وسترن قزاقي

تحليل طراحي صحنه و لباس فيلم نوماد جنگجو ساخته سركئي بودروف ، 2005
 

نورسلطان نظربايف رئيس جمهور قزاقستان، براي نشان دادن تصويري مناسب از طبيعت ، مردم و تاريخ اين كشور، ايده اوليه ساخت نوماد را ارائه كره بود. آلماتي ، پايتخت كشور كه در حال حاضر داراي درياچه اي مصنوعي بوده و شايد تنها محل براي استراحت و تمدد اعصاب در قزاقستان باشد، مدتي اقامتگاه گروهي بود كه براي به تصوير كشيدن داستان حماسي مرد جواني كه قصد دارد سه قبيله ي جنگجوي كشور را متحد سازد، در آن جا به سر مي برند. اين شخصيت قهرمان، يك آسيايي زاده شده، اما در بزرگي او را كاملا سفيدپوست مي بينيم. اين فرد يعني منصور كه بعد به شخصيت تاريخي آبلاي خان مبدل مي شود، يك استراتژيست جنگي قرن هجدهم قزاقستان بوده و در دنياي واقعيت به وحدت و تشكيل مرزهاي آن كشور كمك بسياري كرده است. ماجراي نوماد كه در منطقه مرزي صحراي بين روسيه و چين مي گذرد ، ملغمه اي آشنا و كليشه اي از داستان هايي است همچون رابين هود، گلادياتور ، چنگيزخان، مرلين ، موسي و ...؛ به طوري كه كودكي كه خان بر اساس يك پيش گويي ، قصد كشتنش را دارد، تحت تعليم مردي حكيم تربيت شده و در پايان ، خود به مقام خاني مي رسد.
نوماد در 45 دقيقه ابتدايي از ريتم كندي برخوردار بوده و حتي برخي بينندگان را به خميازه وا مي دارد. انتظار داريم اين ريتم سرعت بگيرد، در عوض مي بينيم گروه هاي مختلف جنگجويان به طور تصادفي به بالا و پايين و اطراف تپه ها و كوه ها مي روند بدون اين كه مقصد خاصي را دنبال كنند . در نماهاي مبارزه، افراد درگيري بسيار كمي با يكديگر دارند به طوري كه در نماهاي آهسته به وضوح مشاهده مي شود كه گويا آن ها در حالي كه شمشير به دست دارند، به يكديگر دست تكان مي دهند. بر طبق تاريخ، نومادهاي قزاق سيصد سال با نيروهاي يونگار جنگيده اند.نماهاي فيلم ، تكه هايي بريده بريده و انتخاب شده از بخشي از اين روايت كلي را به تصوير كشيده اند . صحنه هاي اسب سواري ، شمشيربازي ، مناظر وسيع و زيبا همچون چشم انداز صحرا، غروب سوزان و مهتاب كامل ، نتوانسته اين گونه ضعف هاي داستاني فيلمنامه ساكني كه رستم ابراهيم بيگ نوشته را بپوشاند؛ ضعف هايي كه فيلم هاي قديمي شوروي سابق فاقد آن بوده وا ين بازه زماني را به خوبي به نمايش مي گذاردند.
برخي از منتقدان ، صحنه هاي درگيري فيلم را با تروا، شجاع دل و گلادياتور مقايسه كرده و نماهاي نقطه نظر دور آن را مشابه آثار ريدلي اسكات دانسته اند، هر چند تعداد اين نماها كه كاملا به صورت واقعي با استفاده از نماهايي طبيعي از اسب ها و آدم و بدون استفاه از كاميپوتر و CGI ساخته شده، اندك بوده و طول زماني آن ها نيز كوتاه است، اما خشونت موجود در آن كمي بيشتر از فيلم هاي اين چنيني است كه در هاليوود ساخته مي شوند. در عين حال بسياري ديگر اين صحنه ها را باورپذير نمي دانند و از اين نظر آن ها را با 300 مقايسه مي كنند . اما در كل بايد گفت درگيري ها در صحنه هاي تن به تن خوب از كار درآمده است هر چند به نظر مي رسد برخي از آن ها به روي صحنه تئاتر به اجرا درآمده اند.
در نوماد، قزاقستان كشوري كاملا قهوه اي رنگ است ، تپه هاي هموار ، خانه ها ، شهرها و همين طور لباس ها قهوه اي رنگ هستند. با اين حال جواهرات پرزرق وبرق ، لباس هاي مجلل و دكورهاي عظيم فيلم، با جزئيات بسيار زياد و متناسب با آن دوره زماني ساخته شده و فيلم از هزاران سياهي لشكر در درگيري ها بهره مي برد. اسب ها بدل كاراني را غلت زنان به روي زمين مي كشندكه هاليوود آن ها را براي صحنه هاي كشيده شدن با ماشين به كار مي گيرد. صداي بدشگون سوت به گوش مي رسد ، گروهي از اسب ها به بالاترين نقطه يك تپه مي رسند و بعد به نظر مي رسد آن ها مستقيم به سمت دوربين مي آيند. گويي جان فورد فقيد، در قزاقستان وسترني جديد ساخته كه درآن خبري از كابوي ها نيست!
بازيگراني كه كاملا مشخص است اصليتي لاتيني دارند، نقش هاي افرادي مغول و ترك را بازي مي كنند. به جز بخشي از سرمايه ساخت نوماد، تعدادي از بازيگران و همين طور لوكيشن هاي فيلم ، نمي توان آن را اثري قزاقستاني به حساب آورد، به طوري كه زبان فيلم نيز انگليسي است. در زماني كه ساخت فيلم به دليل مشكلات مالي و همين طور آب و هوا در نيمه هاي كار نيمه تمام مانده بود تهيه كنندگان جديد و آمريكايي فيلم ، همزمان با تعويض فيلمبردار و كارگردان ، با هزينه كردن بودجه اي شايان توجه معادل چهل ميليون دلار كه بيشترين هزينه توليد فيلم در قزاقستان به شمار مي رود، صحنه هاي درگيري بيشتري به فيلم افزوده و به جنبه خصوصي و احساسي فيلم نيز مركزيت بشتري بخشيدند تا بتواند اقبال عمومي بيشتري جذب كند. شايد ساده و خطي بودن وقايع تاريخي در فيلم نيز نتيجه همين تغييرات باشد . هر چند باور اين امر بسيار سخت به نظر مي رسد كه سازندگان اثر ، آن را بر اساس داستاني واقعي و تاريخي ساخته باشند، اما قزاقستاني ها آن را منعكس كننده روحيه و حس جنگ آوري ، شجاعت و در عين حال پهلواني و معرفت قهرمانان آن زمان ملت خود مي دانند چرا كه داستان آن هر چند تا حد زيادي قابل پيش بيني است ، اما پيوند دهنده احساسات و عواطف، آزادي و وفاداري به يكديگر است.
در زماني كه دوران موج نوي فيلم قزاقستان به سرآمده و كارگردانان اين ديار ، با حمايت هاي مالي كمپاني هاي خارجي از فرانسه ، ژاپن ، روسيه و... فيلم هايي مي سازند كه كم تر مورد اقبال داخلي قرار مي گيرند، هنوز برخي اميداوارند اين كشور بااستفاده از تاريخ غني خود بتواند آثار حماسي بهتري از اين دست بسازد.
منبع: نشريه صنعت سينما شماره84
/س