پُرسمان

Problematic
این مفهوم به پیکربندی مفاهیم نظری پیش‌فرض گرفته شده در یک متن یا گفتمان اشاره می‌کند. پرسمان، «میدان» پرسش‌هایی را که می‌توان مطرح ساخت و شکل پاسخ‌های مورد قبول را تعریف می‌کند. پرسمان، همچنین، بعضی پرسش‌ها را حذف می‌کند، بعضی مسئله‌ها را غیرقابل اندیشیدن و بعضی اشیاء و امور را «نامرئی» می‌سازد. این مفهوم در دهه‌ی 1940 در آثار مورخ و فیلسوف علم فرانسوی گاستون باشلار معرفی شد. در آثار باشلار، این مفهوم برای مقابله با دیدگاه رایج به مفاهیم علمی و مصداق‌های واقعی - دنیایی آن‌ها به کار می‌رفت. از نظر باشلار، معنای دقیق مفاهیم علمی از جایگاه آن‌ها در یک کلیت ساخت‌یافته‌ی نظری به دست می‌آید، و پیشرفت‌های علمی به شکل تجدید سازمان بنیادی پرسمان‌های نظری اتفاق می‌افتد.
این مفهوم در بحث و جدل‌های اجتماعی و سیاسی دهه‌ی 1960 و دهه‌ی 1970، و به دلیل استفاده‌ی لویی آلتوسر، فیلسوف مارکسیست فرانسوی، رواج گسترده‌ای پیدا کرد. آلتوسر از شباهت‌های مفهوم پرسمان با رهیافت‌های ساختارگرایانه که به‌تازگی در زبان‌شناسی و روان‌کاوی رواج یافته بود نهایت استفاده را کرد. در آثار آلتوسر، کاربرد اصلی این مفهوم برای دستیابی به دوره‌بندی نوشته‌های مارکس براساس دگرگونی‌های اساسی در پرسمان‌های آن‌ها است. محور این دوره‌بنی تقابل میان پرسمان «انسان‌گرایانه‌ی» نوشته‌های اولیه‌ی مارکس و پرسمان «علمی» ماده‌گرایی تاریخی است که از 1845 به بعد شکل گرفت. تناظرهای لفظی بین متون اول و آخر مارکس را می‌توان با این فرضیه‌ی «گسست معرفت‌شناختی» آشتی داد به این شرط که در مورد آن‌ها «قرائت عارضه‌شناسانه» به کار گرفته شود: «سطح» تجربی یک متن نمی‌تواند پرسمان آن را به فوریت آشکار کند. باید کار نظری (به صورت پژوهش روان‌کاوانه) انجام گیرد تا مؤلفه‌های نظری بنیادی و غالباً متناقض متن‌ها برملا شود. آلتوسر و همفکران او همچنین مفهوم پرسمان را برای بازنمایی ساختار منطقی نقد مارکس از اقتصاد سیاسی کلاسیک در سرمایه به کار گرفتند.
منبع مقاله :
آوتوِیت، ویلیام. باتامور، تام؛ (1392)، فرهنگ علوم‌اجتماعی قرن بیستم، ترجمه‌ی حسن چاوشیان، تهران: نشر نی، چاپ اول