دعا

جایگاه و ارزش دعا در اسلام دعا در لغت به معنای طلب، درخواست و تقاضاست [1] و در اصطلاح به اظهار نیاز و خواهش بندگان به درگاه خدای قادر متعال گفته می شود. ارزش و اهمّیّت دعا در فرهنگ اسلامی، از سفارشهای قرآن و معصومین ـ علیه السّلام ـ معلوم می شود. این تأكید بسیار زیاد، نشانگر جایگاه ویژه دعا در اسلام است، تا جایی كه رسول گرامی ـ صلیّ الله علیه و اله ـ فرمود: «اَلدُّعاءُ مُخُّ الْعِبادَهِ»[2] دعا مغز عبادت است.
يکشنبه، 3 شهريور 1387
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
دعا
دعا
دعا

نویسنده: علي اصغر الهامي نيا- غلامعباس طاهر زاده

جایگاه و ارزش دعا در اسلام

دعا در لغت به معنای طلب، درخواست و تقاضاست [1] و در اصطلاح به اظهار نیاز و خواهش بندگان به درگاه خدای قادر متعال گفته می شود. ارزش و اهمّیّت دعا در فرهنگ اسلامی، از سفارشهای قرآن و معصومین ـ علیه السّلام ـ معلوم می شود. این تأكید بسیار زیاد، نشانگر جایگاه ویژه دعا در اسلام است، تا جایی كه رسول گرامی ـ صلیّ الله علیه و اله ـ فرمود:
«اَلدُّعاءُ مُخُّ الْعِبادَهِ»[2]
دعا مغز عبادت است.
همچنین امام باقر ـ علیه السّلام ـ فرمود:
«ما مِنْ شَیْءٍ أَفْضَلُ عِنْدَاللهِ عَزَّوَجَلَّ مِنْ أَنْ یُسْأَلَ وَ یُطْلَبَ مِمّا عِنْدَهُ»[3]
در نزد خدا هیچ چیز بهتر از این نیست كه از او سؤال شود و از آنچه نزد اوست درخواست گردد.

