0
ویژه نامه ها

طبقه بندی اصول تعلیم و تربیت

اصول تجربی به آن دسته از اصولی می گویند که در جریان کارکردها و تجربه‌های آموزشی و تربیتی به گونه‌ای برجسته و نمایان اعتبار می گردند؛ گو اینکه بدون لحاظ آنها تعلیم و تربیت تحقق نمی یابد یا نارسا و ناتمام می‌ماند.
طبقه بندی اصول تعلیم و تربیت
اصول، بنابر تقسیمی، در انطباق با اقسام و انواع مبانی می توانند به اصول وجودشناختی، معرفت شناختی و انسان شناختی تقسیم شوند. اصول وجودشناختی، بسته به پاسخی که به طور مبنایی در تفسیر فلسفه وجود و نظام هستی ارائه می شود، عملیات آموزشی - تربیتی را تدبیر و مدیریت می کنند. تفسبری که خداوند را مبدأ هستی و آفریدگار جهان و انسان می شناسد، اصول تربیتی را با دستورالعمل ها و مضامینی چون شناخت خداوند، پرستش خداوند و التزام عملی به دین او توأم می سازد. دیدگاهی که برای انسان دو ساحت مادی و روحانی قایل است در مقام تئوریزه کردن تربیت انسان، به اصولی می اندیشد که با تکیه بر آنها بتوان انسان را برای هر دو ساحت تربیت کرد و او را در هر دو ساحت به کمال و سعادت رساند. به نظر می رسد همین دو مثال برای درک سازگاری و انطباق اصول با مبانی کافی باشد.
 
اصول از نگاهی دیگر، به اصول موضوعه و اصول تجربی قابل طبقه بندی اند. منظور از اصول موضوعه، آن دسته از اصول کلی است که از جنبه سرشتی و تکوینی، ماهوی و طبیعی و روانشناختی و جامعه شناختی، با صرف نظر از تجربه تربیتی انسان و جدای از آن، در یک نظام تربیتی قابل ردیابی و پیگیری است. اصولی چون اصل خلقت و آفرینش، اصل هدایت تکوینی و تشریعی، اصل نیاز، اصل بندگی، اصل حریت، اصل کمال، اصل سعادت، اصل کرامت، اصل جاودانگی، اصل تفاوت های فردی انسان و اصول ارتباطات انسانی از نمونه اصول موضوعه اند که در همه عرصه های علوم انسانی، از جمله در تعلیم و تربیت اعتبار و کاربرد دارند. تفسیر بارز اصول مزبور تا حد زیادی به منظر ما در قبال جهان و انسان بستگی دارد. خاستگاه اعتبار و ارزش گذاری این اصول را باید در حوزه مبانی جست.
 
برای نمونه، اصل خلقت و هدایت تکوینی را در مبانی وجودشناختی، اصل هدایت تشریعی، بندگی، کمال و سعادت را در مبانی معرفت شناختی، و اصل کرامت انسان، نیاز انسان، جاودانگی انسان، تفاوت‌های فردی و ارتباطات انسانی را در مبانی انسان شناختی روانشناختی و جامعه شناختی کانون مطالعه و بررسی قرار می دهیم. تمام این اصول، پیش از آنکه در قلمرو فلسفه تعلیم و تربیت بحث و بررسی شوند، در حوزه ای دیگر و در قلمرو مبانی بازشناسی و ارزشیابی شده اند. بدین ترتیب، از این اصول با عنوان اصول موضوعه یاد می کنند؛ اصولی که جایگاه و خاستگاهی مستقل از فلسفه تعلیم و تربیت دارند، اما در این حوزه مورد بهره برداری قرار می گیرند و به آن سمت و سو می بخشند.
 
اصول تجربی به آن دسته از اصولی می گویند که در جریان کارکردها و تجربه های آموزشی و تربیتی به گونه ای برجسته و نمایان اعتبار می گردند؛ گو اینکه بدون لحاظ آنها تعلیم و تربیت تحقق نمی یابد یا نارسا و ناتمام می ماند. به اصول و معیارهای کلی و عمومی تعلیم و تربیت که بنگریم، می توانیم چنین جایگاه و خاستگاهی را برای آنها در حوزه فلسفه تعلیم و تربیت در نظر بگیریم. برخی از این اصول عبارت اند از: اصل سندیت، شأنیت و اعتبار معلم و مربی در نظر فراگیر، اصل تدریج، اصل مداومت و استقامت، اصل نظارت فراگیر از آغاز تا پایان فرآیند آموزش و پرورش، اصل مساعدت شرایط و اوضاع تربیتی، اصل آمادگی برای اعطای مربی و پذیرش فراگیر.
 
تعریف مختصری از این اصول می تواند راهگشا باشد:
 
اصل سندیت، متضمن سندیت و اعتبار شخصیتی، علمی، قانونی و مدنی معلم و مربی است. این اصل موجب می شود فراگیر با اطمینان خاطر از هدایت، اشراف و نظارت استاد و مربی خود الهام و تربیت پذیرد.
 
اصل تدریج، ضمن تأکید بر طرح مرحله بندی شده، پلکانی، صعودی و نزولی در تعلیم و تربیت، حرکت و فعالیت آموزشی - تربیتی را در چارچوب ضوابط ویژه و در ظرف زمانی معین تنظیم می کند و از کمی به فراوانی، از جنبه شایستگی و فضیلت، و از فراوانی به کمی و حتی به صفر، از جنبه ناشایستگی و رذیلت، جهت میدهد.
 
اصل مداومت و استقامت بر تلاشهای مستمر و پی در پی آموزشی و تربیتی تأکید می ورزد و با تقویت روحیه امیدواری به پایان و سرانجام فعالیت های آموزشی - تربیتی، به خاطر کوچک ترین و کمترین موفقیت ها، احساس خوشایندی را نصیب استاد و مربی و فراگیر می گرداند.
 
اصل نظارت افزون بر توجیه دخالت متصدیان تعلیم و تربیت در امر آموزش و پرورش فراگیران، به آنان اجازه می دهد تا بر روند فعالیت های جاری از آغاز تا پایان و حتی پس از آن تا حصول اطمینان از تثبیت و استقرار نتایج فعالیت ها نظارت داشته باشند.
 
اصل مساعدت به مهیا بودن شرایط و لوازم عمومی تعلیم و تربیت از جنبه زمانی و مکانی و امکانات جانبی نظر دارد.
 
اصل آمادگی بیان کننده لزوم آمادگی جسمی، روانی و روحی استادان در بیان از یک سوی، و فراگیران از سوی دیگر است. بر اساس این اصل، معلم و مربی برای اعطای بینش و اقدام تربیتی و فراگیر، برای دریافت و پذیرش، باید آمادگی نسبی داشته باشند.
 
منبع: درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت، سیداحمد رهنمایی، صص 81-79، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمة الله علیه، قم، چاپ دوم، 1388
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
آشنایی با شهر قمصر کاشان
آشنایی با شهر قمصر کاشان

آشنایی با شهر قمصر کاشان

بناهای تاریخی زیبا در کشور اروپا
بناهای تاریخی زیبا در کشور اروپا

بناهای تاریخی زیبا در کشور اروپا

نوشیدنی های خوشمزه با هندوانه برای فصل تابستان
نوشیدنی های خوشمزه با هندوانه برای فصل تابستان

نوشیدنی های خوشمزه با هندوانه برای فصل تابستان

دستور پخت بیسکویت تردک کنجدی
دستور پخت بیسکویت تردک کنجدی

دستور پخت بیسکویت تردک کنجدی

شیرینی اتریشی
شیرینی اتریشی

شیرینی اتریشی

دستور پخت شیرینی شارلوت شکلات
دستور پخت شیرینی شارلوت شکلات

دستور پخت شیرینی شارلوت شکلات

شربت اسطوخودوس
شربت اسطوخودوس

شربت اسطوخودوس

دستور پخت کوکی جو و میوه ها
دستور پخت کوکی جو و میوه ها

دستور پخت کوکی جو و میوه ها

نکات کلیدی برای پخت انواع مربا
نکات کلیدی برای پخت انواع مربا

نکات کلیدی برای پخت انواع مربا

دستور پخت کیک شکلاتی بادامی
دستور پخت کیک شکلاتی بادامی

دستور پخت کیک شکلاتی بادامی

دستور پخت کلوچه خرمایی
دستور پخت کلوچه خرمایی

دستور پخت کلوچه خرمایی

دستور پخت بیسکویت مخصوص گیاهخواران
دستور پخت بیسکویت مخصوص گیاهخواران

دستور پخت بیسکویت مخصوص گیاهخواران

دستور پخت پنکیک دارچینی
دستور پخت پنکیک دارچینی

دستور پخت پنکیک دارچینی

جوشش اراده؛ علاج مشکلات
جوشش اراده؛ علاج مشکلات

جوشش اراده؛ علاج مشکلات

هر آنچه از بلاک چین باید بدانیم (بخش اول)‏
هر آنچه از بلاک چین باید بدانیم (بخش اول)‏

هر آنچه از بلاک چین باید بدانیم (بخش اول)‏

آیا ربات‌ها باهوش‌تر از انسان‌ها هستند؟ ‏
آیا ربات‌ها باهوش‌تر از انسان‌ها هستند؟ ‏

آیا ربات‌ها باهوش‌تر از انسان‌ها هستند؟ ‏

ماجراهای آقای جویا | قاب سازی
ماجراهای آقای جویا | قاب سازی

ماجراهای آقای جویا | قاب سازی

با هم بازی| آموزش بازی بالشت به سر
با هم بازی| آموزش بازی بالشت به سر

با هم بازی| آموزش بازی بالشت به سر

با هم بازی| آموزش بازی فوتی شوتی
با هم بازی| آموزش بازی فوتی شوتی

با هم بازی| آموزش بازی فوتی شوتی

با هم بازی| آموزش بازی بستم بدو
با هم بازی| آموزش بازی بستم بدو

با هم بازی| آموزش بازی بستم بدو

گسترش قدرت دستگاه اداری دولت
گسترش قدرت دستگاه اداری دولت

گسترش قدرت دستگاه اداری دولت