همسويى با عقايد توحيدى

پيامبر، قبل از نبوت، چه دينى داشت؟

بى‏شك پيغمبر گرامى اسلام صلى‏الله‏عليه‏وآله، قبل از بعثت، يكتاپرست بود و از هر نوع شرك، پاك بود. او، هرگز بر بت سجده نكرد و تاريخ زندگى او نيز اين موضوع را نشان مى‏دهد. هنگامى كه در نوجوانى، «بحيرا» او را به لات و عزى قسم داد، محمد صلى‏الله‏عليه‏وآله، آن دو را مبغوض‏ترين چيز براى خود برشمرد.1 از اميرمؤمنان عليه‏السلام درباره رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏وآله سؤال شد كه آيا وى بتى را - حتى براى يك بار - عبادت كرده است؟ حضرت فرمود: خير. سؤال شد كه آيا خمر نوشيده است؟ فرمود: خير.2
مورخ نامى، ابن اسحاق مى‏گويد: «رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏وآله در حالى به جوانى رسيد كه خداوند او را مراقبت كرده، از پليدى‏هاى جاهلى حفاظت مى‏كرد؛ زيرا اراده آن داشت تا كرامت رسالت به او دهد».3
درباره آيين او پيش از نبوت، ديدگاه‏هاى زير مطرح مى‏باشند:
1. برخى او را پيرو آيين مسيح عليه‏السلام مى‏دانند؛ زيرا قبل از بعثت پيامبر صلى‏الله‏عليه‏وآله، آيين رسمى و غيرمنسوخ، آيين مسيح عليه‏السلام بوده است.
2. گروهى او را پيرو آيين ابراهيم عليه‏السلام، مى‏دانند؛ زيرا او «شيخ الانبياء» و پدر پيامبران است و در بعضى از آيات قرآن، از آيين اسلام، به عنوان آيين ابراهيم عليه‏السلام ياد شده است.4 گرايش حنيفى (يكتا پرستى) از گرايش‏هاى شناخته شده در مكه بود و در ميان قريش و به ويژه بنى‏هاشم، پيروانى داشت و عده‏اى خود را ابراهيمى مذهب مى‏دانستند و اين گفته ابن اسحاق را كه پيامبر پيش از بعثت، بر دين قومش بود، مى‏توان در اين راستا تفسير كرد.5
3. بعضى نيز گفته‏اند كه آيين او، بر ما روشن نيست!
4. پيامبر صلى‏الله‏عليه‏وآله برنامه خاصى از سوى خداوند داشته كه بر طبق آن عمل مى‏كرده است و در حقيقت، آيين وى، مخصوص خودش بوده است و اين آيين، تا زمانى كه اسلام بر او نازل شد، ادامه داشت. شاهد اين سخن، حديثى از نهج‏البلاغه است. امام على عليه‏السلام مى‏فرمايد: «و لقد قرن الله به صلى الله عليه و آله من لدن ان كان فطيما اعظم ملك من ملائكته يسلك به طريق المكارم و محاسن اخلاق العالم ليله و نهاره...؛6 خداوند از آن زمان كه رسول خدا از شير باز گرفته شد، بزرگ‏ترين فرشته‏اش را قرين وى ساخت تا شب و روز، او را به راه‏هاى مكارم و اخلاق نيك، سوق دهد».
مأموريت چنين فرشته‏اى، دليل بر وجود يك برنامه اختصاصى است. شاهد ديگر، اين كه در هيچ تاريخى نقل نشده است كه پيغمبر اسلام صلى‏الله‏عليه‏وآله در معابد يهود و مسيحيت و يا در معبد مذهب و مكتب ديگرى مشغول عبادت شده باشد و در عين حال، پيوسته خط صحيح توحيد را ادامه مى‏داد و به اصول اخلاقى و عبادت الهى سخت پاى‏بند بود. روايات متعددى نيز در منابع اسلامى آمده است كه نشان مى‏دهد علامه مجلسى معتقد است كه از زمانى كه حضرت محمد صلى‏الله‏عليه‏وآله به رشد عقلى رسيد، پيامبر بود. به اعتقاد او، پيامبر اسلام صلى‏الله‏عليه‏وآله، قبل از رسالت، داراى مقام نبوت بود و فرشتگان گاهى با او سخن مى‏گفتند و او، صداى آنها را مى‏شنيد و گاهى در رؤياى صادقه، به او الهام الهى مى‏شد و بعد از چهل سال، به مقام رسالت رسيد و قرآن و اسلام، رسماً بر او نازل شد.7
ميرزاى قمى مى‏نويسد: حق اين است كه پيامبر اسلام، پيش از بعثت، براساس دين خودش عبادت مى‏كرد؛ چون آن حضرت از همه پيامبران برتر است و اگر پيامبر اسلام تا چهل سالگى پيامبر نباشد، در اين صورت، حضرت عيسى و حضرت يحيى، از آن حضرت برتر خواهند بود؛ چون حضرت عيسى و حضرت يحيى، در كودكى پيامبر بودند.8
ابن ابى‏الحديد، روايتى را از حضرت امام باقر عليه‏السلام چنين نقل مى‏كند:
خداوند، بر همه پيامبران خود، فرشتگانى را گماشته است. مأموريت اين فرشته‏ها، محافظت از اعمال آنها و تبليغ رسالت مى‏باشد. خداوند از آن زمان كه حضرت محمد صلى‏الله‏عليه‏وآله از شير گرفته شد، فرشته بزرگى را بر آن حضرت گماشت. اين فرشته، آن جناب را به سوى نيكى و اخلاق خوب، هدايت مى‏كرد و از بدى‏ها و اخلاق بد، باز مى‏داشت و همين فرشته بود كه پيش از آن كه آن حضرت به درجه رسالت برسد، او را با «السلام عليك يا رسول الله» صدا مى‏كرد و پيامبر هنوز جوان بود كه با اين جمله صدا زده مى‏شد.9
اگر پيروى پيامبر از حضرت ابراهيم عليه‏السلام را بپذيريم، اين پيروى، به معناى التزام پيامبر به شريعت ابراهيم عليه‏السلام نيست؛ بلكه به معناى همسويى در عقايد، يعنى توحيدى بودن است و اين مسئله، وصف دين حضرت موسى عليه‏السلام و حضرت عيسى عليه‏السلام نيز بوده است كه همه به اديان ابراهيمى معروف بوده‏اند.
با توجه به برگزيدن پاسخ چهارم، اين نكته را مى‏توان يادآور شد كه با يقين، نمى‏توان آيينى را براى پيش از دوران بعثت پيامبر برشمرد؛ امّا محمد صلى‏الله‏عليه‏وآله، مؤمن موحدى بود كه خدا را مى‏پرستيد و نسبت به آن چه كه برايش شريعت الهى و دين حنيف ابراهيمى بود و همچنين نسبت به آن چه كه خردش رهنمون مى‏ساخت، پاى‏بند بود. او، برترين و كامل‏ترين خلق در خلقت، رفتار و خرد بود و برترين فرشته نيز او را تعليم مى‏داد و به محاسن اخلاق، راهنمايى‏اش مى‏كرد.10

پی نوشت ها:

1. بيهقى، دلايل النبوه، ج 2، ص 35.
2. سبل الهدى و الرشاد، ج 2، ص 200.
3. سيره ابن اسحاق، ص 78، ابن هشام، السيرة النبويه، ج 1، ص 183.
4. حج، آيه 78.
5. ر.ك: رسول جعفريان، سيره رسول خدا، ص 253.
6. نهج البلاغه، فيض الاسلام، خطبه 234.
7. مجلسى، بحارالانوار، ج 18، ص 271.
8. ميرزاى قمى، قوانين الاصول، ج 1، ص 255 (چاپ سنگى)
9. شرح نهج البلاغه، ابن ابى‏الحديد، ج 13، ص 207.
10. الصحيح، ج 2، ص 197.