آداب دعا

دعا همچون عبادات دیگر آداب و مقررات ویژه ای دارد كه در صورت انجام آن، نتیجه بهتر و مطلوبتری به دست می آید. برخی از آن آداب را بطور اختصار بیان می كنیم:
الف ـ حال دعا داشتن
دعا كننده باید با تمام وجود متوجّه ذات مقدّس خدا باشد و از غیر او بكّلی دل بكند و هیچ امیدی به دیگران نداشته باشد.
دیگر اینكه در كارهای نیك پیشقدم باشد با بیم و امید به دعا بنشیند. قرآن مجید می فرماید: خاندان زكریّای پیغمبر با چنین حالتی خدا را می خواندند:
«إِنَّهُم كانُوا یُسارِعُونَ فی الْخَیْراتِ وَ یَدْعُو نَنا رَغَباً وَ رَهَباً وَ كانُوا لَنا خاشِعینَ»[4]
بدرستی كه آنها در كارهای خیر پیشگام بودند و با حالت امید و ترس، ما را می خواندند و برای ما خاشع بودند.
توجّه قلبی نیز از شرایط دعاست كه داعی باید با توجه كامل و از ته دل خدا را بخواند. علی ـ علیه السّلام ـ فرمود:
«لا یَقْبَلُ اللهُ عَزَّوَجَلَّ دُعا‌ءَ قَلْبٍ لاهٍ»[5]
خداوند بزرگ، دعای دلی را كه غافل و مشغول باشد نمی پذیرد.
همین طور بجا و نیكوست كه انسان هنگام دعا و مناجات دستهای خویش را به سوی آسمان بالا برد چنان كه نقل شده است كه رسول خدا ـ صلی الله علیه و اله ـ هنگام دعا و مناجات دستهایش را بالا می برد. [6] امام صادق ـ علیه السلام ـ در مورد حكمت این كار فرمود: «هرگاه بنده دستهایش را به سوی خدا بالا برد، او حیا می كند كه آنها را خالی برگرداند.»[7]
استعمال بوی خوش، صدقه قبل از دعا و انگشتر عقیق به دست داشتن نیز از آداب دعا شمرده شده است.[8]
ب ـ رعایت زمان دعا
گرچه درهای رحمت الهی، همواره به سوی بندگانی كه صادقانه و مخلصانه او را می خوانند، باز است و خداوند، به آنها وعده پاسخ داده است، امّا امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ به بعضی از زمانها و اوقات، عنایت بیشتری داشته اند و احتمال استجابت در آن مواقع خاص، بیشتر دانسته اند. از آن جمله ماه مبارك رمضان بویژه شبهای قدر، روز عرفه، روزهای عید فطر، قربان، غدیر، و شبهای جمعه... . امام باقر ـ علیه السلام ـ فرمود:
«إِنَّ اللهَ تَعالی یُنادی كُلَّ لَیْلَهِ جُمُعَهٍ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ مِنْ اَوَّلِ اللَّیْلِ إِلی آخِرِهِ: اَلا عَبْدٌ مُؤْمِنٌ یَدْعُونی لِدینِهِ وَ‌دُنْیاهُ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فَاُجیبُهُ...»[9]
خدای بزرگ در هر شب جمعه از اول تا آخر شب از بلندای عرش ندا دهد كه آیا بنده مؤمنی نیست كه امشب مرا برای دین و دنیای خویش بخواند تا او را اجابت كنم.
امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود:
«إِذا زالَتِ الشَّمْسُ فُتِحَتْ اَبْوابُ السَّماءِ و اَبْوابُ الْجَنانِ وَ قُضِیَتِ الْحَوائِجُ الْعِظامُ...»[10]
به هنگام نیمروز، درهای آسمان و بهشت گشوده می شود و حاجتهای مهم برآورده می گردد.
همچنین رسول اكرم ـ صلیّ الله علیه و اله ـ دعا در ماه مبارك رمضان را مستجاب دانسته و فرمود:
«... وَ دُعاءُكُمْ فیهِ مُسْتَجابٌ...»[11]
ج ـ توجّه به مكان دعا
جای دعا كردن نیز در چگونگی استجابت دعا نقش دارد. مكان هر چه مقدستر باشد دعا به استجابت نزدیكتر است. مانند: مكّه معظّمه، مدینه منوّره، مشاهد مشرّفه امامان، مساجد، امامزاده های معتبر مزار گلگون شهدا و....
امام رضا ـ علیه السلام ـ درباره دعا كردن در شهر مقدّس مكّه فرمود:
«هیچ كس در این كوهها (مكّه) نایستاد (و عدا نكرد) مگر اینكه مستجاب شد. اما دعاهای مؤمنان در امور آخرتشان و دعای كفّار در امور دنیاشان به اجابت می رسد.»[12]
در جوار قبر رسول خدا ـ صلی الله علیه و اله ـ نیز دعا به اجابت می رسد.[13] همچنین كنار مرقد مطهّر سیدالشهدا حسین بن علی ـ علیهما السلام ـ از مكانهایی است كه دعا مستجاب می شود.[14]

اسباب و عوامل اجابت

علاوه بر آداب ظاهری دعا، عوامل دیگری نیز در استجابت دعا موثرند، كه در اینجا بطور اختصار می آوریم:
الف ـ قطع امید از غیر خدا
قطع امید از غیر خدا، عزم دعا كننده را در توسل به پروردگار و مبداء هستی قویتر كرده، با خلوص بیشتری خواسته های خود را از درگاه خدا طلب می كند.
امام صادق ـ علیه السلام ـ در این باره فرمود:
«هرگاه یكی از شما اراده كرد كه هر چه از خدا بخواهد به او بدهد باید از همه مردم ناامید شود و جز به خدا امیدوار نباشد. اگر خداوند این حالت را در قلب دعا كننده یافت هر چه از او درخواست شود عطا می كند.»[15]
ب ـ دسته جمعی دعا كردن
از دیگر عوامل مؤثر در اجابت دعا، گروهی بودن آن است و این نشانه اهتمام اسلام به جمع و اجتماع است. یكی از حكمت های آن، این است كه هر چه افراد، بیشتر باشند، هر یك به سهم خود و نسبت به خصایل نیكویی كه دارند، نظر پروردگار را جلب و دعا را به هدف اجابت، نزدیكتر می كنند. امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود:
«هرگاه امری پدرم (امام باقر ـ علیه السلام ـ ) را محزون می كرد، زنان و كودكان را جمع نموده، دعا می كرد و آنها آمین می گفتند.»[16]
ج ـ واسطه قرار دادن اهل بیت ـ علیهم السلام ـ
انسان غیر معصوم، به طور معمول، مرتكب گناه و اشتباه شده، بدین وسیله در درگاه الهی خجل و روسیاه است. از این رو، اگر اولیای مقرّب درگاه خدا را واسطه قرار دهد به خاطر آنها دعا به اجابت نزدیكتر می گردد. در میان امت اسلامی هیچ كس از پیامبر و خاندانش نزد خدای محبوب تر نیست. خداوند، خود فرموده است:
«محبوب ترین و گرامی ترین بندگانم نزد من محمّد و علی، حبیب و ولی من هستند، هر كس به وسیله آن دو و خاندان پاكشان از من چیزی بخواهد، خواسته اش را رد نمی كنم.»[17]
رسول اكرم ـ صلی الله علیه و اله ـ نیز فرمود:
«... إِجْعَلُونی فی أَوَّلِ الدُّعاءِ وَ فی آخِرِه ِ‌وَ وَسَطِهِِ»[18]
مرا در اول، وسط و آخر دعا قرار دهید.

موانع اجابت

همان طور كه عواملی موجب تسریع در اجابت دعا می شود، عللی نیز مانع اجابت دعا می گردند، كه به شرح زیر است:
الف ـ گناه
گناه، دشمن دیرینه و خطرناك انسان و دوركننده او از نعمتهای مادّی و معنوی است و مانع بزرگی در مسیر كمال او محسوب می شود.
دعای فرد گنهكار به اجابت نمی رسد و ناله هایش خریدار ندارد.
امام باقر ـ علیه السلام ـ فرمود:
«انسان گاهی حاجتی دارد و از خدا طلب می كند و خداوند ضمن قبول آن انجامش را به وقت مناسبی وا می گذارد، ولی بنده در این مدّت مرتكب گناه می شود. خداوند به مأمور اجابت دعا امر می كند: خواسته اش را اجابت نكن و او را از این لطف محروم نما كه خشم ما را برانگیخت و شایسته بی اعتنایی گردید.[19]
شخصی خدمت رسول خدا ـ صلی الله علیه و اله ـ آمد و گفت: دوست دارم كه دعایم مستجاب شود، حضرت به وی فرمود:
«طَهِّرْ مَأْكَلَكَ وَ‌لا تُدْخِلْ بَطْنَكَ الْحَرامَ»[20]
خوراك خود را پاكیزه كن و غذای حرام نخور.
ب ـ تقاضای امر محال و یا غیر جایز
اجابت دعا از جانب خدای سبحان پس از حصول شرایط در صورتی است كه آنچه از خدا خواسته ایم شدنی و ممكن باشد و نامشروع نباشد. به عبارت دیگر، دعا در مسیر مصلحت خلقت انجام گیرد و دعای انحرافی نباشد. از حضرت علی ـ علیه السلام ـ سؤال شد:
«فَاََیُّ دَعْوَهٍ اَضَلُّ؟ قالَ: الدّاعی بِما لا یَكُونُ»[21]
كدام دعا گمراهی است؟ فرمود: دعا كردن و خواستن كارهای نشدنی و غیر ممكن.
ج ـ عدم مصلحت
توانایی و قدرت خدا در انجام خواسته بندگان، مورد تردید نیست، ولی گاهی می شود بنده، چیزی را می خواهد كه به مصلحت او نیست، در حالی كه خود نمی داند و خداوند كه به همه جوانب زندگی اش آگاه است، به دلیل لطفی كه به بندگانش دارد، آن دعا را مستجاب نمی كند:
«عَسی اَنْ تَكْرَهُوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَكُمْ وَ‌عَسی اَنْ تُحِبُّوا شَیْئاً وَ‌هُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَ اللهُ یَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ»[22]
چه بسا چیزی بر شما ناگوار و ناخوشایند باشد، در حالی كه خیر و صلاح شما در آن است (و شما نمی دانید) و همچنین شاید چیزی را دوست بدارید كه ضرر شما در آن باشد و خدا آگاه است و شما بی خبرید.
د ـ مهیا نبودن شرایط و زمان اجابت
مناسب نبودن زمان و شرایط از جمله موانع اجابت دعاست. چه بسا شخص دعاكننده، گمان كند كه خواسته اش رد شده و ناامید گردد، در حالی كه نباید قطع امید كند. امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود:
«إِنَّ الْمؤُمِنَ لَیَدْعُو فَیُؤَخَّرُ إِجابَتُهُ إِلی یَوْمِ الْجُمُعَهِ»[23]
مؤمن دعا می كند و خداوند اجابت آن را تا روز جمعه عقب می اندازد.

پی نوشت:

[1] . فرهنگ سیّاح، ج 1، صفحه 463.
[2] . وسائل الشیعه، ج 4، صفحه 1086.
[3] . وسائل الشیعه، ج 4، صفحه 1088.
[4] . انبیا (21)، آیه 90.
[5] . وسائل الشیعه، ج 4، صفحه 1106.
[6] . همان، صفحه 1100.
[7] . همان، صفحه 1104.
[8] . همان، صفحه 1116.
[9] . وسائل الشیعه، ج 4، صفحه 1125.
[10] . همان، صفحه 1115.
[11] . بحارالانوار، ج 96، صفحه 356.
[12] . عدّه الداعی، ابن فهد حلّی، صفحه 47، نشر وجدانی.
[13] . بحارالانوار، ج 100، صفحه 147.
[14] . عدّه الداعی، صفحه 48.
[15] . وسائل الشیعه، ج 4، صفحه 1174.
[16] . اصول كافی، ج 2، صفحه 353.
[17] . وسائل الشیعه، ج 4، صفحه 1142.
[18] . همان.
[19] . اصول كافی، ج 2، صفحه 208.
[20] . وسائل الشیعه، ج 4، صفحه 1176.
[21] . همان، صفحه 1128.
[22] . بقره (2)، آیه 216.
[23] . اصول كافی، ج 2، صفحه 355.

منبع:اخلاق عبادي




ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
مقالات مرتبط
موارد بیشتر برای شما
معنی اسم لیزا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم لیزا و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دلان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دلان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دلوان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دلوان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم لاوین و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم لاوین و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دیان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
معنی اسم دیان و نام های هم آوا با آن + میزان فراوانی در ثبت احوال
این روزها ایران دارد در سراسر خاورمیانه رژه می‌رود!
play_arrow
این روزها ایران دارد در سراسر خاورمیانه رژه می‌رود!
واکنش کاخ سفید به شایعه مرگ رئیس‌جمهور آمریکا
play_arrow
واکنش کاخ سفید به شایعه مرگ رئیس‌جمهور آمریکا
تظاهرات مقابل محل اقامت نتانیاهو در نیویورک
play_arrow
تظاهرات مقابل محل اقامت نتانیاهو در نیویورک
تظاهرات مقابل محل اقامت نتانیاهو در نیویورک
play_arrow
تظاهرات مقابل محل اقامت نتانیاهو در نیویورک
پهپاد «یافا» انصار الله یمن که کابوس اسرائیل شد
play_arrow
پهپاد «یافا» انصار الله یمن که کابوس اسرائیل شد
تصاویری از ناو سهند پس از عملیات نجات و روی آب آمدن
play_arrow
تصاویری از ناو سهند پس از عملیات نجات و روی آب آمدن
تخریب دستگاه ام‌.آر.آی تنها بیمارستان سرطانی غزه
play_arrow
تخریب دستگاه ام‌.آر.آی تنها بیمارستان سرطانی غزه
تصاویر مستند از عملیات غرور آفرین مرصاد
play_arrow
تصاویر مستند از عملیات غرور آفرین مرصاد
این حمله به اسرائیل، نتیجه مهندسی ایرانیان است!
play_arrow
این حمله به اسرائیل، نتیجه مهندسی ایرانیان است!
پرورش شتر در سیستان و بلوچستان؛ گنجی در دل کویر
play_arrow
پرورش شتر در سیستان و بلوچستان؛ گنجی در دل کویر