توجه به محیط تربیتی و اندیشه ورزی

محیط تربیتی و اندیشه ورزی

اساس همه انحراف‌ها و سقوطها، غفلت از هویت الهی و انسانی خویش است. تفکر کلید انسان شدن و انسان زیستن است. اگر انسان تفکر نکند، هویت واقعی خود را نخواهد شناخت و در نتیجه، به کمال مطلوب انسانی نیز دست نخواهد یافت.
سه‌شنبه، 14 خرداد 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
محیط تربیتی و اندیشه ورزی
از اصول تربیت اخلاقی، اصل تعقل و اندیشه ورزی است؛ به این معنا که در هیچ کدام از عناصر برنامه درسی نمی توان اصل عقل را نادیده گرفت و ملاک و مناط هر فعالیتی، انطباق آن با اصول عقلانی است. پیامبر ادراک عاقلانه و پرورش قوه تعقل را بر رنج در عبادت ترجیح می دهند و معتقدند که طریق پیشی گرفتن بر دیگران، در رشد و کمال و رسیدن به اهداف تربیت، پرورش قوه تعقل است. ایشان در این زمینه این گونه می فرمایند: یا على اذا رأیت الناس یتقربون الى خالقهم بانواع البر تقرب انت الیه بانواع العقل تسبقهم؛ «ای علی، چون مردمان در تکثر عبادت رنج برند، تو در ادراک معقول رنج بر، تا بر همه سبقت بگیری».
 
علامه مصباح یزدی در باب اهمیت تفکر در سیر معنوی می فرماید: «اساس همه انحراف ها و سقوطها، غفلت از هویت الهی و انسانی خویش است. "تفکر" کلید انسان شدن و انسان زیستن است. اگر انسان تفکر نکند، هویت واقعی خود را نخواهد شناخت و در نتیجه، به کمال مطلوب انسانی نیز دست نخواهد یافت».
 
یکی از علل سرزنش امت های پیشین در قرآن کریم، تعقل نکردن آنهاست. از این رو، یکی از سفارش های اکید قرآن کریم، توصیه به تعقل و تفکر است و قرآن، به بسیاری از امور، صرفا به دلیل اینکه زمینه ساز تعقل و تفکر گردد، توصیه کرده است؛ گویا تعقل و تفکر، راه را برای رسیدن به اهداف بالاتر تربیت، فراهم می سازد.اصول تعلیم و تربیت با تکیه بر مبانی و واقعیت‌های مرتبط با متربی درنظر گرفته می شوند و بیگانه از مبانی نیستند. از سوی دیگر، بین اصول، روشها و هدفهای تربیتی پیوندی وجود دارد؛ یعنی، بر پایه اصول، روشهای مناسبی را برای رسیدن به اهداف برمی گزینیم. بنابراین تعقل را باید یکی از اهداف میانی تربیت در نظر گرفت، اما از آنجاکه طیفی بسیار وسیع را تحت پوشش قرار می دهد و با قاعده مد نظر ما (عمومیت) که در مقدمه ذکر شد، در کل فرایند برنامه ریزی درسی، انطباق کامل دارد، در اینجا، آن را در زمره اصول تربیت اخلاقی ذکر کردیم.
 
علامه طباطبایی درباره عقل چنین می فرماید: ( و خدای عزوجل هم کلام خود را بر همین اساس ادا نموده، و عقل را نیرویی قرار داده است که انسان در دینش از آن بهره مند شود و به وسیله آن، به سوی حقایق معارف و اعمال صالح راه پیدا کند و این طریق را پیش بگیرد. پس اگر عقل انسان در چنین مجرایی قرار بگیرد و قلمرو عقلش به چهار دیوارهای خیر و شر دنیوی محدود گردد، دیگر عقل نامیده نمی شود. پس باید به عقل، یعنی، نیروی تمییز دهنده خیر و شر، به عنوان یک اصل در نظام تربیتی اسلامی توجه گردد و هر فعالیتی با آن محک سنجیده شود؛ اگر عملی عقلانی بود و ما را در رسیدن به هدف نهایی تربیت کمک می کرد، آن را انتخاب، وگرنه رهایش کنیم. از این رو، در گزینش هدف و روش های تربیتی، باید از اصل عقل تبعیت کرد و همچنین، متربی باید بر اساس ملاکهای عقلانی، امکان تجزیه و تحلیل مطالب را داشته باشد. در نظر گرفتن این اصل به دوره بزرگسالی اختصاص ندارد و حتی در سنین کودکی نیز باید مقدمات استدلال و تشخیص خیر از شر را به مدد دلایل و شواهد به کودک آموخت.
 

توجه به محیط تربیتی

در آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت (علیهم السلام)  از نقش محیط در تربیت انسان سخن به میان آمده است. در روز قیامت، وقتی برخی از گنهکاران در توجیه گناه خود، احتجاج می کنند به اینکه محیط ما فاسد بود و فرشتگان می گویند:( ألم تکن أرض الله واسعة. )(1)این سخن خداوند، دال بر این است که او تأثیرگذاری محیط بر انسان و تأثیرپذیری انسان از محیط را تأیید می کند و به همین دلیل، می فرماید: وقتی دیدید محیط فاسد است، چرا به محیط دیگر مهاجرت نکردید؟
 
علامه مصباح یزدی در بیان راهکارهایی برای نیفتادن در دام گناه، یکی از راه ها را دوری گزیدن از محیط و موقعیت های تحریک کننده به سوی گناه معرفی می کند. ایشان می فرماید برای اینکه انسان نسبت به گناه تحریک نگردد، یکی از دستورهای کلی آن است که به محل گناه نزدیک نشود و تا می تواند از آنجا فاصله بگیرد.(2) بنابراین، یکی از اصول تربیت اخلاقی در اصلاح رفتارها اصلاح محیطی است که دانش آموز در آن مشغول تحصیل است.
 
در برابر نیازهای زیستی که ادامه حیات انسان به آنها بستگی دارد، یک سلسله نیازهای دیگری نیز وجود دارند که چنین نقشی ندارند، ولی چگونگی ارضای آنها بسیار حایز اهمیت است و تأمین نشدن آنها، به رشد و شکوفایی استعدادهای انسان لطمه می زند. از این دسته نیازها، به نیازهای عاطفی یا روانی تعبیر می شود؛ نیاز به ایمنی، نیاز به انس و تعلق داشتن و نیاز به پیشرفت و خودشکوفایی از این گونه نیازهایند.(3)
 
علامه مصباح یزدی تقویت عاطفه در انسان را عاملی برای کنترل افسارگسیختگی حیوانی معرفی می کند. ایشان تقویت عواطف انسانی در متربیان را، یک وظیفه برای مربیان می داند.
 
اصول تربیتی، قواعد و دستورالعمل‌های که راهنمای عمل مربی قرار می گیرند. برای نمونه، ضرورت توجه به محیط تربیتی، یا ضرورت توجه به توان متربی و روحیه کمال طلبی و سعادت طلبی او، یک سلسله دستورالعملهای کلی است که برنامه ریزان و سیاستگذاران عرصه تعلیم و تربیت باید در مقام تدوین برنامه درسی به آن توجه داشته باشند.
 
اصول تعلیم و تربیت با تکیه بر مبانی و واقعیت‌های مرتبط با متربی درنظر گرفته می شوند و بیگانه از مبانی نیستند. از سوی دیگر، بین اصول، روشها و هدفهای تربیتی پیوندی وجود دارد؛ یعنی، بر پایه اصول، روشهای مناسبی را برای رسیدن به اهداف برمی گزینیم.
 
پی‌نوشت:
1. نساء (4)، ۹۷.
۲. محمد تقی مصباح یزدی، آیین پرواز، ص۱۸۰
٣. جمعی از نویسندگان، تربیت دینی در جامعه اسلامی معاصر: گفت وگوها، (گفت وگو با آیت الله مصباح یزدی)، ص ۲۸-۳۳.
 
منبع: برنامه درسی وتربیت اخلاقی، حمیدرضا کاظمی، چاپ اول، انتشارات مؤسسه آموزشی وپژوهشی امام خمینی(قدس سره)، قم 1393
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم