0
ویژه نامه ها
مولودی‌های ولادت امام رضا علیه السلام

مولودی‌های ولادت امام رضا علیه السلام

پنجشنبه، 20 تير 1398
پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

شنبه، 14 ارديبهشت 1398

عفاف در رفتار (1)

موضوع مورد بحث ، عفاف در رفتار در حیطه ی حجاب و پوشش است . عفت ، به معنی پارسایی و آن حالت نفسانی است که انسان را از غلبه ی شهوت باز دارد. قرآن به چند رفتار عفیفانه ، از جمله رعایت عفت در گفتار، نگاه، شهوت، پوشش، و عفت
عفاف در رفتار (1)
عفاف در رفتار(قسمت اول)
 
 
نویسنده:فاطمه فرهادیان (1)



 

چکیده

موضوع مورد بحث ، عفاف در رفتار در حیطه ی حجاب و پوشش است . عفت ، به معنی پارسایی و آن حالت نفسانی است که انسان را از غلبه ی شهوت باز دارد. قرآن به چند رفتار عفیفانه ، از جمله رعایت عفت در گفتار ، نگاه ، شهوت ، پوشش ، و عفت در کردار ، به ویژه در زنان ، اشاره می کند و تاکید می فرماید: صحبت کردن زنان با نامحرم باید عفیفانه و به دور از نرمش ونازک کردن صدا باشد و از هرگونه سخنان غیرضروری و بیهوده پرهیز کنند. در نگاه به نامحرم نیز زنان همانند مردان از چشم چرانی منع شده اند و باید از نگاه بد و هوس آلود چشم پوشی کنند ؛ چرا که دیده به منزله ی دروازه ی دل است و اگر کنترل نشود در کشاندن آن به سمت گناه نقش زیادی دارد.
قرآن زنان را مکلف می کند ، جاذبه ها و زینت های ظاهری و باطنی خود را آشکار نکنند ، مگر آنچه نمایان است . آنها باید پوششی مناسب که تمام گردن و سینه و اندام ها و زینت های پنهان آنها را مستور کند
داشته باشند که موجب تهیج شهوت مردان نگردد و موجب آزار و اذیت خود توسط افراد بیمار دل را فراهم نکنند. کردار و راه رفتن آنها نیز باید به دور از جلوه ، خودنمایی و جلب توجه باشد . در نظام مقدس اسلام ، این امور کاملاً حکیمانه و به مصلحت زن و اجتماع وضع گردیده است.
زنان با رعایت حجاب و عفاف و پوشش کامل و داشتن رفتاری به دور از خودآرایی و خودنمایی می توانند آرامش و آسایش و امنیت خود ، خانواده و جامعه را به ارمغان بیاورند و از گسیختگی بنیان خانواده جلوگیری کنند و مانع بسیاری از فتنه ها که ریشه در عدم رعایت و حفظ حریم عفاف دارد ، گردند.
واژه های کلیدی
عفت : آن حالت نفسانی است که باعث می شود تمام حرکات و رفتار انسان فاقد رذیلت های شهوانی باشد.
تخضعن: از ماده خضوع و در اینجا به معنی نازک و نرم سخن گفتن است.
یغضضن: از ماده غض و به معانی کاهش و کم کردن نگاه است .
یحفظن فروجهن: حفظ فرج و دامن از نگاه نامحرم است .
یبدین: از ابداء به معنی آشکار و ظاهر کردن است .
خمر: جمع خمار است ؛ جامه و لباسی که سر و موی زن را می پوشاند.
جیوب : جمع جیب ؛ به معنی گریبان و سینه است .
جلابیب : جمه جلباب ؛ لباس بلند و سرتاسری که تمام اندام و بدن زن را بپوشاند.
تبرّج: به معانی ظاهر شدن در برابر مردم ، به صورت خودنمایی است.

مقدمه

یکی از عوامل استحکام خانواده و اجتماع ، ملکه ی نفسانی عفاف است که اگر در جان پرورانده شود به ثمر نشسته و حاصل آن مصونیت و در نتیجه قرب و نزدیکی به خداوند خواهد بود. عفاف در رفتار در زمینه های مختلف و گسترده ای ، از جمله عفّت شکم ، عفّت کلام و... طرح می شود. در این مقاله فقط به جنبه هایی از عفاف می پردازیم که در حیطه ی حجاب و پوشش قرار دارد.
در آغاز واژه ی عفاف را تعریف کرده و سپس با توجه به آیات و روایات به توضیح عفاف در گفتار و نگاه شهوت و پوشش و کردار پرداخته و تبیین می کنیم که زنان در برابر نامحرم باید از هرگونه خودنمایی و رفتار و کردار و سخن و حرکات جلوه گرانه که به دور از شأن زنانه است و موجب تحریک مردان می گردد ، خودداری نمایند و عفت پیشه کنند.

عفاف در رفتار

دین مبین اسلام ، به عنوان آیین جامع و کامل خداوند متعال ، در حمایت از شخصیت انسانی و معنوی زن در جهت حفظ عفّت عمومی ، دستورهای حکیمانه ای مبتنی بر لزوم رعایت عفّت و حیا در ابعاد گوناگون صادر نموده است .«البته عفاف مخصوص زنان نیست و مردان نیز باید عفیف باشند ولیکن چون مردان به دلیل داشتن قدرت جسمانی و برتری جسمانی این توانایی را دارند که به زن ظلم کنند و بر
خلاف میل او رفتار نمایند ، از این رو اسلام بر روی عفّت زن تاکید بیشتری نموده است».(2)
قرآن یکی از ویژگی های مؤمنان راستین را ، عفاف و پاکدامنی می داند و می فرماید:(وَالّذینَ هُم لِفُروجِهِم حافِظونَ)«آنان [مومنان] کسانی هستند که دامان خویش را از بی عفتی حفظ می کنند».(3)
در فضیلت عفاف روایات بسیاری آمده از جمله:
«افضل العباده العفاف.»؛ برترین عبادت ، عفت است.(4)
«العفّه رأس کلّ خیر.»؛ عفت در رأس همه ی خوبی ها است .(5)
«العفّه افضل الفتوّه.»؛ عفت برترین جوانمردی است.(6)
«العفّه افضل شیمه.»؛ عفّت برترین خصلت است.(7)
«العفاف یصون النفس و ینزّهها عن الدنایا.»؛عفت نفس را مصون و آن را از پستی دور نگه می دارد.(8)
«العفاف زهاده.»؛ عفت پارسایی است.(9)
با دقت در آیات و روایات درمی یابیم عفّت به معنی مناعت و آن حالت نفسانی است که [انسان را] از غلبه ی شهوت باز دارد.(10) و هم چنین به معنی پارسایی و پرهیزکاری و بازداشتن از حرام است(11)
به طور کلی ،ع فت را می توان یک صفت انسانی و ملکه ی نفسانی و زینت باطنی دانست که موجب می شود تمام اعمال و حرکات و گفتار و پوشش انسان ، عفیفانه و فاقد رذیلت های شهوانی و هوس مآبانه باشد.(12)
عفاف از یک سو به عنوان یک مسأله ی اصلی و بنیادین و فراتر از حجاب و پوشش مطرح است و از سوی دیگر ، رابطه ی تنگاتنگی با آن دارد ؛ چرا که به عنوان یک خصلت و ارزش اختیاری ، پوشش را به ارمغان می آورد و به طور کلی ، می توان حجاب را میوه و ثمره ی عفاف دانست.
گفتنی است ، شرم ، حیا ، اشتیاق به عفاف و پاکدامنی ، یک تدبیر نهفته در خلقت و فطرت زن است که او را وادار می سازد به طور ناخودآگاه ، خود را ازچشم نامحرم بپوشاند . به عبارت دیگر ، گرایش زن به حفظ عفّت خویش ، از احساس فطری و الهام غریزی وی نشأت می گیرد.
از این رو ، قرآن کریم که کتاب انسان شناسی و روانشناسی است و مطابق با فطرت آدمی ، نیازهای او را تشریح می کند ، جلوه های عفاف زنان را از این گونه بیان می فرماید:

1. عفت در گفتار

در آیه ی 32 سوره ی احزاب درباره ی وظایف زنان در لزوم رعایت عفاف در سخن گفتن با مردان نامحرم می فرماید:
(فَلا تَخضَعنَ بِالقَّولِ فَیَطمَعَ الذی فی قَلبِه مَرَضٌ وَ قُلنَ قَولاً مَعروفاً ) ؛ «پس به گونه ای هوس انگیز سخن نگویید که بیماردلان در شما طمع کنند ، و سخن شایسته بگویید».
خضوع در اینجا به معنای این است که زنان در برابر مردان آهنگ سخن گفتن را نازک و لطیف نکنند تا مردان بیمار دل را دچار ریبه و خیال های شیطانی کنند و شهوت آنها را برانگیزانند منظور از بیماری دل ، نداشتن نیروی ایمان است ؛ آن نیرویی که آدمی را از میل به سوی شهوت باز می دارد.
و (قولاً معروفا) یعنی سخن معمولی و مستقیمی بگویند که به دور از کرشمه و ناز باشد و شرع و عرف اسلامی آن را پسندیده دارد.(13)
این آیه اشاره به کیفیت و محتوای(14)سخن گفتن و حرمت صحبت کردن با ناز و عشوه دارد و صحبت کردن با نامحرم باید عفیفانه و به دور از نرمش و خضوع و خودنمایی باشد . همچنین بر اجتناب از هرگونه سخنان بیهوده و غیر ضروری و شهوت انگیز تأکید دارد و متذکر می گردد در صورت عدم رعایت این امر ممکن است در اثر نمایش جاذبه های زنانه و سخنان هوس آلود ، افرادی که از سلامت روحی و روانی و اعتدال نفسانی که در اثر ضعف یا فقدان ایمان می باشد
برخوردارنباشند به فکر گناه و فحشا بیفتند و امنیت جامعه را به خطر بیندازند.

2 ـ عفاف در نگاه

در آیه ی 31 سوره ی نور که به سوره ی عفت و پاکدامنی و حجاب معروف،(15)به چندین رفتار عفیفانه اشاره می کند که یکی از آنها وجوب حفظ و کنترل دیده و نگاه است:(وَ قُل لِلمؤمناتِ یَغضُضنَ مِن أبصارِهِنَّ)؛«به زنان مومن بگو چشم های خود را (از نگاه هوس آلود) فرو گیرند.» (16)همچنین در آیه ی دیگری می فرماید:(قُل لِلمؤمنینَ یَغُضّوا مِن أبصارِهِم)؛«به مردان مؤمن بگو از بعضی نگاه های خود(نگاه های غیرمجاز)چشم پوشی کنند».(17)در شأن نزول این آیات آمده : جوانی در بین راه ، زنی را می بیند و به او چشم می دوزد و به دنبال او به راه می افتد . طوری غرق نگاه بوده که صورتش به دیوار برخورد می کند و مجروح می شود ، نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می رود و ماجرای خود را نقل می کند و این آیه نازل می گردد.(18)
«یغضض» از ماده ی ((غضّ)) به معنای کاهش و کم کردن نگاه است.(19) و منظور چشم پوشی از نگاه حرام و غیرضروری و شهوت آلود است . در لزوم عفّت و پاکدامنی و ترک نگاه حرام ، بین زن و مرد، فرقی نیست.(20) بدین ترتیب همان گونه چشم چرانی برمردان حرام است ، بر زنان نیزحرام است.(21) حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید :«از نگاه های زیادی بپرهیزید ؛ زیرا تخم هوس می پراکند و غفلت می زاید».(22)
همچنین حضرت عیسی (علیه السلام) می فرماید:
«از نگاه به نامحرم بپرهیزید که بذر شهوت را بر دل می نشاند و همین برای دچار شدن انسان به فتنه کافی است».(23)
از این رو ، کنترل چشم می تواند از مهم ترین و اساسی ترین اصول عفاف باشد که باید در مرتبه ی اولی رعایت گردد؛ چرا که چشم دروازه ی قلب و روح است و هر چه دیده بیند دل کند یاد.
امام علی (علیه السلام) می فرماید:«العین رائد القلب»؛ چشم ، دل را به دنبال خود می کشد.(24)
بدین ترتیب ،کمترین کوتاهی در چشم پوشی از نگاه به نامحرم ، تیری مسموم از سوی شیطان است.(25) قلب که عقل انسان را نشانه گرفته و دل و فکر او را مشغول و به دنبال آن غریزه را مشتعل می کند و از آن پس فتنه ها به دنبال می آورد ، که گاه جبران ناپذیر است .
به گفته ی شاعر:
این نظر از دور چون تیر است و سم
عشقت افزون می شود صبر تو کم
کسی که عفّت چشم پیشه کند و نگاه حرام را دنبال نکند ، فکرش فراغت و دلش آرامش می یابد(26) و اوصافش نیکو گشته (27) و در نتیجه خداوند شیرینی ایمان و عبادت را به او می چشاند(28) و به ازای فروبستن چشم از حرام ، قدرت مشاهده ی شگفتی های عالم و عظمت الهی را می یابد.(29)

3 ـ عفت در شهوت

در ادامه ی آیه ی 31 سوره ی نور می فرماید:(وَ یَحفَظنَ فُروجَهُنَّ)؛ «[به زنان با ایمان بگو] دامن های خود را حفظ نمایند».
«فروج» جمع فرج ، به معنای شکاف میان دو چیز است که با آن ازعورت کنایه آورده اند.(30)
مراد از «حفظ فروج» در این آیه و آیه ی 30همین سوره ، به خاطر قرین شدن با «یغضضن» و «یغضوا» ، پوشاندن آن از نامحرمان است ، نه حفظ آن از زنا و لواط.
در ذیل آیه می فرماید:(ذلکَ أزکی لَهُم(31))؛یعنی این امر باعث تزکیه و شکوفایی استعدادها و رشد شخصیتی و معنوی آنها می شود . در روایت نیز آمده «النزاهه آیه العفه»(32) و«بالعفاف تزکّوا الاعمال».(33) دوری از آلودگی ها نشانه ی پاکدامنی است . به وسیله ی عفّت اعمال پاکیزه و مطهر می گردد و در نتیجه انسان رشد می یابد ، و در غیر این صورت ، چشم چرانی و بی عفّتی مانع رشد معنوی انسان خواهد گردید.(34)
همچنین قرآن در مورد کسانی که امکان برای ازدواج نمی یابند می فرماید :(وَ لَیستَعفِف الّذینَ لایَجِدونَ نِکاحاً حَتّی یُغنیَهُمَ اللهُ مَن فَضلِهِ)(35)«و کسانی که وسیله ی نکاح ندارند به عفت سرکنند تاخدا از کرم خویش از این بابت بی نیازشان کند».(36) دراین باره حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید :«هرکه پاکدامنی و مناعت جوید ، خداوند او را پاکدامن و با مناعت گرداند،و هرکه بی نیازی طلبد ،خداوند بی نیازش گرداند».(37) بنابراین ، قدرت نیافتن برای ازدواج و دسترسی نداشن به همسر ،مجوزی برای گناه کردن وفراهم کردن آن از راه نامشروع
نیست بلکه صبر و عفت لازم است تا خداوند نیزاز فضل خود بی نیازشان گرداند».(38)

پی نوشت :

1 ـ دانش آموخته الهیات و معارف اسلامی در مقطع کارشناسی .
2 ـ بانکی پورفرد ،ا میر حسین ، تدوین آیینه زن ، مجموعه موضوعی سخنان مقام معظم رهبری ص223.
3 ـ مومنون /5.
4 ـ محمدی ری شهری ، محمد ، میزان الحکمه ، ج8 ح13116.
5 ـ همان ، ح13120.
6 ـ همان ، ح13121.
7 ـ همان ، ح13122.
8 ـ همان ، ح13123.
9 ـ همان ، ح13124.
10 ـ قرشی ، سید علی اکبر ، قاموس قرآن ج5 ، ص19.
11 ـ سیاح احمد ، مترجم فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد) ، ج2 ص1305.
12 ـ کوهی محمدرضا ، آسیب شناسی شخصیت زن، ص293.
13 ـ طباطبایی ، محمد حسین ، تفسیر المیزان ، ج16 ، ص461.
14 ـ جوادی آملی ، عبدالله ، زن در آیینه جلال و جمال ،ص 436.
15 ـ مکارم شیرازی ، ناصر ، برگزیده تفسیر نمونه ، ج3 ، ص289.
16 ـ نور ، 31.
17 ـ نور ، 30.
18 ـ قرائتی ، محسن ، تفسیر نور ، ج8 ، ص173.
19 ـ قاموس قرآن ، همان ، ج5 ، ص105.
20 ـ تفسیر نور ، همان ، ص176.
21 ـ تفسیر نمونه ، همان.
22 ـ میزان الحکمه همان ، ج13 ، ح20245.
23 ـ تفسیر نور ، همان ، ص174.
24 ـ تفسیر نور ، همان ، ص174.
25 ـ انظره سهم مسموم من سهام ابلیس »[میزان الحکمه ، همان ، ج13 ، ح20285].
26 ـ امام علی (علیه السلام) «من غضّ طرفه أرواح قلبه» کسی که چشم خود را پایین اندازد دلش را آسوده گرداند [میزان الحکمه ، همان ، ح20261].
27 ـ امام علی (علیه السلام «من عفت أطرافه حسن أوصافه.» هر که نگاه هایش پاک باشد ،ا وصافش نیکو شود.[میزان الحکمه ،همان ، ح20261].
28 ـ رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) :«النّظر سهم مسموم من سهام ابلیس ، فمن ترکها خوفاً من الله أعطاء الله ایماناً یجد حلاوته فی قلبه»نگاه کردن یکی از تیرهای زهر آلود ابلیس است . پس هر که از ترس خدا چشم خود را (از نامحرم) فرو بندد خداوند به او ایمانی عطا فرماید که حلاوت آن را در دلش بیابد.[میزان الحکمه ، همان ، ح6323].
29 ـ رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) :«غضّو اَبصارکم ترون العجائب»چشمان خود را (از حرام9 فرو بندید تا شگفتی ها ببینید[میزان الحکمه ، ح، 20262]
30 ـ تفسیر المیزان ، همان ، ص155.
31 ـ نور 30.
32 ـ میزان الحکمه ، همان ، ح13161.
33 ـ همان ، ح ، 13162.
34 ـ تفسیر نور ، همان ، ص174.
35 ـ نور 33.
36 ـ تفسر المیزان ، همان ، ص152.
37 ـ « و من یستعفف یعفه الله ، و من یستغن یغنه الله.»؛ هر که پاکدامنی و مناعت جوید ، خداوند او را پاکدامن و با مناعت گرداند و هر که بی نیازی طلبد خداوند بی نیازش گرداند.»[میزان الحکمه ، ج8 ، ح13139].
38 ـ تفسیر نور ، همان ، ج8 ، ص181 ، با اندگی تغییر در عبارت.

منبع:نشریه فصلنامه اخلاق ،شماره 11

نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
يکشنبه، 29 آذر 1388
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 4477
موارد بیشتر برای شما
معیار ایمان در انتخاب همسر
معیار ایمان در انتخاب همسر

معیار ایمان در انتخاب همسر

عجیب ترین اورژانس دنیا
عجیب ترین اورژانس دنیا

عجیب ترین اورژانس دنیا

دستمزد سال ۹۸ فقط ۴۰ درصد هزینه زندگی کارگر را پوشش می‌دهد
دستمزد سال ۹۸ فقط ۴۰ درصد هزینه زندگی کارگر را پوشش می‌دهد

دستمزد سال ۹۸ فقط ۴۰ درصد هزینه زندگی کارگر را پوشش می‌دهد

پایان عصر آمانو؛ چه کسی مدیرکل آژانس انرژی اتمی می‌شود؟
پایان عصر آمانو؛ چه کسی مدیرکل آژانس انرژی اتمی می‌شود؟

پایان عصر آمانو؛ چه کسی مدیرکل آژانس انرژی اتمی می‌شود؟

راهکارهایی جهت کاهش درد زایمان

راهکارهایی جهت کاهش درد زایمان

عربستان در شیب تند بی بند و باری؛ شاهزاده سعودی: به زودی شراب هم حلال می‌شود!
عربستان در شیب تند بی بند و باری؛ شاهزاده سعودی: به زودی شراب هم حلال می‌شود!

عربستان در شیب تند بی بند و باری؛ شاهزاده سعودی: به زودی شراب هم حلال می‌شود!

بازطراحی راکتور آب سنگین اراک چگونه انجام می‌شود؟
بازطراحی راکتور آب سنگین اراک چگونه انجام می‌شود؟

بازطراحی راکتور آب سنگین اراک چگونه انجام می‌شود؟

دیدار نایب رئیس دفتر سیاسی حماس و هیئت همراه
دیدار نایب رئیس دفتر سیاسی حماس و هیئت همراه

دیدار نایب رئیس دفتر سیاسی حماس و هیئت همراه

هر آنچه که باید درباره جنین بریچ بدانید
هر آنچه که باید درباره جنین بریچ بدانید

هر آنچه که باید درباره جنین بریچ بدانید

قهرمانی آسیایی دختران و پسران تکواندو کار ایرانی با کسب ۱۷ مدال رنگارنگ
قهرمانی آسیایی دختران و پسران تکواندو کار ایرانی با کسب ۱۷ مدال رنگارنگ

قهرمانی آسیایی دختران و پسران تکواندو کار ایرانی با کسب ۱۷ مدال رنگارنگ

درمان بی تابی کودکان
درمان بی تابی کودکان

درمان بی تابی کودکان

اعلام فساد امیدآفرین نیست؛ اقدام علیه آن امیدآفرین است/رد پای برخی صاحبان قدرت و ثروت در موضوع اراضی ملی و منابع طبیعی
اعلام فساد امیدآفرین نیست؛ اقدام علیه آن امیدآفرین است/رد پای برخی صاحبان قدرت و ثروت در موضوع اراضی ملی و منابع طبیعی

اعلام فساد امیدآفرین نیست؛ اقدام علیه آن امیدآفرین است/رد پای برخی صاحبان قدرت و ثروت در موضوع اراضی ملی و منابع طبیعی

جرمی هانت: اروپا یک نیروی دریایی برای حفاظت از کشتی‌ها ایجاد می‌کند/انگلیس قادر نیست تک تک کشتی‌ها را اسکورت کند
جرمی هانت: اروپا یک نیروی دریایی برای حفاظت از کشتی‌ها ایجاد می‌کند/انگلیس قادر نیست تک تک کشتی‌ها را اسکورت کند

جرمی هانت: اروپا یک نیروی دریایی برای حفاظت از کشتی‌ها ایجاد می‌کند/انگلیس قادر نیست تک تک کشتی‌ها را اسکورت کند

واکنش جالب پدر امام جمعه تبریز به حکم رهبرانقلاب برای پسرش

واکنش جالب پدر امام جمعه تبریز به حکم رهبرانقلاب برای پسرش

چهارمین قسمت از مرحله نیمه نهایی عصر جدید
چهارمین قسمت از مرحله نیمه نهایی عصر جدید

چهارمین قسمت از مرحله نیمه نهایی عصر جدید

همه چیز درباره پرخوری و کنترل آن در بارداری
همه چیز درباره پرخوری و کنترل آن در بارداری

همه چیز درباره پرخوری و کنترل آن در بارداری

عصر جدید (4-3) | فاطمه عبادی ؛ نقاشی با خاک
عصر جدید (4-3) | فاطمه عبادی ؛ نقاشی با خاک

عصر جدید (4-3) | فاطمه عبادی ؛ نقاشی با خاک

عصر جدید (4-3) | زهرا بیرامی ؛ دختر ژله ای
عصر جدید (4-3) | زهرا بیرامی ؛ دختر ژله ای

عصر جدید (4-3) | زهرا بیرامی ؛ دختر ژله ای

عصر جدید (4-3) | گروه پیرامید ؛ ژیمناستیک

عصر جدید (4-3) | گروه پیرامید ؛ ژیمناستیک

جلسه وزرای سابق نفت با زنگنه/تجربه تحریم‌های گذشته نفتی می‌تواند به ما کمک کند
جلسه وزرای سابق نفت با زنگنه/تجربه تحریم‌های گذشته نفتی می‌تواند به ما کمک کند

جلسه وزرای سابق نفت با زنگنه/تجربه تحریم‌های گذشته نفتی می‌تواند به ما کمک کند

تفسیر سوره زمر/ قرائتی: آیه 45-46
تفسیر سوره زمر/ قرائتی: آیه 45-46

تفسیر سوره زمر/ قرائتی: آیه 45-46