پیامدهای منفی مقایسه صعودی

سپاس‌گزاری، متوقف بر نعمت‌شناسی است. مقایسه صعودی، نعمت‌ها را ناچیز می‌شمرد و لذا ناسپاسی را هم به دنبال دارد.
پنجشنبه، 8 اسفند 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
پیامدهای منفی مقایسه صعودی
ممکن است که مقایسه صعودی در زیبایی ظاهری، در یک زندگی خانوادگی شکل گیرد و کسی همسر خود را با همسر زیباتری (چه مرد باشد و چه زن) مقایسه کند. این مقایسه که می‌تواند در اثر دیدن خود فرد یا تصویر او شکل گیرد، داوری او را تحت تأثیر قرار می‌دهد، و ادراک او را دگرگون می‌سازد. تحقیقات نشان داده اگر کسی قبل از داوری و ارزیابی کسی، فرد یا افراد جذاب‌تر و زیباتری را دیده باشد، فرد مورد نظر با جذابیت و زیبایی کمتری ارزیابی می‌شود. همچنین تحقیق دیگری ثابت کرده هنگامی که مردان، عکس‌های زنان بسیار زیبا را می‌بینند، همسران مورد علاقه خود را با جذابیت کمتری ارزیابی می‌کنند. بنابراین، مقایسه صعودی، هم می‌تواند در بعد مالی باشد و هم در بعد زیبایی، در هر صورت، برای کاستن از اثرات منفی آن، می‌توان از مقایسه نزولی استفاده کرد.
 
امام باقر (علیه السلام) نیز در این باره می‌فرماید:« از این که به کسی که برتر از توست نگاه کنی، بپرهیز! پس اگر از این کار (نگاه به بالادست) چیزی بر تو وارد شد، به یاد آور زندگی پیامبر خدا (صلی الله علیه و اله و سلم) را که غذایش از جو و شیرینی‌اش خرما و هیزمش شاخه‌های خشک شده نخل بود، هرگاه یافت میشد.» در این کلام، به خوبی روشن است که راه مقابله با احساسات ناخوشایندی که به علت مقایسه صعودی به وجود می‌آیند، استفاده از مقایسه نزولی است و جالب این جاست که همیشه لازم نیست زندگی‌های پایین دست، از زندگی‌های زمان حال باشد؛ بلکه می‌توان از زندگی‌های تاریخی نیز استفاده کرد، همانند امام باقر(علیه السلام) که به زندگی پیامبر (صلی الله علیه و اله و سلم) اشاره کرده است. نکته آن، این است که گاهی انسان، تصور می‌کند بد بودن وضع زندگی، به خاطر پشت کردن خدا به انسان است و نشانه نگون بختی است. بررسی زندگی افرادی همچون پیامبر(صلی الله علیه و اله و سلم) و دیگر اولیای دین، این تصور باطل را می‌زداید؛ چون انسان می‌بیند کسانی هم که برترین انسان‌ها بوده‌اند، از زندگی‌های معمولی و بلکه سخت، برخوردار بوده‌اند و بدین‌سان، آرام می‌گیرد و از آن احساس ناخوشایند و آن تصور نادرست، دور می‌گردد.
 
جالب این که در برخی روایات، به نقش ایسن مقایسه در شکرگزاری تصریح شده است. سپاس‌گزاری، متوقف بر نعمت‌شناسی است. مقایسه صعودی، نعمت‌ها را ناچیز میشمرد و لذا ناسپاسی را هم به دنبال دارد؛ اما مقایسه نزولی، چون نعمت‌ها را آشکار می‌سازد، موجب سپاس‌گزاری می‌گردد. به همین جهت، امام على (علیه السلام) می‌فرماید:« و به کسانی که بر آن‌ها برتری داده شده ای، بسیار نگاه کن که این، از دروازه‌های شکر است.» نکته جالب تر این که این اقدام، موجب افزایش نعمت می‌شود و از این طریق، بر گستره رضامندی می افزاید. خداوند متعال در قرآن کریم، راه افزایش نعمت را سپاس‌گزاری از نعمت‌های موجود می‌داند. بر همین اساس، امام على (علیه السلام) می‌فرماید:« و به کسی که پایین دست توست نگاه کن، تا سپاس گزار نعمت‌های خدا باشی و شایسته افزایش او گردی و ساکن بخشش او شوی.» پیامبر(صلی الله علیه و اله و سلم) در روایتی صبر را نیز به آثار مقایسه نزولی اضافه می‌کند و می‌فرماید:« کسی که در دنیای خود به پایین تر از خود بنگرد و خدا را به خاطر برتری هایی که به او داده، ستایش کند، خداوند، او را سپاس‌گزار و بردبار می‌نویسد. وقتی انسان، زندگی‌های پایین تر را ببیند، از یک سو به آنچه دارد آگاهی می‌یابد و به سپاس و ستایش خدا می‌پردازد و از سوی دیگر، متوجه می‌شود که زندگی او آن قدر هم سخت و غیر قابل تحمل نیست. بدین ترتیب، ناراحتی او کاهش می‌یابد، فشار روانی‌اش به پایین ترین درجه آن می‌رسد و توان تحمل و بردباری او افزایش می‌یابد.
 
بنابراین، استفاده از مقایسه نزولی، یکی از عوامل رضایت از زندگی است. کسانی که وضع زندگی خود را با پایین تر از خود بسنجند، به آنچه خدا نصیب آنان نموده، بسنده می‌کنند و از آن راضی خواهند بود. این همان چیزی است که در ادبیات دین از آن به عنوان «قناعت» یاد می‌شود. قناعت یعنی راضی بودن به آنچه هست. کسی می‌تواند قانع باشد که به آنچه موجود است، راضی باشد. هنگامی انسان از چیزی راضی می‌شود که آن را «کافی» بداند. کفایت، شرط رضایت است. نارضایتی به این دلیل است که انسان، آنچه را دارد، کم میداند و برای تأمین زندگی، ناکافی می‌شمرد. یکی از عوامل این پدیده، مقایسه صعودی است. مقایسه صعودی، احساس ناکافی بودن را به همراه می‌آورد؛ چون موجب ناچیزشماری داشته‌ها می‌گردد؛ اما مقایسه نزولی، به احساس کافی بودن منجر می‌شود؛ چون داشته‌های زندگی را نمایان می‌سازد. نمی‌گوییم مقایسه نزولی موجب می‌شود که انسان، تصور کند بالاترین روزی‌ها را دارد، بلکه مقایسه نزولی، این احساس را به وجود می‌آورد که با همین مقدار هم می‌توان  زندگی کرد؛ چون دیگرانی را دیده که در وضع سخت تری زندگی می‌کنند. امام صادق (علیه السلام) به حمران بن اعین می‌فرماید:« ای حمران! نگاه کن به کسی که در زندگی، از تو پایین‌تر است، و به کسی که در زندگی، از تو بالاتر است، ننگر: که این کار (مقایسه نزولی)، تو را نسبت به آنچه برایت تقسیم شده، قانع تر می‌سازد و بهتر، تو را شایسته زیادت پروردگارت می‌کند.»
 
منبع: الگوی اسلامی شادکامی، دکتر عباس پسندیده، 300-298، مؤسسه علمی فرهنگی دار‌الحدیث، قم، چاپ دوم، 1394
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم