حارث محاسبی

کسی که پدرش را تکفیر کرد

ابوعبدالله حارث بن اسد محاسبی بغدادی بصری (متوفی 243 ق). عارف، متکلم، فقیه، محدث، زاهد و از بزرگان صوفیه که به گفته‌ی هجویری (کشف المحجوب، 134) در زمان خود شیخ المشایخ بغداد بود.
چهارشنبه، 19 ارديبهشت 1397
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
کسی که پدرش را تکفیر کرد
 کسی که پدرش را تکفیر کرد

نویسنده: علی رفیعی
 
ابوعبدالله حارث بن اسد محاسبی بغدادی بصری (متوفی 243 ق). عارف، متکلم، فقیه، محدث، زاهد و از بزرگان صوفیه که به گفته‌ی هجویری (کشف المحجوب، 134) در زمان خود شیخ المشایخ بغداد بود. علت اشتهار وی به محاسبی را برخی از آن رو دانسته‌اند که همیشه نفس خود را به محاسبه می‌کشید ونیز گفته‌اند که چون در موقع ذکر گفتن از سنگ ریزه استفاده می‌کرد، او را محاسبی گفته‌اند (انساب، سمعانی، 207/5). تاریخ تولد وی دانسته نیست، اما نوشته‌اند که وی در بصره چشم به جهان گشود و در بغداد سکونت نمود و در همانجا نیز درگذشت. وی از یزید بن هارون اندکی روایت کرده است. کسانی چون: ابن مسروق، جندی بغدادی، سرّاج و ابن خیران فقیه از وی روایت کرده‌اند (تاریخ بغداد، 211/8). او با شافعی امام شافعیان رفاقت و مصاحبت داشت ولی شافعی مذهب نبود. وی پدر خود را که قَدّری مذهب بود تکفیر کرد و به پدرش می‌گفت: باید مادرم را طلاق بدهی و آن گاه که پدرش مرد، میراث به جامانده از پدرش را نپذیرفت. وی از صفاتیه بود، آنان اعتقاد داشتند که خداوند دارای صفاتی ازلی است مانند: علم، قدرت، حیات، اراده، سمیع، بصر، کلام، جلال، اکرام، جود، انعام، عزت و عظمت که همه‌ی این صفات ازلی است. آنان تفاوتی میان صفات ذات و صفات فعل قائل نبودند و آنها را یکی می‌دانستند، آنان صفات خیریه را مانند: دست و صورت برای خدا روا می‌دانستند و آن را تأویل نمی کردند (ملل و نحل، شهرستانی، 92/1-93). محاسبی در علم فقه و حدیث نیز به مقامی بلند دست یافت و معرفت کاملی نسبت به مذهب صوفیه پیدا نمود و گفته‌اند از آن رو که در مسائل کلامی به ویژه در لفظ و ایمان سخن می‌گفت، احمدبن حنبل او را طرد کرد و محاسبی مدتی مخفی شد (تاریخ بغداد، 216/8؛ وفیات الاعیان، 58/2).

بیشتر بخوانید: آموزه‌های مُحاسبی در آثار غزّالی


آثار و تألیفاتی در باب اصول دیانت، زهد، ردّ بر معتزله و رافضه داشته است (تاریخ بغداد، همانجا)، برخی از تألیفات او به این شرح است: کتاب التفکر و الاعتبار؛ الرعایّه فی‌الاخلاق و الزهد؛ الرعایّة لحقوق الله؛ رسالة المسترشدین و رساله‌هایی در زهد و پارسایی (کشف الظنون، 908/1، 1420/2؛ ایضاح المکنون، 569/1). برخی از آثار وی هم اکنون در کتابخانه ها موجود است (فهرس التصوف بالظّاهریه، 734/1) و شماری از تألیفات وی نیز به چاپ رسیده است (معجم المحظوطات المطبوعه‌ی منجه، 114/2). ابوزرعه‌ی رازی مردم را از خواندن کتابهای محاسبی به دلیل اینکه موجب گمراهی و بدعت است پرهیز داده است (تاریخ بغداد، همانجا).
کتابنامه :
جز آن چه در متن مقاله آمده است،؛ حلیة الاولیاء ابونعیم اصفهانی، 73/10؛ الفهرست ابن ندیم، 236؛ طبقات الصوفیه‌ی سلمی، 56؛ رساله‌ی قشیریه، 15؛ میزان الاعتدال، 430/1؛ مرآة الجنان، 142/2؛ طبقات الاولیاء، ابن ملقن، ص 175؛ سیر اعلام النباء، ذهبی، 110/12؛ العبر ذهبی، 440/1؛ طبقات شعرانی، 64/1؛ تاریخ الاسلام، ذهبی، 241؛ معجم المؤمنین، 517/1.

منبع مقاله :
گروه نویسندگان، (1391)، دائرةالمعارف تشیع (جلد ششم)، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم