پیامدهای منفی مقایسه صعودی

سپاس‌گزاری، متوقف بر نعمت‌شناسی است. مقایسه صعودی، نعمت‌ها را ناچیز می‌شمرد و لذا ناسپاسی را هم به دنبال دارد.
پنجشنبه، 8 اسفند 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
پیامدهای منفی مقایسه صعودی
ممکن است که مقایسه صعودی در زیبایی ظاهری، در یک زندگی خانوادگی شکل گیرد و کسی همسر خود را با همسر زیباتری (چه مرد باشد و چه زن) مقایسه کند. این مقایسه که می‌تواند در اثر دیدن خود فرد یا تصویر او شکل گیرد، داوری او را تحت تأثیر قرار می‌دهد، و ادراک او را دگرگون می‌سازد. تحقیقات نشان داده اگر کسی قبل از داوری و ارزیابی کسی، فرد یا افراد جذاب‌تر و زیباتری را دیده باشد، فرد مورد نظر با جذابیت و زیبایی کمتری ارزیابی می‌شود. همچنین تحقیق دیگری ثابت کرده هنگامی که مردان، عکس‌های زنان بسیار زیبا را می‌بینند، همسران مورد علاقه خود را با جذابیت کمتری ارزیابی می‌کنند. بنابراین، مقایسه صعودی، هم می‌تواند در بعد مالی باشد و هم در بعد زیبایی، در هر صورت، برای کاستن از اثرات منفی آن، می‌توان از مقایسه نزولی استفاده کرد.
 
امام باقر (علیه السلام) نیز در این باره می‌فرماید:« از این که به کسی که برتر از توست نگاه کنی، بپرهیز! پس اگر از این کار (نگاه به بالادست) چیزی بر تو وارد شد، به یاد آور زندگی پیامبر خدا (صلی الله علیه و اله و سلم) را که غذایش از جو و شیرینی‌اش خرما و هیزمش شاخه‌های خشک شده نخل بود، هرگاه یافت میشد.» در این کلام، به خوبی روشن است که راه مقابله با احساسات ناخوشایندی که به علت مقایسه صعودی به وجود می‌آیند، استفاده از مقایسه نزولی است و جالب این جاست که همیشه لازم نیست زندگی‌های پایین دست، از زندگی‌های زمان حال باشد؛ بلکه می‌توان از زندگی‌های تاریخی نیز استفاده کرد، همانند امام باقر(علیه السلام) که به زندگی پیامبر (صلی الله علیه و اله و سلم) اشاره کرده است. نکته آن، این است که گاهی انسان، تصور می‌کند بد بودن وضع زندگی، به خاطر پشت کردن خدا به انسان است و نشانه نگون بختی است. بررسی زندگی افرادی همچون پیامبر(صلی الله علیه و اله و سلم) و دیگر اولیای دین، این تصور باطل را می‌زداید؛ چون انسان می‌بیند کسانی هم که برترین انسان‌ها بوده‌اند، از زندگی‌های معمولی و بلکه سخت، برخوردار بوده‌اند و بدین‌سان، آرام می‌گیرد و از آن احساس ناخوشایند و آن تصور نادرست، دور می‌گردد.
 
جالب این که در برخی روایات، به نقش ایسن مقایسه در شکرگزاری تصریح شده است. سپاس‌گزاری، متوقف بر نعمت‌شناسی است. مقایسه صعودی، نعمت‌ها را ناچیز میشمرد و لذا ناسپاسی را هم به دنبال دارد؛ اما مقایسه نزولی، چون نعمت‌ها را آشکار می‌سازد، موجب سپاس‌گزاری می‌گردد. به همین جهت، امام على (علیه السلام) می‌فرماید:« و به کسانی که بر آن‌ها برتری داده شده ای، بسیار نگاه کن که این، از دروازه‌های شکر است.» نکته جالب تر این که این اقدام، موجب افزایش نعمت می‌شود و از این طریق، بر گستره رضامندی می افزاید. خداوند متعال در قرآن کریم، راه افزایش نعمت را سپاس‌گزاری از نعمت‌های موجود می‌داند. بر همین اساس، امام على (علیه السلام) می‌فرماید:« و به کسی که پایین دست توست نگاه کن، تا سپاس گزار نعمت‌های خدا باشی و شایسته افزایش او گردی و ساکن بخشش او شوی.» پیامبر(صلی الله علیه و اله و سلم) در روایتی صبر را نیز به آثار مقایسه نزولی اضافه می‌کند و می‌فرماید:« کسی که در دنیای خود به پایین تر از خود بنگرد و خدا را به خاطر برتری هایی که به او داده، ستایش کند، خداوند، او را سپاس‌گزار و بردبار می‌نویسد. وقتی انسان، زندگی‌های پایین تر را ببیند، از یک سو به آنچه دارد آگاهی می‌یابد و به سپاس و ستایش خدا می‌پردازد و از سوی دیگر، متوجه می‌شود که زندگی او آن قدر هم سخت و غیر قابل تحمل نیست. بدین ترتیب، ناراحتی او کاهش می‌یابد، فشار روانی‌اش به پایین ترین درجه آن می‌رسد و توان تحمل و بردباری او افزایش می‌یابد.
 
بنابراین، استفاده از مقایسه نزولی، یکی از عوامل رضایت از زندگی است. کسانی که وضع زندگی خود را با پایین تر از خود بسنجند، به آنچه خدا نصیب آنان نموده، بسنده می‌کنند و از آن راضی خواهند بود. این همان چیزی است که در ادبیات دین از آن به عنوان «قناعت» یاد می‌شود. قناعت یعنی راضی بودن به آنچه هست. کسی می‌تواند قانع باشد که به آنچه موجود است، راضی باشد. هنگامی انسان از چیزی راضی می‌شود که آن را «کافی» بداند. کفایت، شرط رضایت است. نارضایتی به این دلیل است که انسان، آنچه را دارد، کم میداند و برای تأمین زندگی، ناکافی می‌شمرد. یکی از عوامل این پدیده، مقایسه صعودی است. مقایسه صعودی، احساس ناکافی بودن را به همراه می‌آورد؛ چون موجب ناچیزشماری داشته‌ها می‌گردد؛ اما مقایسه نزولی، به احساس کافی بودن منجر می‌شود؛ چون داشته‌های زندگی را نمایان می‌سازد. نمی‌گوییم مقایسه نزولی موجب می‌شود که انسان، تصور کند بالاترین روزی‌ها را دارد، بلکه مقایسه نزولی، این احساس را به وجود می‌آورد که با همین مقدار هم می‌توان  زندگی کرد؛ چون دیگرانی را دیده که در وضع سخت تری زندگی می‌کنند. امام صادق (علیه السلام) به حمران بن اعین می‌فرماید:« ای حمران! نگاه کن به کسی که در زندگی، از تو پایین‌تر است، و به کسی که در زندگی، از تو بالاتر است، ننگر: که این کار (مقایسه نزولی)، تو را نسبت به آنچه برایت تقسیم شده، قانع تر می‌سازد و بهتر، تو را شایسته زیادت پروردگارت می‌کند.»
 
منبع: الگوی اسلامی شادکامی، دکتر عباس پسندیده، 300-298، مؤسسه علمی فرهنگی دار‌الحدیث، قم، چاپ دوم، 1394
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران