کليد ورود نابينايان به دنياي فناوري

امکان استفاده از خدمات متنوع ارتباطي و کاربري تلفن همراه از مهم ترين فناوري هاي روز دنياست و با وجود ارائه خدمات مختلف به کاربران ، در طراحي گوشي هاي تلفن همراه که در حقيقت واسط ميان کاربر و خدمات ارتباطي ارائه شده هستند امکان بهره مندي و همچنين سهولت استفاده از آن براي کاربران نابينا موردتوجه قرار نگرفته است اما اين طرح که به وسيله يک دانش آموز مبتکر تبريزي ارائه شد و در گروه تخصصي رايانه در بخش دانش آموزي نهمين جشنواره جوان خوارزمي رتبه دوم را از آن خود کرده ، مي تواند بسياري از محدوديت هاي بينايي را در استفاده از گوشي هاي تلفن همراه براي نابينايان از ميان بردارد و مژده اي به آنها براي ايجاد زمينه اي مناسب در استفاده از خدمات تلفن همراه مانند ديگر مشترکين باشد.
طراحي دستيار تلفن همراه با هدف فراهم کردن بستري مناسب براي استفاده نابينايان از بخشي از فناوري هاي ارتباطي جديد و مدرن مانند خدمات تلفن همراه يا بلوتوث و براساس استانداردهاي ارتباطي نابينايان طراحي و ساخته شده است و همه افراد نابينا با استفاده از اين دستيار مي توانند بسياري از محدوديت هاي پيشين را در اين زمينه از ميان بردارند و همانند کاربران ديگر از خدمات مشترکين سيار استفاده کنند. تلفن همراه نابينايان به اختصار BIANT ناميده شده است که از عبارت Blinds Assistant يا دستيار نابينايان گرفته شده است.
کاربران نابينا با استفاده از اين طرح ، به آساني مي توانند از امکانات و خدماتي مانند ارسال پيام کوتاه و همچنين خواندن پيام هاي کوتاه دريافت شده با استفاده از برجسته نگار بريل يا به صورت صوتي استفاده کنند.
به علاوه ، اين گروه از کاربران با استفاده از امکانات در نظر گرفته شده در گوشي هاي تلفن همراه جديدي که براي آنها ساخته مي شود، مي توانند اطلاعات مورد نياز خود را درباره فهرست تماس ها، ميزان شارژ باتري ، آنتن دهي و ساعت به دست آورده و در صورت نياز سرعت تلفظ، بلندي صدا و بسياري از خدمات ديگر تنظيم کنند.
اين طرح از 2 بخش نرم افزاري و سخت افزاري تشکيل شده است که به صورت بي سيم و با استفاده از بلوتوث با هم در ارتباط هستند. بخش نرم افزاري روي تلفن همراه نصب و راه اندازي مي شود و بخش سخت افزاري شامل صفحه کليد،مدارهاي پردازشگر و ماژول (بخش کوچک) بلوتوث است.
کاربر از طريق بخش سخت افزاري از خدمات متنوع گوشي تلفن همراه خود بهره مند خواهد شد.

ويژگي هاي فني و ساختاري

به گفته حامد ابراهيم پوردخاني ، دانش آموز مقطع پيش دانشگاهي دبيرستان فردوسي تبريز و مجري اين طرح تحقيقاتي ، صفحه کليد در نظر گرفته شده براي اين تلفن همراه از 11کليد و چند برجسته نگار تشکيل شده است که با فشردن ترکيبي 6کليدي که حاوي علائم خط بريل هستند، حروف و اعداد مورد نظر کاربر تايپ مي شوند.
برجسته نگار بريل ، نقش خروجي دارد و فرد مي تواند متن تايپ شده يا دريافت شده را با استفاه از آن بخواند. هر 11 کليد و همچنين برجسته نگارها به ورودي واحد پردازش و ميکروکنترل کننده ها متصل هستند. بخش خروجي و ورودي بلوتوث نيز در حقيقت واسط بين بخش سخت افزاري و نرم افزاري است.
داده هاي ارسال شده از طريق ميکروکنترل کننده ها به صورت بي سيم با فرکانس 2.4 گيگاهرتز و حجم داده استاندارد بلوتوث به تلفن همراه منتقل مي شود و همچنين داده هاي ارسالي از تلفن همراه نيز با همين مشخصات وارد ميکروکنترل کننده ها شده و در نهايت از طريق واحد نرم افزاري مورد بررسي قرار مي گيرد. نرم افزار دستيار تلفن همراه نابينايان نيز براساس زبان جاوا نوشته شده است.
با توجه به اين که بيشتر گوشي هاي تلفن همراه از برنامه هايي براساس نرم افزارهاي به زبان جاوا پشتيباني مي شوند، بنابراين براي اين طرح نيز زبان جاوا انتخاب شد. امکان دسترسي و مديريت پيام هاي کوتاه ارسال و دريافت شده از ديگر ويژگي هاي گوشي هاي تلفن همراه طراحي شده براي نابينايان است ؛ همچنين در اين طرح يک دفترچه يادداشت نيز براي کاربر در نظر گرفته شده است که فرد نابينا از آن براي ثبت داده ها و اطلاعات مورد نياز خود استفاده مي کند.
در اين دستيار تلفن همراه ، کاربر مي تواند از نام يا شماره فرد تماس گيرنده به صورت صوتي مطلع شود. همچنين برنامه هايي براي ويرايش متن و دسترسي به خدمات اينترنتي مانند GPRS نيز در نظر گرفته شده است که به عنوان بخش تکميلي اين طرح ، در طراحي گوشي هاي تلفن همراه که در آينده براي کاربران نابينا به بازار عرضه مي شود امکان بهره مندي از اين خدمات به ديگر امکانات فعلي اين گوشي ها افزوده خواهد شد.
اگر کاربر بخواهد از سرويس پيام کوتاه براي ارسال يک پيام کوتاه استفاده کند، با روشن شدن کليد ON که روي صفحه کليد قرار دارد، پس از گذشت چند ثانيه نرم افزار BLANT که از قبل در گوشي تلفن همراه نصب شده است ، صفحه کليد را شناسايي کرده و برقراري ارتباط با صفحه کليد را به صورت صوتي اعلام مي کند سپس راهنماي برنامه فعال مي شود و وظايف هر يک از کليدهاي روي صفحه کليد را تشريح مي کند (فرد نابينا براي گذشتن از اين مرحله مي تواند اين قسمت را در بخش گزينه ها حذف کند.)
پس از آشنايي کاربر با صفحه کليد با چند بار فشار دادن کليد A که در هر مرحله خدمات مختلف مرحله به مرحله به صورت صوتي اعلام مي شود، کاربر سرويس پيام کوتاه را انتخاب کرده و با انتخاب کليد C وارد اين قسمت مي شود. در اين مرحله راهنماي برنامه دوباره فعال مي شود و نحوه استفاده از خدمات پيام کوتاه را به کاربر اعلام مي کند. کاربر با فشار دادن کليد A ، سرويس ارسال پيام کوتاه را انتخاب کرده و با زدن کليد C وارد اين قسمت مي شود.
کاربر پس از وارد کردن شماره تلفن فرد گيرنده و متن پيام کوتاه ، پيام نوشته شده را ارسال مي کند. بعد از انجام اين مرحله پيامي مبني بر ارسال موفقيت آميز پيام کوتاه پخش مي شود و از کاربر خواسته مي شود براي بازگشت ، کليد B را فشار دهد. هنگام تايپ هر حرف يا عدد، اين حروف يا اعداد به صورت صوتي براي کاربر تلفظ مي شود و در پايان نيز هر کلمه توسط زبان جاوا تلفظ مي شود. همچنين کاربر مي تواند توسط برجسته نگار بريلي در هر مرحله بر متن وارد شده نظارت داشته باشد.

ويژگي ها و مزايا

به گفته ابراهيم پور، بلوتوث يکي از جديدترين محصولات صنعت مخابرات است و از فناوري هاي جديد يک دهه اخير محسوب مي شود. استفاده از زبان نرم افزاري جاوا در دستگاه هاي ارتباطي بي سيم نيز از جديدترين خدمات ارائه شده به برنامه نويسان در سال 2002 ميلادي است که در اين طرح براي فراهم کردن امکان استفاده از فناوري بلوتوث توسط کاربران مورد استفاده قرار گرفته است.
علاوه بر اين فناوري نرم افزاري تبديل متون به گفتار براساس زبان جاوا نيز از ديگر خدمات ارائه شده به برنامه نويسان است که در طراحي دستيار تلفن همراه نابينايان براي بازگويي متن ارسال شده يا دريافت شده مورد استفاده قرار مي گيرد. در طراحي صفحه کليد بريل براي اين رابط نيز دقت خاصي به کار رفته است. تحقيقات و مطالعات بسيار زيادي در مراحل اجراي طرح انجام شده است.
در نهايت پس از مشاوره با کاربران نابينا و آگاهي از نيازهاي آنها، صفحه کليدي مطابق با نيازها و استانداردهاي ارتباطي براي نابينايان طراحي شده است که علاوه بر ايجاد زمينه اي مناسب براي ايجاد ارتباط بين گوشي و صفحه کليد، دستيار مي تواند پاسخگوي بسياري از نيازهاي افراد براي استفاده از گوشي هاي تلفن همراه و بهره مند شدن از خدمات ارتباطات سيار باشد.
با اجراي اين طرح ، گروه جديدي از کاربران که مجموعه اي چند ده هزار نفري از نابينايان کشور و حتي ساير کشورهاي جهان هستند به حوزه جديدي از دنياي ارتباطات راه خواهند يافت و به اين ترتيب زمينه مناسبي براي بهره مندي بيشتر از سرويس هاي کاربردي و ارتباطي تلفن همراه براي کاربران نابينا فراهم خواهد شد.
صفحه کليد بريل به گونه اي طراحي شده است که قابليت استفاده به جاي صفحه کليد رايانه را نيز دارد و با ايجاد بستري مناسب مانند مدارها و برنامه هاي رايانه اي ، طرح دستيار نابينايان علاوه بر تلفن همراه مي تواند با پيدا کردن کارکرد واقعي خود، کليد ورود اين گروه از افراد به ديگر حوزه هاي فناوري هاي روز دنيا باشد.
اجراي طرح BLANT با برخورداري از قابليت اتصال همزمان به 8 دستگاه مجهز به سرويس بلوتوث مانند چاپگر و اسکنر و... وابستگي کاربران نابينا به رايانه را تا حدود زيادي کاهش مي دهد. بيشتر برنامه هاي کاربردي نابينايان بر روي رايانه مانند ويرايش متن ، روي نرم افزار BLANT نيز قابل اجرا است و در آينده با فراگير شدن خدمات GPRS در سطح وسيعي از کشور، اين طرح مي تواند امکان استفاده از اين خدمات را نيز به طور همزمان براي کاربران ايجاد کند.

برنامه نويسي تلفن همراه

برنامه نويسي براي تلفن هاي همراه و ديگر تجهيزات الکترونيکي سيار که امروزه تعداد آنها در عرصه فناوري به سرعت در حال افزايش است ، حوزه جديدي است که با عرضه سيستم عامل سيمبيان توسط شرکت نوکيا و همچنين پلتفرم UIQ توسط شرکت سوني اريکسون که از بزرگ ترين و معروف ترين سازندگان گوشي هاي تلفن همراه در دنيا هستند، ارائه شد و مورد توجه علاقه مندان قرار گرفت.
اگر چه اين حوزه در مراحل ابتدايي قرار دارد و دوران کودکي خود را پشت سر مي گذارد، اما با توجه به جذابيت ها و رونق بازار گوشي هاي تلفن همراه و همچنين افزايش تعداد کاربران ارتباطات سيار در سطح دنيا، افراد زيادي به فعاليت در اين حوزه علاقه مند شده اند.
اين در حالي است که به علت نبود منابع فارسي کامل و جامع در اين حوزه علي رغم وجود پتانسيل هاي فراوان ، در داخل کشور فعاليت هاي قابل توجهي در اين زمينه انجام نشده است و تعداد برنامه نويسان کشور در حوزه تلفن همراه که به صورت حرفه اي در اين کار تخصص داشته باشند از افراد معدودي فراتر نمي رود.