بارگاه الهی در قرآن

بارگاه ملکوتی خداوند در مقام حاکم و قاضی. هیچ عبارت قرآنی مستقیماً با مفهوم بارگاه ملکوتی متناظر نیست، اما عبارت «الملاء الأعلی» که تنها دو بار در قرآن به کار رفته (صافات: 8؛ ص: 69) نزدیک‌ترین مفهوم به آن است
سه‌شنبه، 14 فروردين 1397
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
بارگاه الهی در قرآن
 بارگاه الهی در قرآن

نویسنده: خالد یحیی بلنَکینشیپ
مترجم: امیر مازیار
بارگاه ملکوتی خداوند در مقام حاکم و قاضی. هیچ عبارت قرآنی مستقیماً با مفهوم بارگاه ملکوتی متناظر نیست، اما عبارت «الملاء الأعلی» که تنها دو بار در قرآن به کار رفته (صافات: 8؛ ص: 69) نزدیک‌ترین مفهوم به آن است. زمانی که فرمانی از خدا صادر می‌شود شیاطین سعی می‌کنند تا مذاکرات واقع در این بارگاه را از پایین‌ترین آسمان استراق سمع کنند اما تنها شهاب‌های ثاقب نصیبشان می‌شود. در آیات 6-8 صافات آمده است: «ما پایین‌ترین آسمان (السماء الدنیا) را به زینت اختران آراستیم و از هر شیطان سرکشی نگاه داشتیم، که نمی‌توانند به «ملأ اعلی» گوشه فرا دهند و از هر سوی پرتاب می‌شوند». قرآن حاوی ارجاعات بسیار اندکی را روشن می‌سازند که برای شکل دادن به تصویر روشنی از بارگاه الهی بسنده نیست. این بارگاه ملکوتی ممکن است به اسطوره‌های طبیعی محیط شرک‌آلود پیش از اسلام مرتبط باشد که صور خیال مشابهی داشتند و در آنها آسمان مضمونی محوری بود (نک. Bell, Commentary, ii,149; P. Eichler, Die Dschinn, 30-31). بارگاه الهی مذکور در قرآن شامل خداوند و فرشتگان اوست به همراه تجهیزات بی‌جانی نظیر عرش خدا (مثلاً غافر: 7) و خزانه‌ها (مثلاً حجر:21-22). اشاره به این بارگاه اغلب در پیوند با آفرینش یا روز قیامت است.
از جمله مقاصد جاری این بارگاه این است که مکانی برای فرشتگان فراهم آورد تا خدا را ستایش کنند و برای مؤمنان طلب مغرفت کنند (غافر: 7-9). حمد و سپاس فرشتگان عظمت خداوند را تمجید می‌کند و در عین حال الگویی معتبر برای عبادت خدا فراهم می‌آورد که مؤمنان روی زمین نیازمند آن‌اند. دیگر مقصود این بارگاه این است که از آن فرمان‌های خداوند به زمین فرستاده می‌شوند (سجده: 5؛ نک. نحل: 2). وساطت فرشتگان پیام‌آور برای رساندن فرمان‌های الهی از بارگاه ملکوتی در آسمان‌ها به زمین بر این امر تأکید دارد که مرجعیت الهی پشتوانه‌ی چنین فرمان‌هایی است. زمانی که فرمانی از خدا صادر می‌شود شیاطین سعی می‌کنند تا مذاکرات واقع در این بارگاه را از پایین‌ترین آسمان استراق سمع کنند اما تنها شهاب‌های ثاقب نصیبشان می‌شود: «نمی‌توانند به «ملأ أعلی» گوش فرا دهند و از هر سوی پرتاب می‌شوند، با شدت به دور رانده می‌شوند و برایشان عذابی دائم است، مگر کسی که یکباره استراق سمع کند، که شهابی شکافنده از پی او می‌تازد» (صافات: 8-10؛ جن: 8-10). گاه این بارگاه شکلی نظامی به خود می‌گیرد: زمانی که خداوند لشکرهای فرشتگان را برای شرکت در برخی جنگ‌های زمینی فرو می‌فرستد (آل عمران: 124-125؛ انفال: 9). مفهوم فرو فرستادن نعمت خدا بر زمین از خزانه‌های الهی هم می‌تواند با تصویر از بارگاهی شاهانه پیوند داشته باشد، البته ظاهراً این امر نیاز به وساطت فرشتگان ندارد. (حجر: 21-22)
قرآن صرفاً توصیفاتی عام از کاروبار این بارگاه به دست می‌دهد؛ شرح آفرینش آدم تنها حاوی اشاره به صدور حکمی خاص در آنجاست (بقره: 30-32) دیگر حادثه‌ی شایان توجه این که بارگاه در آن مشارکت دارد این است که محل تجمع [خلایق] برای داوری نهایی خداوند است (بقره: 210؛ فرقان: 25؛ نبأ: 38؛ فجر: 22) و در آنجا فرشتگان، پیامبران یا دیگران مجاز به میانجی‌گری نیستند مگر به اجازه‌ی خداوند (طه: 109؛ نجم: 26). در آن روز، فرشتگان خاصی عرش خدا را حمل خواهند کرد (غافر: 7؛ حاقه: 17).
هرچند اشارات قرآنی به بارگاه ملکوتی مختصر، کلی و خالی از تصویری مفصل‌اند، اما حوزه‌ی مهمی از مشکلات تفسیری را در مکتوبات دینی مسلمانان پدید آورده و موضوع عمده‌ی نزاع میان مکاتب تفسیر ظاهرگرا و تأویل‌گرا شده‌اند. مسئله‌ی اصلی در اینجا تشبیه است. از سویی اهل حدیث و کسانی که به پیروی از احمدبن حنبل (د. 241)، رویکردی اخباری به تفسیر قرآن اتخاذ کردند، با استفاده از مجموعه‌ای از احادیث نبوی آیات قرآنی مربوط به بارگاه الهی را چنان شرح می‌دهند که به سود پافشاری آنان بر این امر است که این توصیفات به اموری واقعی و قابل تشخیص اشاره دارند، و در واقع خدا چیزی نظیر بارگاه پادشاهی دارد. از سوی دیگر، اغلب فقیهان، متکلمان و فیلسوفان از جمله غزالی (د. 505) در پی عدم تأکید بر چنین تفاسیری یا اجتناب از آنها به سود تفاسیر تأویلی‌اند. اغلب نزاع‌ها در باب مکان خداوند در آسمان و توانایی جلوس او بر عرش شکل گرفته است (نک. D. Gimaret, Dieu a l'image de l'homme, 66-69, 79-89). البته اغلب آثار تفسیری ابایی از عرضه‌ی هر دو نوع شرح در کنار هم ندارند، به ویژه آنکه هر دو شرح- صرف‌نظر از منظرشان در باب اعتبار تفسیر ظاهری از تصویر قرآنی- توافق دارند که بارگاه آسمانی نماد سلطه‌ی خدا بر آسمان‌ها و زمین است (فتح: 4 و 7 نبأ: 37) نیز نک. خلق قرآن.
منابع تحقیق:
خواننده گرامی! منابع مقاله را در نسخه ی چاپی ملاحظه فرمایید.
منبع مقاله :
مک اولیف، جین دَمن؛ (1390)، دائرةالمعارف قرآن (جلد اول آ-ب)، ترجمه‌ی: حسین خندق آبادی، مسعود صادقی، مهرداد عباسی، امیر مازیار، تهران: انتشارات حکمت.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم