تماشاكنید، انرژی بگیرید

بررسی روان شناختی تماشای فوتبال

اگرچه این روزها بسیاری از مردم برای تماشای مسابقات جام جهانی فوتبال پای تلویزیون های خود نشسته اند اما آیا تا به حال از خودتان پرسیده اید چرا بیشتر مردان جوان به تماشای مسابقات فوتبال تا این حد علاقه مند هستند؟
برخی از روانشناسان معتقدند كه فوتبال نمادی از مردانگی است و برخی از مردان جوان مایلند تا از طریق تماشای این مسابقات مردانگی خود را به رخ زنان بكشند؛ برخی دیگر نیز بر جنبه های تخلیه روانی آن تاكید می كنند. با این همه تحقیقات اخیر نشان داده است كه بیش از شصت درصد مردان در سنین ۲۰ تا ۳۰ سال به طور دائم به تماشای این مسابقات می پردازند؛ برخی از همسران این مردان از آنها به عنوان «معتادان فوتبال» یاد می كنند و چنانچه فصلنامه روانشناسی ورزشی آمریكا (۲۰۰۴) می نویسد این امر در بسیاری موارد گویای واقعیت است.
در تب و تاب مسابقات جام جهانی فوتبال، كه تخمین زده می شود حدود سه میلیارد نفر در سراسر جهان آن را از طریق تلویزیون تماشا كنند، یكی از دغدغه های پژوهشگران روانشناسی در چنین روزهایی بررسی تاثیرات این مسابقات بر سطح بهداشت روانی جوامع مختلف است و هم اكنون در كشورهای مختلف جهان مطالعات و نظرسنجی های گسترده ای برای درك این تاثیرات در جریان است.

تماشای فوتبال؛ یك هنجار اجتماعی

همواره یكی از جذاب ترین برنامه های تلویزیونی برای بینندگان، مسابقات فوتبال بوده است، اما اگر یك شبكه تلویزیونی بیش از حد در روند پخش مسابقه دخالت و نماهایی را حذف و یا اضافه كند این امر به تشدید استرس و ناكامی در تخلیه هیجانی بینندگان می انجامد. بیننده تلویزیون انتظار دارد كه مانند یك فیلم سینمایی از ابتدا تا به آخر مسابقه فوتبال را با تمام حواشی آن ببیند و برای یك ساعت و نیم خود را از واقعیت های نامطلوب دنیای برونی رها سازد؛ اما دخل و تصرف در روند پخش مسابقه فوتبال مثلاً در هنگام پخش نماهایی از تماشاگران، باعث می شود كه او در زمانی كه برای رهایی از استرس های برونی به تماشای فوتبال نشسته است، استرس های برونی به شكلی آزاردهنده بار دیگر خود را به او نشان دهند.
بیننده مسابقه فوتبال از تلویزیون، معمولاً دوست دارد تا این مسابقه را به صورت دسته جمعی ببیند از همین رو اغلب مردان از همسران خود می خواهند تا همراه آنها پای تلویزیون بنشینند یا به خانه اقوام و دوستان می روند. بسیاری نیز به ویژه در اروپا و آسیای شرقی در محل های عمومی مانند رستوران ها، میدان ها و یا كافه ها به همراه دوستان و همسایگان خود به تماشای این برنامه ها می پردازند. این امر به خوبی نشان می دهد كه تماشای مسابقه فوتبال یك كنش اجتماعی برای شریك شدن در احساسات و هیجانات درون گروهی است. به این ترتیب فرد كه بخشی از گروه بینندگان نیز هست می تواند به راحتی تمام هیجانات درونی (صرف نظر از نتیجه بازی كه عامل دیگری است) خود را تخلیه و به آرامش دست یابد. او همچنین می تواند با اعضای گروه خود پس از پایان مسابقه به جشن و سرور بپردازد، باده گساری كند و یا اگر نتیجه برخلاف میل وی بود به انتقاد از مربیان و بازیكنان بپردازد و حتی در روزهای بعد در محیط كار یا منزل به این بحث ها ادامه دهد.
بنابراین تماشای فوتبال بخشی از فرآیند گروه گزینی اجتماعی هم هست كه تاثیر متعاقب آن برای تقسیم بندی به مثلاً هواداران آبی ها یا قرمزها، برزیلی ها یا انگلیسی ها و... است!

تخلیه هیجانی

تماشای یك مسابقه فوتبال چه در استادیوم و چه از طریق تلویزیون به دلیل ویژگی های خاص آن به خوبی سبب تخلیه هیجانی بیننده می شود. این تخلیه هیجانی آن چنان كه روانشناسان اجتماعی معتقدند راه را برای فرار از استرس روزمره و ناشی از كار هفتگی باز می كند؛ پژوهشگران دانشگاه ناتینگهام با مطالعه بر روی رفتار هواداران یك تیم محلی دریافتند كه تاثیرات مثبت تماشا و هواداری از این تیم در كاهش چشمگیر استرس روزمره در زندگی آنها كاملاً معنادار است.
علاوه بر تخلیه هیجانی (كاتارسیس) هواداری از تیم محلی در بهبود روابط اجتماعی آنها به ویژه در رابطه پدر و فرزند تاثیر بسزایی داشته است.
مطالعات دیگر همچنین تاثیر جانبی راه اندازی كارناوال شادی بر روی دیگر افراد را در مجموع مثبت تلقی كرده است. تماشای فوتبال مجموعه ای از احساسات امید، اضطراب و انتظار، شادی یا ناراحتی را در بر می گیرد و به همین دلیل خلق و عاطفه تماشاگر فوتبال دائماً در نوسان است. نكته جالب در مطالعات روان شناختی هواداران فوتبال آن است كه آنچنان كه پینگل در سال ۲۰۰۴ گزارش داده است باخت تیم مورد علاقه تاثیر روانی مخرب بسیار كمتری در میان اغلب هواداران آن دارد. روانشناسان ورزشی دلیل این امر را كاتارسیس و كامروایی رخ نموده در حین تماشای فوتبال می دانند كه نوعی حالت سرخوشی و روان آسودگی در آنها پدید آورده است.
تماشای فوتبال می تواند به ارتباط بیشتر افراد و حتی ارتباط فیزیكی آنها مانند در آغوش كشیدن یكدیگر و یا حتی افراد غریبه در هنگام خوشحالی منجر شود كه به خودی خود در بهبود روحیه افراد موثر است. احساس تعلق در یك گروه نیز از وجوه مثبت عزت نفس است. به علاوه فوتبال این امكان را برای همه فراهم می آورد كه خود تبدیل به یك مفسر فوتبال شوند و با دیگران در كافه، كلوب، سركار، با همسایگان و یا اعضای خانواده درباره نتیجه بحث كنند.

تاثیرات روان- تنی تماشای فوتبال

براساس یك پژوهش طولی اخیر در اسكاتلند در طول برگزاری جام جهانی فوتبال در دوره های اخیر كمترین میزان مراجعه كنندگان به مراكز اورژانس های روانپزشكی در اسكاتلند ثبت شده است. مسترتون و مندر از این تحقیقات نتیجه می گیرند كه تاثیر تماشای مسابقات فوتبال جام جهانی بر وضعیت روانی افراد كاملاً مثبت است.
ترشح بیش از حد هورمون تستوسترون در میان بینندگان فوتبال سبب ارضای روانی اغلب آنها می شود. مطالعه انجام شده در فینال جام جهانی ۱۹۹۴ پس از بازی ایتالیا و برزیل نشان می دهد كه در خون تماشاگران این بازی بیشتر از افراد عادی تستوسترون وجود داشت و هواداران تیم برنده یعنی برزیل به طرز معناداری بیشتر تستوسترون داشتند. در همین حال برخی مطالعات منتشر شده در فصلنامه بین المللی روانشناسی ورزشی از جمله تحقیق جونز و شفیلد در اسكاتلند نشانگر آن است كه اگر فرآیند باخت تیم مورد علاقه هواداران طولانی شود، سبب پدیداری طیف گسترده ای از سمپتوم های بالینی بیماری های روان- تنی و یا روانی می شود.
منبع:www.iransalamat.com