم اشمیت، در AGM، 8 (1898)، 175-194؛ و Entstehung und Ausbreitung der Coppernicanischen Lehre، ازا. تسیز (ارلانگن، 1942)، 273.
منبع مقاله :
کولستون گیلیپسی، چارلز؛ (1387)، زندگینامه علمی دانشوران، ترجمه‌ی احمد آرام... [و دیگران]؛ زیرنظر احمد بیرشک، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول