تاریخ کشف رادون

رادون، که با نشانه‌ی Rn شناخته می‌شود، هشتاد و ششمین عنصر جدول تناوبی است. این عنصر سنگینترین گاز کامل محسوب می‌شود. رادون عنصری بشدت رادیوآکتیو است و وفور آن در طبیعت به قدری ناچیز است که شناسایی آن توسط رمزی و تراورز، زمانی که دیگر عناصر بی‌اثر را کشف کردند، امکان‌پذیر نبود. تنها با به کارگیری روش رادیومتری امکان کشف این عنصر فراهم شد.
آنچه که ما امروزه به عنوان رادون می‌شناسیم نام مشترکی است برای سه ایزوتوپ طبیعی عنصر شماره 86، که یک به یک کشف و اماناسیون نامیده شدند. پدیدار شدن این سه ایزوتوپ موجب به وجود آمدن مرحله‌ی جدیدی در مطالعه‌ی رادیوآکتیویته گردید. چرا که ایزوتوپهای مذکور اولین مواد رادیوآکتیو گازی محسوب می‌شدند.
در شروع سال 1899، راذرفرد (که در آن زمان در کانادا زندگی می‌کرد) و همکارش، اوئنز (1)، فعالیت ترکیبات توریوم را مورد مطالعه قرار دادند. یک بار، به طور اتفاقی، اوئنز در ورودی آزمایشگاهی را که آزمایشهای روزانه در آن انجام می‌گرفت باز گذاشت. جریان ملایمی از هوا وجود داشت و آزمایشگران متوجه شدند که شدت تشعشع حاصل از توریوم ناگهان فروکش کرد. آنان ابتدا این اتفاق را نادیده گرفتند، اما مشاهده کردند که ظاهراً حرکت خفیفی از هوا قسمت قابل ملاحطه‌ای از فعالیت تشعشعی توریوم را با خود به بیرون منتقل می‌کند.
راذرفرد و اوئنز نتیجه گرفتند که توریوم به طور مداوم ماده‌ی رادیوآکتیو گازی شکلی را، که آن را اماناسیون (از کلمه‌ی لاتین به معنی جریان) توریوم، یا تورون نامیدند، از خود منتشر می‌کند.
دو دانشمند، به پیروی از منطق قیاس، نظر دادند که دیگر عناصر رادیوآکتیو نیز می‌توانند از خود اماناسیون داشته باشند. در سال 1900، فیزیکدان آلمانی، دورن (2)، اماناسیون رادیوم را کشف کرد و، سه سال بعد، دبیرن اماناسیون آکتینیوم را مشاهده کرد. بنابراین، دو عنصر جدید رادیوآکتیو به نامهای رادون و آکتینون کشف شدند. جالب توجه بود که هر سه اماناسیون تنها در زمان نیمه عمرشان با یکدیگر تفاوت داشتند – 51/5 ثانیه برای تورون، 3/8 روز برای رادون، و 3/02 ثانیه برای آکتینون. در این مورد رادون طولانیترین عمر را دارا بود و، بنابراین، برای مطالعه‌ی ماهیت پدیده‌ی اماناسیونهای طبیعی مورد استفاده قرار گرفت. کلیه‌ی خواص دیگر اماناسیونها همسان بود. تمام آنها عاری از میل ترکیب شیمیایی بودند، یعنی گاز بی‌اثر محسوب می‌شدند (همخانواده با آرگون و دیگر گازهای کامل). بعدها معلوم شد که آنها دارای جرمهای اتمی متفاوتی هستند. اما برای جایگزین کردن آنها در جدول تناوبی تنها یک خانه، زیر خانه‌ی گزنون، وجود داشت.
چنین حالت منحصر به فردی بزودی به صورت قانون و قاعده درآمد. بنا بر این، بحث مفصلی در مورد بعضی از وقایع مهم در تاریخچه‌ی مطالعه‌ی رادیوآکتیویته ضروری است و ما در صفحات بعد به این مطلب خواهیم پرداخت. اینک باید داستان رادون را به پایان ببریم. نام رادون تداوم و مقبولیت یافت زیرا این عنصر دارای طولانیترین عمر در میان گازهای بی‌اثر رادیوآکتیو است. رمزی پیشنهاد کرد این عنصر نپتون (مشتق از کلمه‌ای لاتین به معنی التهاب و درخشندگی) نامیده شود، اما این پیشنهاد مورد قبول قرار نگرفت.

پی‌نوشت‌:

1. Owens.
2. Dorn.

منبع مقاله :
تریفونوف، دیمیتری نیکولایویچ؛ تریفونوف، ولادیمیر؛ (1390)، تاریخچه‌ی کشف عناصر شیمیایی، برگردان: عبدالله زرافشان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ چهارم