بشارت‌های قرآنی

اخبار حوادث خوش. در قرآن «بُشری» و صیغه‌های گوناگون باب تفعیل از ریشه‌ی ب ش ر دلالت بر خبر تولد و، با توسع، دیگر وقایع خوش دارد. بدین‌سان، پیش‌بینی تولد اسحاق و یعقوب برای سارا بشارت بود (هود: 69-74؛ حجر: 51-55؛ عنکبوت: 31؛ صافات: 100-101 و112؛ ذاریات: 28)، چنان‌که اعلان تولد یحیی تعمیددهنده به زکریا (آل عمران: 39؛ مریم: 7) و عیسی به مریم چنین بود. ادعا شده بود (صف: 6) کاربرد بشارت زمانی که کاروان یوسف را در چاه یافت (یا بُشری، یوسف: 19) شاید به لحاظ استعاری با استعمال این واژه برای بیان مژده‌ی تولد فرزند مرتبط باشد، چنان‌که همین‌گونه است در باب فرستاده‌ای که به یعقوب گفت یوسف زنده است و از این‌رو «بشیر» بود (یوسف: 96). شاید در معنایی توسّع یافته است که گفته می‌شود بادها بشارت می‌آورند (یُرسلُ الریاحَ بُشراً): آنها پیشاروی رحمت خداوند حرکت می‌کنند، ابرها و باران را به دشت‌های خشک می‌آورند (اعراف: 57؛ فرقان: 48؛ البته چنین توسّعی شرح کاملی برای عبارت آیه‌ی 46 روم نیست که می‌گوید [خدا] بادهای بشارت‌آور را می‌فرستد (یُرسلُ الریاحَ مُبَشِّرات) که کشتی‌ها را قادر به صید می‌سازد). این واژه همچنین می‌تواند استعمالی طنزگونه داشته باشد، مانند زمانی که قرآن از «بشارت» تولد فرزند دختر سخن می‌گوید و مخاطبانی را خطاب قرار می‌دهد که چنین اخباری را اصلاً خوش نمی‌دانستند (بُشَّر، نحل: 57-59؛ زخرف: 16-17).
در معنای وسیع‌تر، خدا به آنان که مانع شر می‌شوند، کسانی که به کلام خود گوش می‌دهند و بنده‌ی اویند (زمر: 17-18)، پرهیزگاران و دوستان او (یونس: 62-64؛ مریم: 97)، کسانی که ایمان می‌آورند (بقره: 25، 97و 223؛ اعراف: 188؛ یونس: 2 و 87؛ کهف: 2؛ نمل: 1-2)، فروتنان (حج: 34)، اهل تسلیم (نحل: 89 و 102)، نیکوکاران (بقره: 25؛ اسراء: 9؛ کهف: 2؛ حج: 37؛ احقاف:12) و صابران (بقره: 155) بشارت می‌دهد. متأسفانه اغلب بشارت‌ها را رد می‌کنند و در نتیجه نه آن را می‌شنوند و نه به آن پی می‌برند (سبا: 28؛ فصلت: 4).
بشارت‌های خدا هم برای این جهان و هم برای آن جهان است (یونس: 62-64) و مانع یأس می‌شوند (حجر: 55). پیام اطمینان و یاری خدا که پیش از جنگ بدر به مسلمانان داده شد «بُشری» بود (آل عمران: 126؛ انفال: 10). البته، بالاترین بشارت‌ها وعده‌ی بهشت برای نیکوکاران است. این پیامی است که به محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) گفته شد تا منتقل کند (بقره: 25). عیسی بشارت آورد (مُبشِّراً، صف: 6) و به موسی و هارون فرمان داده شد که برای مؤمنان بشارت آورند (یونس: 87). چنین بشارت‌هایی برای همه فرستاده می‌شود، اما به همراه انذار برای کسانی است که آنها را رد کنند (اسراء: 9-10). پیامبران این اخبار دوسویه را آوردند (بقره: 213؛ نساء: 165؛ انعام: 48؛ کهف: 56). محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز نظیر همه‌ی پیامبران هم «نذیر» و هم «بشیر» بود (بقره: 119؛ مائده: 19؛ اعراف: 188؛ یونس: 2؛ هود: 2؛ اسراء: 105؛ مریم: 97؛ فرقان: 56؛ احزاب: 45؛ سبأ: 28؛ فاطر: 24؛ فتح:8). خود قرآن نیز همین کاربرد دوسویه را دارد (فصلت: 1-4). در واقع، قرآن تنها حامل بشارت نیست (اسراء: 9)، بلکه خود بشارت است (نحل: 89 و102؛ نمل: 1-2؛ احقاف: 12). از این‌رو، خدا، افزون بر پیامبران و رسولان بَشری، از طریق متن مقدس (کهف: 2) و رسولانی از فرشتگان نیز بشارت آورده است (بقره: 97؛ آل عمران: 39 و45؛ حجر: 51-55؛ عنکبوت: 31؛ ذاریات: 24-28؛ حاقه: 74؛ نک. آل عمران: 126؛ انفال: 10).
مؤمنان در روز داوری بشارت جواز ورود به باغ‌های بهشت را دریافت می‌کنند (توبه: 20-21؛ کهف: 2؛ شوری: 22-23؛ حدید: 12). در زمینه‌ی معادشناختی «بُشری» (یا صیغه‌های متنوع فعل ب ش ر در باب تفعیل) ممکن است به نحوی طنزآمیز بر عذاب بدکاران دلالت داشته باشد (آل عمران: 21؛ نساء: 138؛ توبه: 3 و34؛ لقمان: 7؛ جاثیه: 8؛ انشقاق: 24) کسانی که به معنای دقیق در نهایت برای ایشان بشارتی در کار نخواهد بود (فرقان: 22؛ نک. اسراء: 10).
منابع تحقیق :
خواننده گرامی! منابع مقاله را در نسخه ی چاپی ملاحظه فرمایید.
منبع مقاله :
مک اولیف، جین دَمن؛ (1390)، دائرةالمعارف قرآن (جلد اول آ-ب)، ترجمه‌ی: حسین خندق آبادی، مسعود صادقی، مهرداد عباسی، امیر مازیار، تهران: انتشارات حکمت.