تراژان و ایران

نبرد تراژان و ایران

از حدود سال‌های 20 میلادی به بعد امپراتوری رُم مجدداً رو به ترقی بود حال آن که ایران دوران پارت مرتب ضعیف‌تر می‌شد. پادشاهان اشکانی به سرعت جای خود را به نفرات بعدی می‌دادند و امپراتوری پارت دیگر قدرت 1 قرن قبل خود را نداشت.
در این میان اما در رُم پس از مرگ نروا، حاکم بزرگ رُمی، تراژان یک نظامی جنگ‌دیده بود که قصد داشت مرزهای شرقی رُم را وسعت دهد و به همین جهت به بهانه دخالت ایران در امور ارمنستان در 114 میلادی با لژیونرهای ورزیده اروپایی خود عازم سوریه شد.
خسرو، شاه اشکانی، که در این زمان علاقه چندانی به جنگ با امپراتور رُم نداشت ابتدا سعی کرد با فرستادن پیشکش و هدایا مانع ورود تراژان به شرق شود اما تراژان که به قدرت نظامی خود مغرور بود هدایای ایران را رد کرد و به سفیر ایران پاسخ داد که در سوریه تصمیم خود را به شما اعلام می‌کنم. او حتا شاهزاده ارمنستان را که برای اعلام آمادگی کشورش در تبعیت از رُم به پیش او آمده بود به قتل رساند.
تراژان پس از تسخیر کامل ارمنستان در سال 115، انطاکیه را گرفت و عازم بین‌النهرین شد و در 115 شهر آباد هاترا در بین‌النهرین را گرفت.
در این زمان متأسفانه از ایران هیچ کمکی برای سپاهیان مدافع شهرها نرسید و در نتیجه تراژان در کلیه‌ی نبردها غالب شد. وی پس از به آب انداختن کشتی‌های جنگی در همان سال از فرات به سمت جنوب رفت و بابل را گرفت.
تراژان پس از تصرف تیسفون و سلوکیه توانست خود را به سواحل شمالی خلیج فارس برساند جایی که تاکنون پای هیچ رُمی نرسیده بود.

استراتژی نبرد فرسایشی

خسرو در این زمان به خوبی می‌دانست که مبارزه با لژیون‌های جنگ آزموده رُمی فایده‌ای ندارد بنابراین مصمم شد تا با تحریک مناطق متصرفه جنگ طولانی و فرسایشی را علیه سردار رُمی به راه اندازد.
تراژان که انتظار مقاومت از سوی مناطق اشغال شده را نداشت ناگهان در جنوب بین‌النهرین احساس خطر کرد چرا که ارتش او از سوریه تغذیه می‌شد و فاصله بسیار طولانی او با سوریه می‌توانست نقطه ضعف اساسی او در مقابل با شورشیان که اکنون کلیه فتوحات او را به خطر انداخته بودند باشد.
تراژان با بازگشت به داخل بین‌النهرین سعی کرد تا شورش‌ها را سرکوب کند اما شهر هاترا (یا الخضر) آن قدر مقاومت کرد تا سردار رُمی مجبور به عقب‌نشینی شد.
در 117 میلادی، خسرو از جنوب بین‌النهرین حرکت را شروع کرد و پس از تصرف تیسفون قصد نبرد با تراژان را کرد.
او می‌دانست که 3 سال نبرد مداوم در سرزمین‌های شرقی لژیون‌های رُمی را خسته کرده و اکنون شکست دادن آن‌ها سخت نیست.
اما در رُم اتفاقات جدیدی در حال رخ دادن بود. مرگ تراژان سبب روی کارآمدن‌ها دریان شد و وی نیز صلاح را در عقب کشیدن نیروهای رُمی به غرب فرات دید. بنابراین رُمی‌ها مجدداً در شرق به سوریه بازگشتند و تنها در شمال ارمنستان و آدیابن در اختیار آن‌ها ماند (سال 122).

نتیجه نبردهای تراژان

نروا و تراژان قدرت رُم را به «حداکثر» رسانده بودند اما رُم باید برای تصرف دنیای متمدن به سمت شرق می‌رفت و ایران هنوز برای او سدی بود. رُم در این زمان 30 لژیون عظیم را با حدود 180 هزار سرباز و 20 هزار سوار در اختیار داشت که قدرت هرکدام از آن‌ها برابر با سه جنگجو بود. این در حالی‌ست که رُمی‌ها در نبردهای محلی نیروی جدید نیز به کار می‌گرفتند. در چنین شرایطی فتح بین‌النهرین توسط تراژان عجیب نبود اما عقب‌نشینی رُمی‌ها بار دیگر خطر اشغال ایران توسط رُم را منتفی کرد اگرچه سبب تصرف کشورهای شمال غرب ایران توسط ارتش رُم شد.
همچنین رُم در این زمان توانست (هرچند به طور موقت) خود را به جنوب بین‌النهرین برساند.
منبع مقاله :
غفوری، علی؛ (1386)، 100 جنگ بزرگ تاریخ، تهران: هیرمند، چاپ دوم