معرفی سنا و خواص درمانی آن

سنا گونه‌های مختلفی دارد که اغلب آنها خواص دارویی داشته و در طب سنتی نیز کاربرد دارند. در اینجا به نام علمی و مشخصات مربوط به یک گونه سنا که در کشورهای مختلف و در ایران نیز می‌روید اشاره شده است.

نام علمی:

Cassia obovata Collad، نام فرانسه Sene و نام انگلیسی آن Senna می‌باشد. نام‌های دیگر آن به فارسی، عربی و در کتب طب سنتی، سنا، سنای مکّی و سنای حجازی نامیده شده است. میوه‌اش به صورت غلاف کوتاه قوسی، در دو انتها خمیده، به ابعاد غلاف باقلا و محتوی تعدادی دانه‌ی کوچک، مدور، چروکیده و قهوه‌ای تیره است.

تیره گیاه:

تیره‌ی فرعی گل ارغوان Caesalpinaceae

نوع گیاه:

بوته یا درختچه

مشخصات ظاهری:

درختچه‌ای است چند ساله به ارتفاع حدود 80 سانتی‌متر با شاخه‌های گسترده، برگ‌های آن شانه‌ایِ زوج، برگچه‌ها جفتی، برگچه‌ها جفتی، پهن، نوک کند و تخم مرغی شکل و گل‌های آن به صورت گل آذین و رنگ گل‌ها زرد مایل به کبود می‌باشد. میوه‌اش به صورت غلاف کوتاه قوسی، در دو انتها خمیده، به ابعاد غلاف باقلا و محتوی تعدادی دانه‌ی کوچک، مدور، چروکیده و قهوه‌ای تیره است.

طبیعت برگ سنا:

طبق نظر حکمای طب سنتی طبیعت آن گرم و خشک می‌باشد.

رویش جغرافیایی:

در اغلب کشورهای آفریقایی و در کشورهای خاورمیانه، پاکستان، عربستان و سودان انتشار دارد. در ایران نیز در نواحی دشتی ساحلی استان‌های هرمزگان، سیستان و بلوچستان و بوشهر روییده می‌شود.

ترکیبات شیمیایی و مواد موجود در برگ سنا:

اکسالات کلیسم، فلاوانول، ایزورامنتین، کمپفرول، رئین، امودین، ماده‌ی اوکسی متیل آنتراکینون و دو نوع گلوکوزید به نام‌های سنوزید A و سنوزید B در آن تشخیص داده شده است.

بخش مورد استفاده:

برگ

نحوه مصرف:

معمولاً برگ را به صورت دم کرده، جوشانده و یا گرد استفاده می‌کنند و در طب سنتی برای درمان بیماری‌ها نحوه و مقدار مصرف آن را پزشک تشخیص داده و تجویز می‌کند.

خواص درمانی:

ملین قوی و مسهل بلغم، خارج کننده اخلاط و مواد زائد بدن و صفرابر، دفع کننده کرم‌های معده و مفید برای بواسیر می‌باشد. در ضمن برای سیاتیک، نقرس، جرب و رفع جوش‌های کهنه بدن نیز مفید است. این گیاه در قسمت پایین شکم عمل می‌کند و با تأثیر موضعی در دیواره روده سبب افزایش حرکت دودی روده بزرگ می‌شود.

تذکر:

به علت داشتن عوارض جانبی، مصرف سنا برای خانم‌های باردار، مادران شیرده و افراد کمتر از ده سال ممنوع می‌باشد. بهتر است پس از دو هفته مصرف یک هفته استفاده از آن را قطع کرده و مجدداً در صورت نیاز استفاده شود. در بعضی موارد استفاده از گیاه ممکن است دردهای شکمی و دلپیچه نیز ایجاد کند که طبیعی می‌باشد و جای نگرانی نیست. زیاده‌روی در مصرف سنا ایجاد ناراحتی و آشفتگی می‌نماید و باید از استفاده خودسرانه آن پرهیز نمود. در بعضی مواقع افراد برای کوچک کردن پهلو، شکم و یا لاغر کردن از این گیاه به طور خود درمانی استفاده می‌کنند که استفاده از آن در دراز مدت عوارض جبران ناپذیری به بار می‌آورد.
منبع مقاله :
صانعی، صمصام؛ (1395)، طبّ الصمصام -آشنایی با بیش از 400 نوع از گیاهان دارویی- (جلد دوم)، تهران: انتشارات حافظ نوین، چاپ اول.