منتهي المقال

مؤلف:

محمد بن اسماعيل بن عبدالجبار بن سعدالدين مازندراني حائري، معروف به ابوعلي (م 1215 يا 1216 ه.ق).[1]

زندگينامه و اظهار نظرها:

وي يكي از انديشمندان نام آور و از مدافعان مكتب تشيع بود و براي تحصيل معارف ديني هجرت هاي پي در پي نمود. اين دانشمند معروف شيعه، در زماني حساس، يعني در زمان ظهور اخباريان، زندگي مي كرد. بدين جهت، ايشان نيز هم چون ديگر طرفداران علماي اصولي به دفاع از مکتب اصولي پرداخت و اولين كتاب خود را به نام عقد اللآئي البهيثة في الرّدّ علي الطائفه در رد اخباريان نگاشت. مقصود او از اين نام، اخباريان بود وي اين كتاب را ده سال قبل از كتاب منتهي المقال نوشت. به همين دليل است كه علماي شيعه،‌هريك به نحوي از ايشان تمجيد كرده اند.

استادان:

وحيد بهبهاني، ‌سيد علي طباطبائي (صاحب رياض المسائل)، سيد محسن كاظمي اعرجي، ‌علامه سيد مهدي بحرالعلوم و ....

تأليفات:

منتهي المقال،‌ترجمة رسالة مناسك حج،‌ترجمة رسالة ‌الوسطي،‌ رساله در واجبات، زهر الرياض و ...

معرفي اجمالي كتاب:

اين كتاب داراي مقدمه، اصل و خاتمه مي باشد. در مقدمه، پنج مقدمة‌ فرعي ذكر مي شود:‌1. تاريخ مواليد معصومان ـ عليهم السّلام ـ ؛ 2. ذكر عده اي كه امام زمان ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ را ديده اند يا بر معجزات آن حضرت آگاهي پيدا كرده اند؛ 3. در كنيه هاي حضرات معصوم ـ‌عليهم السّلام ـ ؛ 4. بيان اسامي افرادي كه در صورت اطلاق (بدون قيد) ‌اشتباه مي شوند؛ 5. در فوائد مترتب بر علم رجال و درايه.
مؤلف, كتاب را بر اساس حروف الفبا سامان داده و در اول هر فرد مورد بحث اقوال عالماني چون: ميرزا محمد استرآبادي و علامه وحيد بهبهاني را نقل كرده و بعد نظر خود را بيان داشته و سپس حدود پنج فايده را ذكر كرده است.

شروح و تعليقات:

اكمال منتهي المقال از شيخ محمد علي بن قاسم الحائري (از شاگردان صاحب فصول).

وضعيت نشر:

اين كتاب، به كوشش موسسة ال البيت ـ‌عليه السّلام ـ ،‌در قم انتشار يافته است.

پی نوشت:

[1] . الذريعة، ج 23، ص 13.
- , ص 458-460
منبع: کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي