بها، و تحت‌ الحمايگي‌ روسيه‌

‌منابع‌ بهائي، رفتن‌ بهاء (پس‌ از ترور شاه‌ و دستگيري‌ بابيان‌ توسط‌ حكومت‌ ايران) به‌ خانه‌ منشي‌ سفارت‌ روسيه‌ در زرگنده‌ (محل‌ ييلاقي‌ سفارت‌ روس) را، امري‌ ساده‌ (رفتن‌ بها به‌ ميهماني‌ شوهر خواهرش!) تلقي‌ كرده‌ و بسادگي‌ از كنار اين‌ مساله‌ مهم‌ گذشته‌اند.1 حال‌ آنكه‌ دقت‌ در زواياي‌ مساله، و بويژه‌ اقدام‌ بعدي‌ سفير در حمايت‌ جدي‌ از بها، نشان‌ مي‌دهد كه‌ مساله‌ لوني‌ ديگر داشته‌ است. دهكده‌هاي‌ زرگنده‌ و قلهك‌ در عصر
چهارشنبه، 3 تير 1388
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
بها، و تحت‌ الحمايگي‌ روسيه‌
بها، و تحت‌ الحمايگي‌ روسيه‌
بها، و تحت‌ الحمايگي‌ روسيه‌





‌منابع‌ بهائي، رفتن‌ بهاء (پس‌ از ترور شاه‌ و دستگيري‌ بابيان‌ توسط‌ حكومت‌ ايران) به‌ خانه‌ منشي‌ سفارت‌ روسيه‌ در زرگنده‌ (محل‌ ييلاقي‌ سفارت‌ روس) را، امري‌ ساده‌ (رفتن‌ بها به‌ ميهماني‌ شوهر خواهرش!) تلقي‌ كرده‌ و بسادگي‌ از كنار اين‌ مساله‌ مهم‌ گذشته‌اند.1
حال‌ آنكه‌ دقت‌ در زواياي‌ مساله، و بويژه‌ اقدام‌ بعدي‌ سفير در حمايت‌ جدي‌ از بها، نشان‌ مي‌دهد كه‌ مساله‌ لوني‌ ديگر داشته‌ است. دهكده‌هاي‌ زرگنده‌ و قلهك‌ در عصر قاجار تحت‌ مباشرت‌ مستقيم‌ روس‌ و انگليس‌ قرار داشتند و رعاياي‌ اين‌ دو قريه‌ عملاً‌ اتباع‌ روسيه‌ و انگلستان‌ شمرده‌ مي‌شدند. امتيازي‌ كه‌ اين‌ دو دولت‌ دراين‌ مورد به‌ دست‌ آورده‌ بودند ناشي‌ از حق‌ كاپيتولاسيون‌ بود كه‌ تا 1927 در ايران‌ اجرا مي‌شد.2
سعيد نفيسي‌ مي‌نويسد: «...چون‌ جايگاه‌ تابستاني‌ سفارت‌ انگلستان‌ در قلهك‌ بود سراسر آن‌ آبادي‌ جزو خاك‌ انگلستان‌ شمرده‌ مي‌شد و نه‌ تنها شهرباني‌ ايران‌ حق‌ دخالت‌ در كارهاي‌ آنجا را نداشت‌ حتي‌ كدخداي‌ قلهك‌ را سفارت‌ انگلستان‌ عزل‌ و نصب‌ مي‌كرد. جايگاه‌ تابستاني‌ سفارت‌ روسيه‌ تساري‌ هم‌ در زرگنده‌ بود و آن‌ سفارت‌ نيز همان‌ امتيازات‌ را در آن‌ ناحيه‌ داشت» .3
در واقع، ساكنان‌ و پناهندگان‌ ايراني‌ به‌ قلهك‌ (و نيز زرگنده)، از حقوق‌ و مزاياي‌ برون‌ مرزي‌ و مصونيت‌ قضايي‌ (كاپيتولاسيون) برخوردار بودند و «مقامات‌ قضايي‌ و انتظامي‌ ايران، حق‌ تعقيب‌ و توقيف» آنها را نداشتند4
و «هرگاه‌ ميان‌ سكنه‌ اين‌ دهات، نزاعي‌ واقع‌ شود بايد سفراي‌ مزبور، حكم‌ آن‌ را بنمايد، مثل‌ اين‌كه در خود مملكت‌ انگليس‌ و روس‌ هستند» .5‌از نوشته‌ عباس‌ امانت‌ (مورخ‌ بهائي تبار‌ معاصر) برمي‌آيد كه‌ پس‌ از ترور شاه، چند تن‌ از بابيان، «لابد به‌ اميد تحصيل‌ تحت‌الحمايگي‌ روس» در زرگنده‌ تحصن‌ جسته‌ بودند. به‌ توضيح‌ او: «قصبه‌ زرگنده‌ به‌ صورت‌ تيول‌ به‌ هيات‌ نمايندگي‌ روسيه‌ واگذار شد، وزير مختار روسيه‌ آنجا را اداره‌ مي‌كرد، و بخشي‌ از محوطه‌ تابستاني‌ سفارت‌ به‌ شمار مي‌رفت‌ و بنابراين‌ مصونيت‌ سياسي‌ داشت‌ (قلهك‌ نيز به‌ همين‌ ترتيب‌ در اختيار انگليسي‌ها بود» ).6
‌برخورد تند و غيرعادي، و بعضاً‌ خارج‌ از نزاكتي‌ هم‌ كه‌ (طبق‌ گزارش‌ سران‌ بهائي‌ همچون‌ شوقي‌ افندي‌ و اشراق‌ خاوري) دالگوروكي‌ در حمايت‌ از بها نسبت‌ به‌ دولت‌ ايران‌ نشان‌ داد، كاملاً‌ نشان‌ مي‌دهد كه‌ موضوع‌ رفتن‌ «شتابزده» بها به‌ خانه‌ منشي‌ روس‌ در زرگنده‌ و بهتر بگوييم: «اقامتگاه‌ تابستاني‌ سفارت‌ روس» ، يك‌ مهماني‌ عادي! نبوده‌ بلكه‌ درواقع، حكم‌ نوعي‌ «پناهندگي‌ به‌ سفارت‌ روسيه» را داشته‌ است. تعبير عباس‌ امانت، به‌ حقيقت‌ نزديكتر است، آنجا كه‌ مي‌نويسد: «مهدعليا [مادر شاه] علناً‌ مي‌گفت‌ كه‌ بهاء الله‌ «درصدد قتل» پسرش‌ بوده‌ است... در برابر اين‌ اتهام،‌ بهاءالله‌ شتابزده‌ خود را به‌ محل‌ اقامتگاه‌ تابستاني‌ سفارت‌ روسيه‌ در زرگنده‌ رساند. زيرا اميدوار بود كه‌ در خانه‌ برادر زنش‌ ميرزا مجيد آهي، منشي‌ ايراني‌ آن‌ سفارتخانه، ايمني‌ يابد...» .7
ديديم‌ كه‌ طبق‌ نوشته‌ منابع‌ معتبر بهائي‌ (گزارش‌ شوقي‌ و اشراق‌ خاوري) سفير روسيه‌ هنگام‌ تحويل‌ بها به‌ مأموران‌ ايران، در پيغام‌ به‌ صدراعظم، از بها به‌ عنوان‌ «امانت‌ دولت‌ روس» ياد كرده‌ و شديداً‌ خواستار «حفظ» و حراست‌ از جان‌ وي‌ شد و اخطار كرد در صورت‌ رسيدن‌ هرگونه‌ آسيبي‌ به‌ بها، شخص‌ او «مسؤول‌ سفارت» خواهد بود! سخناني‌ كه‌ برخي‌ از محققين، از آن، بوي‌ «تحت‌الحمايگي» بها توسط‌ سفارت‌ روس، و بهره‌گيري‌ سفير از مقررات‌ كاپيتولاسيون‌ (مفاد قرارداد تركمانچاي) براي‌ دفاع‌ از وي، فهميده‌اند...

پي نوشت ها:

1. براي نمونه ر.ك، مطالع‌ الانوار، اشراق خاوري، ص‌ 593
2. نامه‌هاي‌ خصوصي‌ سر سسيل‌ اسپرينگ‌ رايس...، ترجمه‌ دكتر جواد شيخ‌ الاسلامي، ص‌ 92
3. تاريخ‌ شهرياري‌ شاهنشاه‌ رضاشاه‌ پهلوي، ص‌ 11
4. خاطرات‌ سياسي‌ آرتور هاردينگ، ترجمه‌ شيخ‌ الاسلامي، پاورقي‌ ص‌ 252 و نيز: نامه‌هاي‌ خصوصي‌ سر سيسل‌ اسپرينگ‌ رايس، پاورقي‌ ص‌ 31
5. ايران‌ و ايرانيان، ص‌ 164. نيز ر.ك، حيات‌ يحيي، يحيي‌ دولت‌ آبادي، 2/379 - 378
6. همان، ص‌ 623، پاورقي‌ 37
7. همان، ص‌ 289.

منبع:ايام 29
/خ


تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
تجمع اعتراضی پلیس فرانسه در برابر اقامتگاه ماکرون + فیلم
play_arrow
تجمع اعتراضی پلیس فرانسه در برابر اقامتگاه ماکرون + فیلم
واکنش جالب یک جنوبی به انفجارهای پیاپی سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
واکنش جالب یک جنوبی به انفجارهای پیاپی سپاه در تنگه هرمز + فیلم
کارشناس آمریکایی: ایران توانایی ضربه زدن به هر پایتختی در جهان را دارد + فیلم
play_arrow
کارشناس آمریکایی: ایران توانایی ضربه زدن به هر پایتختی در جهان را دارد + فیلم
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
play_arrow
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
روایتی از تصمیم شهید علی لاریجانی برای پخش کامل نطق بنی‌صدر از تلویزیون + فیلم
play_arrow
روایتی از تصمیم شهید علی لاریجانی برای پخش کامل نطق بنی‌صدر از تلویزیون + فیلم
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
play_arrow
محمدجواد لاریجانی: پایان خوب جنگ، دوره‌ای جهشی برای پیشرفت کشور رقم می‌زند + فیلم
وقتی دنیای واقعی به وایس‌سیتی تبدیل می‌شود + فیلم
play_arrow
وقتی دنیای واقعی به وایس‌سیتی تبدیل می‌شود + فیلم
امتناع نخست‌وزیر چک از دست دادن با نتانیاهو مقابل دوربین‌ها + فیلم
play_arrow
امتناع نخست‌وزیر چک از دست دادن با نتانیاهو مقابل دوربین‌ها + فیلم
ادعای ترامپ درباره جنگ با ایران: آن‌ها را مجبور کرده‌ایم چیزی در اختیار نداشته باشند + فیلم
play_arrow
ادعای ترامپ درباره جنگ با ایران: آن‌ها را مجبور کرده‌ایم چیزی در اختیار نداشته باشند + فیلم