تورکه‌ی مایرنی، تئودور

[teodor turke-ye māyern-i]
Theodore Turquet de Mayerne
(ت. مایرن، نزدیک ژنو، سویس، 16 مهر 952/ 28 سپتامبر 1573؛ و، لندن، انگلستان، 24 یا 25 اسفند 1033/ 15 یا 16 مارس 1655)، پزشکی، شیمی.
تورکه‌ی مایرنی پسر لوئی تورکه مایرنی، مورّخ و نظریه پرداز معروف سیاسی اوگنو، بود. بعد از تحصیلات مقدماتی در ژنو، به دانشگاه هایدلبرک و سپس به مونپلیه رفت، و در 976 از آنجا درجه‌ی دکتری در پزشکی گرفت. در زندگی حرفه‌ای بعدی خود، که پزشک بسیار موفقی در دربارهای فرانسه و انگلستان بود، مهارت قابل ملاحظه‌ای در جان بدر بردن از آشوبهای شغلی و سیاسی جلوه گر ساخت. اگرچه شخصاً یک چهره‌ی برجسته‌ی علمی نبود، در مرسوم کردن روش درمانهای شیمیایی در پزشکی و پشتیبانی از آن مؤثر بود.
تورکه، پس از فراغ از تحصیل در مونپلیه، به پاریس رفت و در آنجا مورد حمایت ژان ریبی، پزشک اول آنری چهارم و همکیش کالونیست خود، قرار گرفت. او از پزشکان سلطنتی شد، و به عنوان شاگرد و مرید ریبی مطبی موفق دایر کرد که بسیاری از افراد سرشناس، عمدتاً اما نه منحصراً از اوگنوها، مشتریان او بودند. هنگامی که ریبی در 984 درگذشت، مشتریان مشترک به تورکه رسید. ریبی و تورکه هر دو از بکار بردن ترکیبات شیمیایی در معالجات خود حمایت می‌کردند، و تربیت داروسازان را در تهیه‌ی این داروهای جدید تسهیل و تشویق می‌نمودند. احتمالاً آنها در تأسیس دوره‌های آموزش شیمی ژان بگن در پاریس تأثیر داشته‌اند.
این طرفداری از درمانهای شیمیایی خصومت دانشکده‌ی پزشکی پاریس را برانگیخت، و تورکه شخصاً در مجادله‌ی قهرآمیزی که بین دانشکده و طرفداران شیوه‌ی درمان پاراتسلزوسی درگیر شده بود گرفتار شد. در 982 یکی دیگر از پزشکان کالونیست درباری، ژوزف دوشن (کوئرکتانوس)، رساله‌ای در دفاع از پزشکی پاراتسلزوسی- هرمسی نوشت که بسرعت موجب صدور جوابی توهین آمیز و بی‌ذکر نام نویسنده از طرف دانشکده گردید [به احتمال زیاد این رساله را ژان ریولان مهتر نوشته بود]. در جواب به این حمله‌ای که مورد حمایت دانشکده بود، تورکه در همان سال (982) رساله‌ی دفاعی ملایم‌تری درباره‌ی درمانهای شیمیایی نوشت و دلیل آورد که این روشهای جدید درمان با آن دسته از اصول پزشکی که توسط بقراط و جالینوس مطرح شده‌اند مغایرتی ندارند. اما این مقاله کافی بود برای این که در 14 آذر 982 سرزنش رسمی دانشکده را برای او به بار آورد. تورکه، به عنوان پزشک ممتاز دربار، توانست، به رغم حملات دانشکده، به طبابت خصوصی خود ادامه دهد.
بعد از قتل آنری چهارم، تورکه در 990 برای اقامت دایم به انگلستان نقل مکان کرد؛ او در 985، زمانی که در زمره‌ی پزشکان دانشگاه آکسفرد درآمد، از آن کشور دیدن کرده بود. او پزشک اول جیمز یکم شد و بعداً با همین مقام در خدمت چارلز اول و ملکه‌‌‌‌‌‌‌اش انجام وظیفه کرد. پرداختن به حرفه پزشکی در انگلستان برای او موفقیت گیج کننده‌ای بود و او را بسیار ثروتمند کرد. تورکه در 995 به عضویت کالج سلطنتی پزشکان برگزیده شد؛ در سال 1000 ملک اشرافی اوبون (نزدیک لوزان) را خرید؛ در 1003 از طرف جیمز لقب اشرافی گرفت. در پی وقوع جنگ داخلی انگلستان، وی در چلسی انزوا گزید، و در 1033 در همانجا درگذشت؛ در سنت مارتین این دِفیلدز به خاک سپرده شد. فقط یک دختر از هفت فرزندی که از دو ازدواج داشت از او باقی ماند.
تورکه، در انگلستان، علاقه به درمانهای شیمیایی و آموزش داروسازان را دنبال کرد. به کمک هنری اَتکینز، که چندین بار رئیس کالج سلطنتی پزشکان شد، در تأسیس «انجمن معتبر داروسازان» همکاری کرد؛ این انجمن به داروسازان انگلیسی شخصیت صنعتی برجسته‌ای داد و آنها را از عطّاران متمایز کرد. او در کمیته‌ی کالج سلطنتی هم، که اولین چاپ Pharmacopoeia Londinensis («دارونامه‌ی لندن»، 1618) را تهیه کرد، خدمت نمود؛ هدف از تهیه‌ی این کتاب تحت معیار درآوردن ترکیبات فورمولی دارویی انگلستان برای اولین بار بود. به طور کلّی معلوم شده است که او در وارد کردن شیوه‌های درمان شیمیایی در این کتاب تأثیر داشته است. اما باید یادآور شد که وقتی که اولین بار در 968 پیشنهادهائی برای تهیه‌ی «دارونامه» مطرح شد، چنین روشهای درمانی در آن گنجانیده شده بود. از طرفی دیگر، تورکه تا کمی قبل از انتشار «دارونامه» به کمیته کالج ملحق نشده بود. او نامه‌ی تقدیم کتاب به چارلز اول را نوشت، که نباید با مقدمه‌ای که برای خواننده نوشته شده و در آن از شیوه‌های درمان شیمیایی دفاع شده است اشتباه گرفته شود. تورکه چند نسخه‌ی شیمیایی از خود تجویز کرد، که شامل [lotio nigra محلول کلورور جیوه و آب آهک مشهور هم بود، که ماده اصلی آن را اوکسید جیوه تشکیل می‌داد. او همچنین تجربیاتی در زمینه رنگدانه‌ها داشت، و در میان دوستانش هنرمندانی چون روبنس، وان دایک، پیترللی، ژان پتیتو بودند؛ و نیز در نتیجه‌ی فعالیت او بود که نسخه‌ی خطی Theatrum insectorum («عرصه‌ی حشرات»)، نوشته‌ی تامسی مافیت، در 1013 بچاپ رسید.

کتابشناسی

یکم، کارهای اصلی.

تورکه‌ی مایرنی در مدت عمر خود آثار چندان زیادی منتشر نکرد. عنوان سفرنامه‌ای که به او نسبت داده شده عبارت است از Sommaire description de la France, Allemagne, Italie et Espagne ژنو، 1591؛ 1653). دفاعیه‌ی او از شیوه‌های درمان شیمیایی عبارت است از Apologia in qua videre est, inviolatis Hippocratis et Galeni legibus, remedia chymice preparata tuto usurpari posse, ad cujusdam anonymicalumnias responsio (لارو شل، 1603). اما تورکه در مدت عمر خود مدارک و سوابق مفصّلی در زمینه امور شخصی و درمانگاه گردآورد، که بخش اعظم آنها به صورت دارایی سِر هَنس اسلوون درآمده و اکنون در مجموعه اسلوونِ موزه بریتانیا موجود است (برای آگاهی از شرح آنها، Index to the Sloane Manuscripts in the British Museum از ادورد ج. ل. اسکات لندن، 1904] ، 349- 350).
دستنویسهای تورکه اساس چندین مجموعه‌ی مربوط به پیشینه‌های موارد بالینی را تشکیل می‌دهند که پس از مرگ نویسنده انتشار یافته‌اند. متشخص بودن بیماران تورکه اهمیت تاریخی بیشتری به این مجموعه بخشیده است. نخستین مجموعه از این گونه مجموعه‌ها، همراه با رساله‌ای درباره نقرس، Tractatus de arthritide Accesserunt ejusdem consilia aliquot medicinalia انتشار یافت (ژنو، 1674)، که تامس شرلی آن را در دو جلد به انگلیسی ترجمه و منتشر کرد (لندن، 1676-1677). مجموعه مفصّل‌تر و منظم‌تری هم انتشار یافت با پیشگفتاری از والتر چارلتن با عنوان Praxeos Mayernianae in morbis internis (لندن، 1690، 1695؛ آوکسبورک، 1691؛ ژنو، 1962 با عنوان [Praxis medica]) آخرین و کاملترین مجموعه را جووزف براون بچاپ رسانید با عنوان Theodori Turquet Mayernii... opera medica, complectentia consilia, epistola, et observationes pharmacopeam, variasque medicamentorum formulas (لندن، 1700، 1701، 1703).

دوم. خواندنیهای فرعی.

گزارشهای مربوط به زندگی و نوشته‌های تورکه مشتملند بر آثار زیرین، که به ترتیب تاریخ انتشار فهرست شده‌اند: «Mayerne, Sir Theodore Turquet de»، از نورمن مور، در Dictionary of A Sketch of the Career of Theodore Turquet National Biography de Mayeme»، از تامس گیبسن، در AMH، 5 (1933)، 215-326؛ «An Account of Dr. Theodore Turquet de Mayerne"s ‘Praxis Medica". Augsburg 1691»، از همو، همان، 438-443؛ و «Letters of Dr Theodore Turquet de Mayerne to the Syndics and Executive Council of the Republic of Geneva»، از همو، همان، 9 (1937)، 401-421؛ و « Sir Theodore Turquet de Mayerne, M.D., F.R.C.P. Stuart Physician and Observer (1573-1655);»، از ویلیام ب. اوبر، در NSJM، 70 (1970)، 449-458. در بیشتر این منابع بی‌دقتیهائی جدی راه یافته‌اند و در استفاده از آنها باید محتاط بود.
برای آگاهی از همکاری تورکه با ژان رییی، «The Sieur de la Rivière, Paracelsian Physician of Henry IV»، از هیو ترِوِر روپر، در Science, Medicine, and Society in the Renaissance, Essays to Honor Walter Pagel، ویراسته‌ی آلن دبو، دوم (نیویورک، 1972)، 227-250. از مجادله‌ی پاریس بر سر درمانِ شیمیایی در کتاب Science and the Renaissance، نوشته‌ی و، پ. د. وایتمن، یکم (ادینبرا-لندن- نیویورک، 1962)، 256-263 بحثی شده است.
برای آگاهی از رابطه‌ی تورکه با داروفروشان انگلستان، A History of the Worshipful Society of Apothecaries of London ؛ از چ. وال، هـ. چارلز کمرن، و ا. اَشوِرث آندروود، یکم (لندن، 1963)، جاهای مختلف. جورج اردنگ در مقدمه‌ی تاریخی خود بر چاپ مجدد نسخه‌ی 1618 کتاب Pharmacopoeia Londinesis (مدیسن، ویسکانسین، 1944) از نقش او در انتشار London Pharmacopoeia بحث کرده است؛ نیز - «How Chemicals Entered the Official Pharmacopoeias Paracelsians »، از آلن ژ، دبو (نیویورک، 1966)، 150-156. لیکن ارزش و اعتبار همه‌ی این نوشته‌ها را باید: A History of the Royal College of Physicians of London ، از سِر جورج کلارک، یکم (آکسفرد، 1964)، 227-230، سنجید.
منبع مقاله :
گیلیپسی، چارلز کولستون، (1387) زندگینامه‌ی علمی دانشوران، ترجمه احمد آرام ... [و دیگران]، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول