مؤلف:
ابومنصور حسن بن سديد يوسف بن زين الدين علي بن مطهر حلّي مشهور به علامه حلي رئيس علماي شيعه (م 726 ق).
زندگينامه و اظهار نظرها:
وي عالم در فقه، اصول، تفسير، نحو، منطق، رجال و منسوب به شهر حلّه در عراق است. حکمت و معقول را از خواجه نصيرالدين طوسي و کاتبي قزويني، کلام و فقه و ديگر علوم متداول را از دائي‌اش محقق حلّي، احمد بن طاووس، ابن ميثم، علي بن طاووس، شيخ نجيب الدين يحيي و ديگر فقهاي اماميه فرا گرفت.
شاه خدابنده، سلطان مغول، تحت تأثير وي مذهب تشيع را پذيرفت و دستور داد به نام دوازده امام - عليهم السلام - خطبه خوانده و سکه بزنند و علامه نيز کتاب الفين و کتاب منهاج الکرامه را به نام وي تأليف کرد. علامه نزد سلطان بسيار گرامي بود و به امر سلطان مدرسه اي سيّار به وجود آورده بود و در کنار اردوي شاه، مجلس تدريس علامه هم منعقد مي شد که اين خود باعث رواج تشيع در آن زمان بود.
استادان:
کمال الدين بن ميثم بحراني، علي بن موسي بن طاووس حسني، احمد بن موسي نجيب الدين يحيي بن احمد بن يحيي بن حسن بن سعيد هذلي، مفيدالدين محمد بن علي بن جهيم اسدي، حسن بن علي بن سليمان بحراني، نجم الدين جعفر بن نجيب الدين محمد بن جعفر بن نما حلّي و....
استادان علامه از علماي اهل سنت: نجم الدين عمر بن علي کاتبي قزويني شافعي، محمد بن محمد بن احمد کشي، جمال الدين حسين بن ابان نحوي، عزالدين فاروقي واسطي، تقي الدين عبدالله بن جعفر بن علي صباغ حنفي کوفي.
شاگردان:
محمد معروف به فخرالمحققين فرزند علامه، مجدالدين ابو الفوارس محمد بن علي بن اعرج حسيني، عميدالدين عبدالمطلب، ضياءالدين عبدالله، تاج الدين محمد بن قاسم بن معيّه حسني و ... .
تأليفات:
تذکرة الفقهاء، ارشاد الأذهان إلي أحکام الايمان، نهاية الاحکام في معرفة الاحکام، مختلف الشيعة في احکام الشريعه، مبادي الاصول إلي علم الاصول، کشف اليقين في فضائل اميرالمؤمنين، نهج الايمان في تفسير القرآن، نهاية المرام في علم الکلام، خلاصة الاقوال في معرفة الرجال و....
معرفي اجمالي کتاب:
اين کتاب از کتب مطول علاّمه مي باشد که در آن، موارد اختلاف بين اقوال علماي شيعه و ادله هر کدام را بيان داشته است. علامه در اين باره مي گويد: «مختلف الشيعة في الاحکام الشريعة، ذکرنا فيه خلاف علمائنا خاصة و حجة کل شخص و الترجيح لما نصير اليه». [1]
کتاب مختلف داراي چند ويژگي است:
1. اين کتاب يک دوره فقه کامل از طهارت تا ديات مي باشد؛ زيرا بسياري از کتب مطوّل علامه در فقه کامل نيست و تمام ابواب فقهي ذکر نشده است؛
2. اين کتاب حاوي فتاوي ابن جنيد و ابن عقيل با ذکر ادله آنها است. اين فتاوي فقط در اين کتاب ذکر شده اند و کساني که بعد از علامه فتاوي آن دو را بيان داشتند، از مختلف نقل کرده اند. و همچنين فتاوي بعد از صدوق و فتاوي برخي از علماي شيعه منحصر در اين کتاب است؛
3. ويژگي ديگر اين کتاب اين است که علامه آن را بعد از فراغ از تأليف کتب ديگر نوشته است.
وضعيت نشر:
اين کتاب در 9 جلد به زبان عربي، به وسيله انتشارات مؤسسة نشر الاسلامي، در قم، به سال 1417 ق چاپ و منتشر شده است.
پی نوشت:
[1]. خلاصه، ص 45، به نقل از مقدمه مختلف الشيعة.
منبع:کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي
