معرفی کتان یا بزرک و خواص درمانی آن

معمولاً دانه را به صورت دم کرده، جوشانده، گرد و یا ضماد استفاده می‌کنند. در ضمن از دانه‌ی کتان، روغنی به نام روغن بزرک استخراج می‌شود. رنگ این روغن اگر بدون مداخله حرارت تهیه شده باشد زرد روشن و اگر به کمک
جمعه، 24 فروردين 1397
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
معرفی کتان یا بزرک و خواص درمانی آن
 کتان - بزرک

نویسنده: صمصام صانعی
کتان گونه‌های مختلفی دارد که دو گونه‌ی آن به نام‌های کتان معمولی و کتان مسهل نسبت به دیگر گونه‌ها از خواص دارویی بیشتری برخوردار می‌باشند. در اینجا به نام علمی و مشخصات مربوط به گونه‌ی کتان معمولی اشاره شده است. معمولاً دانه را به صورت دم کرده، جوشانده، گرد و یا ضماد استفاده می‌کنند. در ضمن از دانه‌ی کتان، روغنی به نام روغن بزرک استخراج می‌شود.

توجه:

کتان معمولی واریته‌های مختلفی دارد. در طب سنتی به دانه‌ی واریته‌ای که رنگ دانه، قهوه‌ای روشن است بَزرَک می‌گویند و به دانه‌ی واریته‌ای که رنگ دانه، سفید رنگ است تخم کتان می‌گویند که علاوه بر داشتن خواص درمانی، خوراک پرندگان نیز می‌باشد.

نام علمی:

Linum usitatissimum L.، نام فرانسه Lin ordinaire و نام انگلیسی آن Line می‌باشد. نام‌های دیگر آن به فارسی، عربی و در کتب طب سنتی، کتان، کتان روغنی و ملسج نامیده شده است.

تیره گیاه:

کتان Linaceae

نوع گیاه:

بوته

مشخصات ظاهری:

گیاهی است علفی و یک ساله به ارتفاع حدود 70 سانتی‌متر، برگ‌های آن سبز تیره، دراز، باریک، نوک تیز و دارای سه رگبرگ طولی می‌باشند. گل‌های آن سفید یا مایل به آبی و مرکب از قطعات 5 تایی هستند. میوه‌اش کپسولی شکل و تشکیل شده از حدود 10 خانه است که در هر خانه یک دانه به رنگ قهوه‌ای روشن (در برخی واریته‌ها سفید رنگ) وجود دارد. دانه‌ی کتان بدون بو، شفاف، لغزنده، طول آن 4 الی 5 میلی‌متر و ضخامت آن یک و نیم میلی‌متر است. در ضمن بین پوست ساقه و قسمت چوبی ساقه را الیاف نسجی کتان تشکیل می‌دهد که برای نساجی استخراج می‌شود و پارچه‌های معروف کتانی را با آن تهیه می‌کنند.

طبیعت دانه:

طبق نظر حکمای طب سنتی طبیعت آن گرم و خشک می‌باشد.

رویش جغرافیایی:

در نواحی معتدل اغلب کشورها و در ایران به صورت خودرو انتشار دارد و به صورت پرورشی نیز کاشته می‌شود.

ترکیبات شیمیایی و مواد موجود در دانه‌ی کتان:

حاوی عصاره‌های محلول، موسیلاژ، پروتئین، خاکستر، ارسنیک، روغن ثابت، فسفاتیدهایی شامل لسیتین و سفالین، سیانوژنتیک گلوکوزید، لینامارین، موم، قند و ویتامین‌های E و F می‌باشد.

بخش مورد استفاده:

دانه

نحوه مصرف:

معمولاً دانه را به صورت دم کرده، جوشانده، گرد و یا ضماد استفاده می‌کنند. در ضمن از دانه‌ی کتان، روغنی به نام روغن بزرک استخراج می‌شود. رنگ این روغن اگر بدون مداخله حرارت تهیه شده باشد زرد روشن و اگر به کمک گرما به دست آمده باشد مایل به قهوه‌ای است و اختصاصاً به مصارف صنعتی می‌رسد. نوع تازه و مرغوب روغن کتان در پزشکی به مقدار مجاز به صورت تنقیه و به عنوان نرم کننده به کار می‌رود.

خواص درمانی:

نرم کننده و رفع کننده التهاب مخاط‌های بدن بخصوص مجاری ادراری، برطرف کننده گاستریت و تحلیل برنده ورم روده، ضد التهاب‌های دردناک با منشأ سنگ کلیه و کاهنده ورم مثانه، افزاینده ترشح ادرار و مسکن قاعدگی دردناک، مسکن سرفه‌های مقاوم و مقوی قوای مغزی، مقوی قوای جنسی و مسکن درد قفسه سینه و احشاء داخلی بدن، شیرافزا و بازکننده قاعدگی، آرام بخش و تحلیل برنده ورم پروستات می‌باشد. در ضمن برای درد مقعد، ورم معده، اختلال در عادت ماهیانه، مبتلایان به سوء هاضمه و زخم معده نیز مفید است. در استعمال خارجی جوشانده دانه‌ی کتان به صورت حمام، رفع کننده تحریکات موضعی، بیماری‌های پوستی و سوداهای دردناک همراه با خارش است. در ضمن ضماد تخم کتان بازکننده دمل‌ها و مفید برای دردهای کشیدگی بعضی از عضوهای بدن می‌باشد. گرد دانه‌ی کتان چون به سهولت فاسد می‌شود باید همیشه به حالت تازه به کار رود.

تذکر:

زیاده‌روی در مصرف تخم کتان سبب نفخ معده، ایجاد اسهال، عدم جذب ویتامین‌ها و حتی موجب مسمومیت می‌گردد و در ضمن دید چشم را کاهش داده و برای بیضه‌ها نیز مضر است.
منبع مقاله :
صانعی، صمصام؛ (1395)، طبّ الصمصام -آشنایی با بیش از 400 نوع از گیاهان دارویی- (جلد دوم)، تهران: انتشارات حافظ نوین، چاپ اول.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم