پشت پرده واتيكان

نگاهي به فيلم فرشتگان و شياطين

نويسنده: مازيار فكري ارشاد
فرشتگان و شياطين Angels and Demons
كارگردان: ران هاوارد
بازيگران: تام هنكس، آيلت زورر، اوان مك گرگور
«فرشتگان و شياطين» اقتباسي است از رمان مشهور و پرفروش به همين نام، نوشته «دن براون» كه در واقع قسمت دوم فيلم «رمز داوينچي» به شمار مي‌آيد. رمان «فرشتگان و شياطينن» در واقع پيش از «رمز داوينچي» نوشته و منتشر شد. فيلمبرداري فيلم در رم (پايتخت ايتاليا) و همچنين استوديوهاي كمپاني سوني پيكچرز واقع در كالور سيتي آمريكا انجام شده است. اغلب دست‌اندركاران و عوامل اصلي فيلم «رمز داوينچي» در اين فيلم نيز حضور دارند و «تام هنكس» كه بار ديگر نقش «پروفسور رابرت لنگدون» را بر عهده دارد و «ران هاوارد» هم بار ديگر بر صندلي كارگرداني نشسته است. «برايان گريزر» تهيه‌ كننده و «آكيوا گلدزمن» فيلمنامه‌نويس نيز از فيلم «رمز داوينچي» در اين فيلم حضور دارند.

خلاصه داستان:

پژوهشگران سازمان تحقيقات هسته‌اي اروپا (CERN) تحت نظر كشيش سيلوانو بنته و گليو و دكتر ويتوريو وترا در يك پروژه علمي، سه شيشه از عنصري به نام «ضد ماده» توليد مي‌كنند. مدتي بعد كشيش سيلوانو به قتل مي‌رسد و يكي از سه شيشه به سرقت مي‌رود. همزمان در رم، پاپ در مي‌ گذرد. مسئولان واتيكان در تدارك برپايي جلسه محرمانه مجمع كاردينال‌ها براي انتخاب پاپ جديد هستند. تا زمان گزينش پاپ جديد، پاتريك مك كنا يكي از مقامات واتيكان و خلبان سابق بالگرد به طور موقت كنترل واتيكان را به دست مي‌گيرد.
انبوهي از خبرنگاران، راهبه‌ها، كشيش‌ها و مردم عادي در اطراف ميدان سنت پيتر و در انتظار بيرون آمدن دود سفيد از كليسا به نشانه انتخاب پاپ جديد مي‌مانند.
اما گروهي از اعضاي انجمن ايلوميناتي (انجمن مخفي با نزديك به 400سال قدمت) پيش از تشكيل جلسه محرمانه گزينش پاپ، چهار كاردينال نامزد عنوان پاپ را مي‌ربايند. انجمن ايلوميناتي تهديد مي‌كند كه اين چهار كاردينال را به ترتيب در ساعت‌هاي8، 9، 10 و 11صبح به قتل مي‌رساند و سپس در نيمه شب وايتكان را منفجر خواهد كرد. يك فيلم ويديويي، شيشه ضدماده دزديده شده را به نمايش مي‌گذارد كه قرار است با استفاده از آن، واتيكان و قسمت‌هايي از شهر رم از بين برود.
واتيكان براي مقابله با تهديدات ايلوميناتي، نجات چهار كاردينال و خنثي كردن شيشه ضدماده، دكتر رابرت لنگدون، نمادشناس مشهور و استاد دانشگاه هاروارد و دكتر وترا از مديران موسسه (CERN) را فرا مي‌خواند. لنگدون بادقت در پيام ايلوميناتي به اين نتيجه مي‌رسد كه چهار كاردينال قرار است در چهار محراب چهار كليساي مختلف به قتل برسند، اما هيچ‌كس جاي اين چهار محراب را نمي‌داند. وترا از پليس سوئيس مي‌خواهد دفترچه خاطرات پدر سيلوانو را به رم بفرستند. آنها اميدوارند سيلوانو در دفتر خاطرات خود به كساني كه با آنان درباره پروژه CERN صحبت كرده اشاره‌اي كرده باشد. لنگدون از مسئولان واتيكان مي‌خواهد به او اجازه استفاده از كتابخانه واتيكان را بدهند تا نسخه اصلي كتاب توقيف شده واتيكان را ببيند. او با استفاده از سرنخ‌هاي به دست آمده از كتاب و با همكاري وترا و ستوان والنتي از واحد پليس واتيكان، براي يافتن كاردينال‌ها وارد عمل مي‌شود.

نقش آفرينان:

تام هنكس: اين بازيگر بزرگ آمريكايي، بار ديگر در نقش پروفسور رابرت لنگدون استاد رشته نمادشناسي دانشگاه هاروارد حضور دارد.
آيلت زورر: نقش ويتوريو وترا دانشمند مؤسسه CERN را برعهده دارد. محفل ايلوميناتي ماده اختراعي او را دزديده تا از آن بمبي خطرناك بسازد.
اوان مك گرگور: بازيگر نامدار اسكاتلندي نقش پدر پاتيك مك كنا جانشين موقت پاپ را بازي مي‌كند.استلان اسكارسگارد: اين بازيگر تنومند سوئدي در هيأت فرمانده مناكسيميليان ريشتر، رئيس پليس سوئيس نقش‌آفريني مي‌كند.
پير فرانچسكو فاوينو: در نقش سربازرس ارنستو اوليوتي از نيروهاي ژاندارمري واتيكان حضور دارد.
ديويد پاسكزي: نقش كلوديو ويچنزي وكيل واتيكان را بازي مي‌كند كه همراهي با لنگدون برعهده اوست.
نيكولاي لي كاس: نقش آقاي گري، از تروريست‌هاي مزدور گروه ايلوميناتي را ايفا مي‌كند.
آرمين مولر اشتال: بازيگر توانمند و سالخورده آلماني در نقش كاردينال اشتراوس، رئيس انجمن ايلوميناتي را بازي مي‌كند.
توره ليندهارت: ايفاگر نقش سرگرد شارتران افسر ارشد پليس سوئيس

پيش توليد:

كمپاني سوني پيكچرز در سال2003 امتياز اقتباس از رمان «فرشتگان و شياطين» را همراه با امتياز «رمز داوينچي» از نويسنده دو كتاب، يعني «دن براون» خريداري كرد. در ماه مي سال2006 همزمان با اكران «رمز داوينچي» كمپاني سوني، آكيواگلدزمن فيلمنامه‌نويس را استخدام كرد تا فيلمنامه «فرشتگان و شياطين» را بنويسد. اين كمپاني مرحله فيلمبرداري را از ماه فوريه2008 برنامه‌ريزي كرده بود تا فيلم را در دسامبر2008 به نمايش عمومي درآورد. اما به دليل اعتصاب انجمن فيلمنامه‌نويسان آمريكا در اواخر سال 2008 و آغاز سال 2009، توليد فيلم به تعويق افتاد. «ديويد كوئپ» فيلمنامه‌نويس و فيلمساز آمريكايي، نسخه نهايي فيلمنامه را بازنويسي كرد.
«ران هاوارد» تصميم گرفت برخلاف جريان داستان دو كتاب (كه وقايع «فرشتگان و شياطين» پيش از «رمز داوينچي» اتفاق مي‌افتاد) «فرشتگان و شياطين» را به عنوان دنباله «رمز داوينچي» بسازد. به همين ‌منظور او تغييراتي اندك در قصه و به ويژه شخصيت‌پردازي «رابرت لنگدون» پديد آورد. «هاوارد» و «برايان گريزر» (تهيه‌كننده فيلم) تصميم گرفتند، فصل‌هاي مربوط به آزمايش‌ها و پژوهش‌هاي علمي مؤسسه CERN را تا حد امكان خلاصه كنند. شخيصت پدر پاتريك مك كنا هم كه «اوان مك گرگور» آن را بازي مي‌كرد، از كشيشي ايتاليايي به يك كشيش اهل ايرلند شمالي تغيير مليت يافت. به اين ترتيب «مك گرگور» با لهجه اسكاتلندي‌اش به راحتي مي‌توانست اين نقش را برعهده گيرد.

فيلمبرداري:

عاقبت پس از حواشي فراواني فيلمبرداري «فرشتگان و شياطين» در چهارم ژوئن 2008 در رم آغاز شد. مرحله فيلمبرداري نماهاي خارجي رم سه هفته به طول انجاميد. از ديگر حواشي توليد فيلم يكي هم اينكه، مقامات كليساي واتيكان كه كتاب و فيلم «رمز داوينچي» را موهن دانسته و تماشاي فيلم را براي كاتوليك‌هاي مؤمن ممنوع كرده بودند، با فيلمبرداري «فرشتگان و شياطين» در داخل كليساها و اماكن مذهبي واتيكان به شدت مخالفت كردند. به اين ترتيب صحنه‌هاي داخلي ياد شده در استوديوهاي سوني پيكچرز در لس‌آنجلس انجام شد.
«ران هاوارد» از اينكه اعتصاب انجمن فيلمنامه‌نويسان، فيلمبرداري «فرشتگان و شياطين» را به فصل تابستان موكول كرد، ناراضي و عصباني بود. چرا كه در اين فصل توريست‌هاي بسياري در واتيكان حضور داشتند و اين امر كار فيلمبرداري را دشوار مي‌كرد، اما به هر ترتيب فيلمبرداري با تمامي دردسرهايش به پايان رسيد.
مقامات كليسا اعلام كرده بودند كه مايل نيستند صحنه‌هاي خشن، به ويژه صحنه‌هاي قتل در محوطه كليساها فيلمبرداري شود. همچنين يكي از راهنمايان تورهاي بازديد از كليساهاي واتيكان، به ناراحتي مقامات واتيكان از افزايش بازديدكنندگان پس از خواندن كتاب‌هاي «دن براون» اشاره كرد. در همين راستا «ويليام اي داناهيو» رئيس اتحاديه كليساهاي كاتوليك، شائبه تحريم فيلم توسط اين كليسا را رد كرد. اما افزود كه مقامات واتيكان از كاتوليك‌هاي مؤمن خواسته‌اند كه ديگران را نسبت به دروغ‌هاي فيلم و نگاه ضد كاتوليكي نويسنده كتاب آگاه سازند. از سوي ديگر «ران هاوارد»، «داناهيو» را به پيش ‌داوري غيرمنصفانه نسبت به فيلم متهم كرد و افزود كه وقتي شخصيت لنگدون كليسا را نجات مي‌دهد، ديگر نمي‌توان فيلم و داستان را اثري ضد كاتوليك دانست.
در نهايت همه‌چيز به خير و خوشي تمام شد. روزنامه «لوسرواتوره رومانو» ارگان رسمي واتيكان، فيلم «فرشتگان و شياطين» را يك سرگرمي بي‌خطر ناميد و نقدي مثبت بر آن نوشت. در اين نقد آمده است: «تم اصلي فيلم تكراري است، دشمني در برابر كليسا اما اين‌بار كليساي كاتوليك در طرف خير ماجرا قرار دارد.»
از سوي ديگر روزنامه ايتاليايي «استامپا» نوشت كه كليساي واتيكان فيلم «فرشتگان و شياطين» را تحريم كرده است. نكته‌اي كه هرگز به طور رسمي تأييد نشد.
در حالي ‌كه «كاردينال ولاسيو دي پائوليس» از مقامات فرهنگي واتيكان، گفت كه تحريم فيلم از سوي واتيكان اثري معكوس دارد و بر كنجكاوي‌ها نسبت به تماشاي آن خواهد افزود.

بازتاب‌ها:

نقدهاي متفاوتي نسبت به فيلم «فرشتگان و شياطين» نوشته شده است. تنها 37درصد نقدهاي منتشر شده در سايت اينترنتي راتن توميتوز مثبت بوده‌اند. اين سايت به فيلم نمره 1/5 از 10را داده است. علاوه بر آن سايت متاكريتيك نيز امتياز 48 از 100 را به اين فيلم اعطاء مي‌كند.
منبع: نشريه نقش‌آفرينان ، شماره 57