سرعت جریان خون

خون در داخل بدن تحت سرعت و فشاری معین جریان دارد. سرعت جریان خون، فاکتوری قابل اندازه‌گیری است و مقدار آن به وضعیت سلامت فرد بستگی دارد.
هر بار که قلب می‌زند، حجم مشخصی خون به داخل و بیرون بدن پمپاژ می‌شود. خون توسط باز و بسته شدن سیستماتیک دریچه‌ها به گردش درمی‌آید. گردش خون تحت فشار معینی صورت می‌گیرد و سرعت آن به فعالیت‌های فیزیکی و سلامت قلب ما بستگی دارد. اگر سرعت جریان خون از حد معمول تجاوز کند، امکان ایجاد مشکل در بدن وجود دارد. در این مقاله به بحث درباره‌ی ماهیت خون و فاکتورهایی که سرعت جریان آن را تحت تأثیر قرار می‌دهد پرداخته شده است.

نگاهی اجمالی به سرعت جریان خون

تعریف سرعت جریان خون در واژه‌نامه‌ی پزشکی بدین صورت است: مقداری که با حجم کل جریان تقسیم‌ شده توسط ناحیه‌ی سطح مقطع بستر عروقی برابر است. سرعت خون با واحد cm/s اندازه‌گیری می‌شود. خون در دیواره‌ی رگ‌ها با سرعت صفر جریان دارد. اگر شخص مقدار قابل توجهی خون از دست بدهد، سرعت حرکت خون در داخل بدن افت می‌کند. کاهش سرعت جریان ممکن است باعث اکسیژن زدایی در رگ‌ها شود. افرادی که در دچار حمله‌ی قلبی شده‌اند کاهش قابل توجهی را در سرعت جریان خون تجربه می‌کنند. مرگ سلول‌های مغزی یکی از شدیدترین پیامدهای کاهش شدید جریان خون است. از طرف دیگر، هنگامی که سرعت جریان خون بالاست، ممکن است مشکلاتی در بدن ایجاد شود. رگ‌های تحت سرعت بالا بیشتر مستعد شکستگی و پارگی می‌باشد.
سرعت همچنین به فشار خون وابسته است. یک سیستم قلبی و عروقی سالم دارای سرعت و فشار خون متعادل است. تحت چنین شرایطی، حالت پایداری از جریان خون در بدن حفظ می‌شود. تغییر در فشار خون می‌تواند سرعت جریان خون را تغییر دهد. سرعت خون به مساحت سطح جریان و مقاومت مسیر بستگی دارد. هر چه مساحت سطح بزرگتر باشد، سرعت جریان بیشتر خواهد بد. مقاومت به وسیله‌ی بسته شدن دریچه‌ها ایجاد می‌شود که باعث کاهش در سرعت می‌شود.
تحت شرایط عادی الگوی جریان خون خطی و یکنواخت است. جریان خطی در لایه‌های مجاور رگ‌های خونی دیده می‌شود درحالیکه در نواحی دیگر به صورت غیر خطی و نامنظم است. جریان غیر خطی و نامنظم با گوشی طبی قابل تشخیص است. سوفل‌های فیزیولوژیکی ایجاد شده معمولاً درطی دوره‌ی بارداری و هنگام ورزش کردن و فعالیت‌های جسمانی شدید مشاهده می‌شود. برون‌ده قلب در نتیجه‌ی جریان خون غیر خطی به شدت بالا می‌رود. پژوهش‌های انجام شده بر روی سرعت خون مشخص کرده است که هنگامی که شخص تحت تأثیر الکل قرار دارد، کاهش قابل توجهی در سرعت جریان خون صورت می‌گیرد. تحقیقات نشان می‌دهد که میزان جریان خون در سرخرگ مغزی میانی در افرادی که سیگار و الکل زیادی مصرف می‌کنند کمتر است.

تعیین سرعت جریان خون

سرعت جریان خون توسط فاکتوری که عدد رینولد Re نامیده می‌شود تعیین می‌شود. فرمول در زیر ارائه شده است:
مقدار Re به طور مستقیم با سرعت جریان خون و به طور عکس با ویسکوزیته‌ی خون متناسب است. تحت شرایط ایده‌آل یعنی رگ‌های خونی طویل، مستقیم و صاف Re بحرانی نسبتاً بالاست درحالیکه در رگ‌های خونی منشعب Re بحرانی به مراتب پایین‌تر است.
سرعت جریان خون را می‌توان با دو روش داپلر لیزری و جریان‌های سنج آلتراسونیک محاسبه کرد. در فرآیند اول، از یک دیود لیزری تک رنگ برای اندازه‌گیری سرعت جریان خون استفاده می‌شود در حالیکه در روش‌های آلتراسونیک جریان سنج تفاوت زمان انتقال پالس‌های آلتراسونیک در حال حرکت در جهت جریان و در خلاف جهت جریان خون را اندازه می‌گیرد.
همچنین می‌توانیم نتیچه بگیریم که سرعت جریان خون وضعیت سلامت را تعریف می‌کند. بنابراین، حفظ ثبات در جریان خون و فشار خون برای داشتن سلامت قلبی و عروقی ضروری است.