كتاب القبسات

مؤلّف:

مير محمد باقر بن شمس الدين محمد استر آبادي الاصل (مير داماد يا معلم ثالث) (م 1041 ق)

زندگي نامه:

مؤلف دختر زاده محقق كركي و پدرش به دامادي محقق كركي مفتخر بود, به همين جهت به لقب داماد شهرت داشت. وي از فحول و متبحّرين علماي قرن يازدهم و اعاظم فلاسفه و حكماي اسلامي مي باشد كه جامع علوم عقلي و نقلي بوده و از ذهن بسيار خلاّقي بر خوردار بوده است. مير داماد سر آمد روز گار خويش و جامع كمالات و در اكثر علوم و فنون مثل رياضي، فقه، تفسير و حديث ماهر بوده بطوري كه فقهاي عصر او، فتاوي شرعيّه را با تصحيح آن بزرگوار معتبر مي شمردند، در كمالات معنوي و علمي، زهد و تقواي ايشان سخناني بسيار است كه خود نياز به تحقيق و پژوهشي مستقل دارد.
ايشان از حكماي نامدار عصر صفوي بوده و در حوزه فكري اصفهان فلسفه را متحوّل ساخت. او سعي داشت مباني حكمت مشاء را به جلوه هاي اشراقي علم آميخته و با استفاده از تعاليم اعتقادي شيعي، نظام فلسفي نويني را ارائه دهد. و بدين جهت به معلم ثالث نيز شهرت يافت.

اساتيد:

شيخ حسين عاملي، شيخ عبد العالي (پسر محقق كركي)، سيد ابو الحسن عاملي جيعي، سيد علي موسوي عاملي، شيخ عبد العلي خادم، شيخ عز الدين حسين بن عبد الصمد، فخر الدين محمد سمّاكي و ... .

شاگردان:

صدر الدين شيرازي، مير سيد احمد علوي، ملا شمساي گيلاني، ملا عبد الغفّار گيلاني، قطب الدين محمد اشكوري لاهيجي، ابو الفتح گيلاني، سيد احمد عريزي درب امامي، نظام الدين احمد وشتگي، شيخ عبدالله سمناني، حسين بن حيدر كركي، محمد حسن زلالي خراساني، ملا خليل قزويني، مير محمد تقي استر آبادي، ملا عبد المطلب طالقاني و ... .

تأليفات:

مؤلّف داراي تأليفات ذي قيمت و ارزشمندي است كه همچون خورشيد در وادي علم و معرفت درخشش داشته و نگين ارزشمندي براي علوم و معارف اسلامي محسوب مي شوند. براي ايشان 48 كتاب و رساله شمرده شده است كه در زير به پاره اي از آنها اشاره مي شود.
الاربعه ايام، الاعضالات العويصات في فنون العلوم والصناعات، الافق المبين، تشريق الحق، تأويل المقطعات في اوائل السور القرآنيه، تقدمه تقويم الايمان، تقويم الايمان، الجذوات، التقديسات، الجمع و التوفيق بين رأي الحكيمين في حدوث العالم سدرة المنتهي في تفسير القران، شرح تقويم الايمان، الايماضات، التشريقات.[1]

معرفي اجمالي كتاب:

كتاب قبسات كه شاهكار مؤلف است بزرگترين و پر اهميت ترين اثر حكيم فرزانه مير داماد است كه به حادث يا قديم بودن عالم پرداخته است. مؤلّف اين كتاب را بنابر تقاضاي يكي از دوستانش كه از وي خواسته بود تا نظر خود را در باب حدوث و قديم بودن عالم بنويسد، به رشته تحرير در آورده است.
كتاب حاضر شامل ده قبس و هر قبس مشتمل بر چند ومضه و هر ومضه حاوي چند وميض مي باشد. اين تقسيم بندي را مي توان چنين تفسير كرد كه قبس بمنزله باب و ومضه در حكم فصل و وميض در حكم بند يا غير آن است.
مقدمه كتاب كه در 160 صفحه مي باشد مباحث ارزنده اي از علماي بزرگوار و مقالاتي سودمند در بر دارد، مثل شرح حال مؤلف از چند نفر ترجمه نويس و از منابع مختلف مثل ريحانة الادب، مقاله هانري كربن با عنوان مير داماد يا معلم ثالث در كتب الهي اصفهان، مقالة ديگري از توشيهيكوا يزوستو در موضوع فلسفة مير داماد، مقاله تأثير ابن سينا بر مير داماد از مهدي محقق و مقاله حدوث دَهري ميرداماد بوسيله فضل الرحمن و سه يادداشت بر كتاب القبسات به قلم سيد ابوالحسن رفيعي قزويني و ... نگاشته شده و به زبان فارسي در مقدمه كتاب آورده شده است.

وضعيت نشر:

كتاب حاضر در يك جلد به زبان عربي با تحقيق دکتر مهدي محقق توسط مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران در سال 1374 ه‍. .ش به چاپ رسيده است.

پي نوشت :

[1] . ريحانة الادب، ج 3، ص 56 و مقدمه كتاب تقويم الايمان ميرداماد.

منبع: مرکز مطالعات و پژوهش هاي فرهنگي حوزه علميه
/س