آل بُنجير

از خاندانهاي علم و فضل و عرفان و تصوف و شعر، غالب افراد اين سلسله پيشوا و مقتدا بوده‌اند و آثار و مآثر زيادي در شيراز از خود به يادگار گذاشته‌اند، از آن جمله مدرسه‌ي آل بنجير که تا سال 677ق معمور بوده است. اين طايفه از ذريه‌ي عبدالله فرزند يقظان ايذجي خوزي از مشايخ مشهور قرن پنجم هجري هستند. بعضي از علماي اين خاندان عبارتند از: 1) ابوحفص بنجير (م472ق) فرزند عبدالله بن يقظان ايذجي خوزي شيرازي از اعاظم مشايخ عصر خويش که نام وي عنوان اين سلسله قرار گرفته است؛ وي از شاگردان ابوعبدالله محمدبن عبدالرحمن مقاربضي (م411ق) است که پس از فوت استاد بنا به وصيت پدر خود از ملتزمين ابوحيان توحيدي (م414ق) گشت و با وي به کعبه‌ي معظمه مشرف گرديد، از آثار وي کتاب کنوزالقلوب و رموز العيوب در علوم غريبه و ديوان شعر است؛ 2) ابوعبدالله بنجير ثاني (م480ق) فرزند ابوحفض بنجير اول از اکابر پيشوايان صوفيه و اقطاب مشايخ طريقت در شيراز، وي همنام پدر خود بوده و بعد از وفات وي رهبري قوم خويش را داشته است؛ 3) عبدالغالب فرزند ابوعبدالله بنجير ثاني از اعاظم مشايخ عصر خويش و اقطاب صوفيه، وي از معاصرين شيخ محيي الدين عربي (م638ق) بوده و بين آنان مراسلت و مصاحبت و مصادقت برقرار بوده و شيخ محيي الدين عربي از وي در مؤلفات خود نام برده است و او هم اشعاري در مدح ابن عربي سروده است، از مؤلفات وي: طراز المذهب في احراز المذهب در مناقب حضرت اميرالمؤمنين و ائمه اثني عشر (عليهم السلام) است؛ 4) ابوالمحامد جلال الدين محمد (م602ق) فرزند عبدالغالب بن ابوعبدالله بنجير ثاني جامع علوم و فنون اسلامي و از اعاظم عرفاي عصر خويش و متکلمين شيعه، در اکثر علوم اسلامي، همچنين در رياضيات جامع بود و در علوم غريبه هم دست داشت، از مؤلفات اوست: منهاج العابدين في بيان الدين در اصول و فروع دين؛ مرصاد المنجمين؛ حديقة المهندسين؛ اسرارالمتألهين؛ رسالة العجبيه في علوم الغريبه؛ ديوان شعر. از کارهاي وي که در فن خود شگفت‌آور است تقسيم آبهاي قنوات حومه‌ي شيراز «به قانون تخته واره معمول به و معتمدعليه» است؛ 5) شرف الدين عبدالله زکي (م 679ق) فرزند ابوتراب بهرام زکي بن عبدالله بنجيري از فحول مدرسين و ادباي عصر خويش، جمعي کثير از حوزه‌ي درس وي بهره‌مند گشتند از آن جمله قاضي ناصرالدين بيضاوي (م 675ق) و قطب الدين محمود علامه‌ي شيرازي (م710ق)؛ 6) نصيرالدين ابوالمعالي شيرازي آل بنجير (م 678ق) از اکابر عرفاي اين خاندان؛ 7) روح الدين ابوطاهر (م753ق) فرزند ابوالمعالي آل بنجير از مراجع امور شرعيه و حاکم شرع عصر خويش و اديب و شاعر؛ 8) ابوالمکارم امام الدين حسن (ح667-770ق) فرزند عضدالدين ابوالمحاسن بن ابي المعالي شيرازي، از اعاظم علماي عصر خويش، فقيه و اديب، مدفون در مصلاي شيراز؛ 9) اصيل الدين محمد فرزند طاهربن ابي المعالي شيرازي، از اکابر فقها و حاکم شرع شيراز، مجتهد نحرير، شاعر اديب، وي از معاصرين شاه شجاع در شيراز است که در مدح وي اشعاري سروده است؛ 10) ابومحمد شمس الدين عبدالله شيرازي آل بنجير (ح662-782ق) جامع معقول و منقول، عارف، محدث و مفسر، گويند صد و بيست سال عمر نمود، از مشهورترين شاگردان وي خواجه شمس الدين محمد حافظ شيرازي است؛ 11) ابواسحاق قوام الدين فرزند ابي طاهر بن ابي المعالي شيرازي آل بنجير، از فحول علماي عصر خويش، اديب شاعر، وي استاد خواجه حافظ شيرازي است در شعر و فنون ادب؛ 12) نجم الدين محمود فرزند رکن الدين محمدبن عبدالله بن الحسن مشهور به صاحب اللوح از اعاظم علماي شيعه و جامعه فنون، اديب و شاعر.
کتابنامه: «آل بنجير»، تحقيق احمد، گلچين معاني، در مجله‌ي دانشکده‌ي ادبيات و علوم انساني مشهد، شماره‌ي دوم، سال پنجم، تابستان 1348؛ رياض العارفين، 323، 376؛ شدالازار، تحقيق و حواشي محمد قزويني، 296-298، 391-392، 529-538؛ شيرازنامه، 138؛ مجمع الفصحاء، 929/2-930.
منبع مقاله :
گروه نويسندگان، (1391) دائرةالمعارف تشيع، تهران: حکمت، چاپ اول