سنگ هاي صفراوي

سنگ هاي صفراوي چگونه تشکيل مي شوند؟

کيسه صفرا، صفرا را ذخيره مي کند (مايعي که توسط کبد ساخته مي شود). مجاري صفراوي، صفرا را به روده کوچک حمل مي کنند، جايي که صفرا به هضم چربيها کمک مي کند. اگر مواد شيميايي که صفرا را مي سازند نامتعادل شوند، سنگ هاي صفراوي مي توانند شکل بگيرند.
وقتي سنگ ها در کيسه صفرا بمانند ممکن است شخص، علامت دار شود يا بي علامت بماند. اگر سنگ ها به طرف خارج کيسه صفرا حرکت کنند معمولاً باعث درد يا غفونت مي شوند.

چه کسي دچار سنگ هاي صفراوي مي شود؟

هر کسي مي تواند سنگ صفراوي داشته باشد. اما در بعضي افراد احتمال ابتلاء بيشتر است، که شامل افراد زير مي شوند:
- خانم ها بخصوص آنهايي که حامله شده اند و خانم هاي چندزا که زايمان هاي مکرر داشته اند.
- فاميل درجه اول مبتلايان به سنگ هاي صفراوي
- افرادي که اضافه وزن دارند (افراد چاق)
- افرادي که اضافه وزن خود را سريع کم مي کنند.
- خانم هايي که قرص ضد حاملگي استروژن دار مصرف يا درمان هورموني جانشيني دريافت مي کنند.
- افرادي که از مواد با کالري زياد خصوصاً چربي استفاده مي کنند و يا چربي از نوع تري گلسيريد در آنها افزايش پيدا کرده است.
- افراد مسن
- افراد خانه نشين (بيحرکت)
- مصرف کنندگان بعضي داروها مثل کلوفيبرات و بعضي آنتي بيوتيک ها مثل سفترياکسون
- مبتلايان به بيماري هاي کبدي
- مبتلايان به مرض قند
- استعمال دخانيات خطر ابتلاء به سنگ صفراوي را بيشتر مي کند.

شکايات شايع

علائم سنگ هاي صفراوي از بي علامتي تا يک در ناتوان کننده تغيير مي کند.
علائم شامل موارد زير مي باشد:
- در خفيف تا شديد در بالاي شکم
- درد معمولاً شديد و طولاني بوده و اغلب براي تسکين آن نياز به تزريق مسکن وجود دارد.
- تب و لرز، تهوع و يا استفراغ
- و دردهاي شديد بالاي شکم که انتشار به پشت داشته و به مدت بيش از 30 دقيقه طول مي کشند و اغلب براي تسکين نياز به تزريق مسکن دارند که معمولاً در اثر جابجايي سنگ هاي صفراوي ايجاد مي شوند و در اين موارد بايد احتمال سنگ هاي صفراوي مطرح و در صورت وجود درمان شوند.
- يرقان (مشکل کبدي که پوست را زرد مي کند).
- دردهاي ناشي از سوءهاضمه و يا زخم هاي معده و اثني عشر را نبايد با درد ناشي از سنگ صفراوي اشتباه کرد. اين دردها خفيف تر بوده و با غذا رابطه داشته و معمولاً به آنتي اسيد پاسخ مي دهند.
- در موارد بسياري سنگ صفراوي علامتي ايجاد نمي کند و به طور اتفاقي در سونوگرافي يافت مي شود. در اين موارد سنگ خطري براي بيمار نداشته و نياز به درمان خاصي ندارد.

ارزيابي علائم

سنگ صفراوي ممکن است در راديوگرافي با اشعه ايکس که براي منظور ديگري انجام شده کشف شود يا اينکه علائم شما، پزشکتان را مشکوک به وجود سنگ صفراوي کند. پزشک شما ممکن است اين سؤالات را از شما بپرسد:
- آيا علائم با خواب، گرسنگي و غذاخوردن ارتباط دارند؟
- آيا دچار خارش و يرقان به صورت گذرا شده ايد؟
- انتشار درد شکم به کدام ناحيه بدن است؟
- علائم چگونه شروع شده است؟
- آيا دارويي مصرف مي کنيد؟
- مدت شروع علائم بيماري؟
سابقه بيماري قبلي؟

ارزيابي شما

اولتراسوند: امواج صوتي براي ايجاد تصاويري از کيسه صفراو و مجاري آن به کار مي رود. 8 ساعت قبل از سونوگرافي شکم، نبايد غذا ميل شود. در حالت ناشتا صفر در کيسه صفرا تجمع يافته و سبب اتساع آن مي شود و در اين شرايط ديدن سنگ و يا مواد ديگر راحت تر صورت مي گيرد.
اشعه ايکس: ممکن است جهت گرفتن تصوير از کيسه صفرا و مجاري به کار برده شود.
ERCO: روشي است که با اندوسکوپها ي مخصوصي انجام شده و بعد از تزريق ماده حاجب صفراوي عکسبرداري مي شود. اين وسيله مي تواند سنگ و ساير علل انسداد در مجاري صفراوي را مشخص کند.
ساير آزمايشات: از قبيل عکس سينه آزمايشات سرمي و الکتروکارديوگرافي ممکن است براي رد ساير مسايل احتمالي انجام شوند.

درمان سنگ هاي صفراوي

کيسه هاي صفراوي در صورتي درمان مي شوند که علامت داشته باشند. بعضي اوقات ممکن است پزشکتان صرفاً بخواهد وضعيت شما را به طور مداوم تحت نظر قرار دهد. ساير انواع در مان شامل دارو درماني، ERCP و اسفنکتروتومي و جراحي است.
دارو درماني: ممکن است به صورت خوراکي براي از بين بردن بعضي از انواع سنگ هاي کوچک داده شود. اما براي دارو درماني وقت لازم است و ممکن است بعد از قطع دارو مجداً ايجاد شوند. درمان دارويي براي افرادي که نمي توانند جراحي شوند بيشتر فايده خواهد داشت. ERCP و اسفنکترومي براي تخليه سنگ هاي مجاري صفراوي ممکن است به تنهايي انجام شده يا بعد از آن، عمل جراحي براي برداشتن کيسه صفرا انجام شود.
جراحي: اغلب براي برداشتن سنگهاي صفراوي و کيسه صفرا انجام مي شود. يک روش براي سنگ علامت دار کيسه صفرا عمل جراحي باز است و چنانچه توسط جراح متخصص انجام شود بي خطر و مؤثر است.

برداشتن کيسه صفرا از طريق لاپاراسکوپي

با ايجاد چند سوراخ کوچک بر روي پوست براي مشخص کردن و برداشتن کيسه صفرا انجام مي شود. با اين روش معمولاً سنگ هاي مجاري صفراوي را نمي توان تخليه کرد. درد و زمان بستري بعد از عمل در اين روش کمتر است.
جراحي باز کيسه صفرا: شامل يک برش بزرگتر براي برداشتن کيسه صفرا و همچنين براي برداشتن سنگ هاي داخل مجاري صفراوي بوده و مؤثرتر است.
براي کم کردن خط ابتلاء به سنگ صفراوي نکات زير را رعايت کنيد:
- از خوردن غذاهاي چزب و حاوي کلسترول زياد بپرهيزيد.
- وزن ايده آل داشته باشيد. چاقي مضر است.
- تحرک کافي داشته باشيد.
- حتي الامکان از روش هاي جلوگيري به غير از قرص خوراکي استفاده کنيد. (بانظر پزشک)
- سبزيجات و ميوه جات بيشتري ميل کنيد.
- از استعمال الکل و دخانيات پرهيز کنيد.
- حاملگي بيش از دو بار ممنوعيت دارد.

جلوگيري از علائم بعدي

چنانچه سنگ هاي صفراوي از بين بروند يا از مجاري برداشته شوند، آيا قادر به جلوگيري از برگشت آنها مي باشيم؟
به وسيله مصرف غذاي کم چربي، مي توان از برگشت سنگهاي صفراوي جلوگيري کرده اين بدين معناست که خود را در مصرف گوشت و محصولات لبني و پرچربي و روغن هاي گياهي محدود کنيم. همچنين برچسب روي غذاهاي آماده را بخوانيم تا از کم چرب بودن آنها مطمئن شويم.
از ايجاد چاقي و بالا رفتن چربي هاي خون با انجام فعاليت هاي فيزيکي مستمر و پرهيز غذايي لازم جلوگيري نماييم و از مصرف داروهايي که ممکن است به ايجاد سنگ کمک نمايند خودداري گردد.