عبدالمجید طالقانی
درویش عبدالمجید مهرانی طالقانی (۱۱۵۰ه.ق طالقان - ۱۱۸۵ه.ق اصفهان) خوشنویس، شاعر و عارف شهیر ایرانی است. عبدالمجید در جوانی به قزوین رفت و پس از یادگیری اصول اولیه خوشنویسی به اصفهان مهاجرت نمود.
او متخلص به «مجید» بود و بزرگترین خوشنویس خط شکستهنستعلیق در تاریخ خوشنویسی ایران بهشمار میرود. وی در خط شکسته برتر تمام شکسته نویسان بود مانند میرعماد در نستعلیق استاد بوده است و این خط را به پایهای رسانید که تاکنون کسی بدان نتوانسته است برسد.
زندگی عبدالمجید طالقانی
وی در حدود سال ۱۱۵۰ هجری قمری در روستای مهران طالقان استان البرز دیده به جهان گشود. در جوانی به قزوین آمد و پس از فراگرفتن اصول اولیه خوشنویسی در این شهر، به اصفهان رفت و به کسوت فقر مشرف گردید و در آن حال به مشق خط روی آورد.
در آغاز از روی خط میرعماد به تمرین و تعلم پرداخت و در این تجربه به کمال رسید. امّا چون دید نام نامی و آوازه بزرگ استاد، جهانگیر است و او که خود عشق به جاودانگی داشت، در بارقه اشتهار میرِ بزرگ، پرتوی نخواهد یافت، روی به خط شکسته آورد و استعداد شگرف خود را در کامل کردن این خط زیبا به کار آورد و زمینه خط میراث استادان گذشته را مثل شفیعا کمال بخشید.تا بهجایی رسید که خط شکسته او در زیبایی و ملاحت و استواری به اوج رسید و بدون رقیب شد.
درویش مردی عارف و منزوی بود و عمر را به تجرد سپری ساخت. دوران زندگی او مصادف با افول امپراتوری صفوی و هرج و مرجهای سیاسی و اجتماعی آن دوران بود. درویش در سال ۱۱۸۵ در اثر ابتلا به بیماری مالاریا چشم از دنیا فرو پوشید و پیکرش در فضای جلوخان تکیه میر در تخت فولاد اصفهان به خاک سپرده شد. این مکان بعدها به تکیه درویش عبدالمجید نیز شهرت دارد.
خوشنویسی عبدالمجید طالقانی
درویش خوشنویسی را از خط نستعلیق آغاز کرد ولی پس از مدت کوتاهی به نوشتن خط شکسته پرداخت و دیری نگذشت که در این مسند استاد مسلم شناخته شد. وی به حدی در این خط به مهارت رسید که رونق بازار خط شکسته نویسان گذشته را شکست و با اینکه بعد از او شاگردان و پیروانش به مقام استادی رسیدند، هیچکدام به پایهٔ او نرسیدند و همانطور که کمال خط نستعلیق به دست میر عماد صورت گرفت، خط شکسته را درویش عبدالمجید به حد کمال رسانید.
درویش در اوایل کار از روی خط «میرزا حسن کرمانی» و «شفیعا» مشق میکرده، ولی در اندک زمانی به درجه استادی رسیده و سرآمد استادان شکستهنویسی شده است. تا سال ۱۱۷۹ خط او متأثر از سبک شفیعاست ولی از آن پس او به سبک بسیار عالی مستقلی میرسد که به نام خود او شهرت یافته است.
بیشتر آثار استاد در همین سبک رقم زده شده است. عمر استاد کوتاه و محنت بار بود ولی در همین فرصت کم توانست در خط شکسته چنان تحولی ایجاد کند و آن را به چنان درجهای از کمال برساند که تحقق آن به دست گروهی از خوشنویسان در طول یک سده بعید مینماید.
او نه تنها قواعد خط شکستهنستعلیق را استوار کرد بلکه زیبایی و شیوایی آن را به حد اعلی رسانید. چنانکه شش دانگ جلی را چون کتاب خفی و غبار، استوار و شیرین مینوشت. بسیاری از خوشنویسان معاصر عبدالمجید وی رابه استادی خود قبول کرده بودند و برای تصدیق و حکمیت زشت و زیبایی خط خود او را برمیگزیدند.
درویش عبدالمجید از ارکان چهارگانه خوشنویسان عالم و جزء خدایگان خط میباشد و قطعاتش اکنون زیور دهنده بزرگترین کتابخانههای دنیاست. بااینکه درویش در جوانی درگذشته است همطراز با آثار باقیمانده او از کمتر خوشنویسان این خط در دست است.
«هدایت» دربارهٔ درویش میگوید: «وی در کسوت درویشانه از قزوین مسافرت به عراق عجم و در شهر اصفهان کسب کمال کرد و در خط شکسته قدرتی کامل حاصل نمود، بعضی او را بر شفیعا و میرزا حسن رجحان دادهاند.
در شهر اصفهان روزگاری در خانه محمد رشید بیگ ولد فتحعلی خان ارشلوی افشار میزیست و در سال ۱۱۸۵ (میلادی) در اصفهان درگذشت، و او را غزلهای عاشقانهای بوده است».
شعر عبدالمجید طالقانی
او در شعر هم مهارت بسیار داشت و از اعضای انجمن ادبی مشتاق بهشمار میرفت و از سبک بازگشت پیروی میکرد. در شعرهایش «خموش» و «درویش» تخلص وی بود و دیوان غزلیاتش موجود است.
درویش عبدالمجید مورد توجه ادباء، شعرا، علماء و بزرگان بود و بزرگانی چون میرزا عبدالوهاب کلانتر و محمد رشید افشار او را مورد تشویق قرار میدادند.
از او غزلهای عاشقانهای بهجای مانده و در اشعار «مجید» تخلص دارد. راوی گروسی شماره ابیات دیوان او را هزار و پانصد و بیست ضبط کرده و نسخهای خطی از دیوان او در کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار موجود است.
ابیاتی از عبدالمجید طالقانی :
ظلم است که بیرون کنیم از قفس اکنون
کز جور توأم ریخته شد بال و پــر آنجـا
پرسید کسی دوش ز بزمت خبــر از من
پنداشت که من داشتم از خود خبر آنجا
دور از تو مجیـــد آرزوی خــــلد ندارد
کانجا که تویی از همـه جا خــوبتر آنجا
شاگردان عبدالمجید طالقانی:
از معروفترین شاگردان درویش، میرزا کوچک اصفهانی است که در خط شکسته از استادان مسلم است و از معروفترین شاگردان درویش بهشمار میرود. تاریخ درگذشتش معلوم نیست اما حیات او تا سال ۱۲۲۸ مشخص است. نام کامل او را در جایی ذکر نکردهاند و خود او نیز در آثار فراوانی که دارد همه جا «میرزا کوچک» رقم کرده است. به استثنای یکی از قطعههای او که صریحاً نام خود را «محمد قاسم» ذکر کرده و چنین رقم کرده است: «حرره العبدالقل، محمد قاسم، مشهور به میرزا کوچک».
افرادی چون سید علی اکبر گلستانه، میرزا غلام رضا اصفهانی در دوره قاجار و از معاصرین استاد محمدحسین عطارچیان و استاد مجتبی ملکزاده را میتوان از پیروان او نام برد. هرچند مستقیماً محضر او را درک نکردند. در این میان میرزا غلامرضا، سید گلستانه، استاد محمدحسین عطارچیان و مجتبی ملکزاده بیش از دیگران به شیوه درویش نزدیک شدهاند.
آثار عبدالمجید طالقانی
درویش عبدالمجید را به جرئت میتوان یکی از بزرگترین هنرمندان تاریخ برشمرد که با وجود مجال کم و عمر کوتاه خود تأثیری عمیق و ماندگار بر هنر پس از خود نهاد. روندی که در حالت عادی به گذر قرنی و تلاش شماری از هنرمندان متبحر نیاز داشت.
تعدد آثار این هنرمند خلاق و پرتلاش با توجه به زندگی مشقت بار و کوتاهی دورهٔ فعالیت هنری او اعجابانگیز است. همهٔ خطوط باقیمانده از او آثار ۱۵ سال آخر عمر اوست. از او آثار فراوانی شامل کتاب، قطعه و مرقع به جای مانده است.
از گرانبهاترین آثار وی جز قطعات و مرقعات متعدد نسخه کلیات سعدی است که در موزه کاخ گلستان تهران (کتابخانه سلطنتی سابق) نگهداری میشود و دیگری نگارش دوازده بند از «ترکیب بند محتشم کاشانی» در رثاء و شهادت حسین ابن علی است:
تنهای کشته گان همه بر خاک و خون نگـر
سـرهــای سر وران همـه بر نیــزهها ببیــن
آن تــن که بـود پــرورشش در کنــار تـــو
غلطــان به خــــاک معرکه کــــربلا ببیـن
جشنواره خوشنویسی
جشنواره بینالمللی خوشنویسی ایران به جهت بزرگداشت مقام استاد درویش عبد المجید طالقانی هر دو سال یکبار در شهر قزوین، پایتخت خوشنویسی ایران برگزار میگردد.
غلامحسین امیرخانی
غلامحسین امیرخانی (زادهٔ ۱۸ بهمن ۱۳۱۸) خوشنویسِ ایرانی است. در روستای تکیه ناوه طالقان متولد شد و از همان دوران تحصیل به آموختن فن خط و هنر خوشنویسی ایرانی روی آورد. امیرخانی در خط نستعلیق از شاگردان سیدحسین میرخانی و سیدحسن میرخانی است. او مدیر انجمن خوشنویسان ایران و فرهنگسرای ارسباران است. در سال ۱۳۸۱ به عنوان چهره برگزیده همایش چهرههای ماندگار برگزیده شد. پدر خوشنویسی معاصر ایران دارای نشان درجه یک فرهنگ و هنر است.
زندگی غلامحسین امیرخانی
غلامحسین امیرخانی فرزند رستم، از هنرمندان و خوشنویسان معاصر ایران است. او دو سال ابتدایی دبستان را در زادگاهش روستای تکیه ناوه طالقان طی میکند، سپس با استقرار خانوادهاش در تهران تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان مسعود سعد سلمان، به اتمام میرساند و دوره دبیرستان را همراه با کار، در کلاسهای آزاد طی میکند.
سپس به آموختن هنر خوشنویسی روی آورد و با ممارست فراوان در زمینه این هنر سرآمد شد. او در نگارش خط نستعلیق از ریز و درشت دستی قوی و مهارتی مثال زدنی و فوقالعاده دارد. بسیاری او را برترین نستعلیقنویس حال حاضر میدانند.
امیرخانی از سال ۱۳۴۰ در اداره کل هنرهای زیبا در وزارت فرهنگ و هنر سابق (وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی امروز) به سمت خطاط استخدام شد. از مشاغل دیگر وی میتوان به مدیریت و ریاست شورای عالی انجمن خوشنویسان ایران، مدیریت فرهنگسرای ارسباران (هنر) و ریاست شورای عالی خانه هنرمندان ایران اشاره کرد.
امیرخانی در انجمن خوشنویسان ایران به کار تعلیم خط به خوشنویسان و استادان دیگر مشغول است. از وی برای کاریاری ارزشمند فرهنگی و هنری با عنوان پیشکسوت خط نستعلیق ارج گزاری شد. از جمله در چهرههای ماندگار شناخته شدهاست.
غلامحسین امیرخانی در خط نستعلیق شاگرد استادانی چون سیدحسین میرخانی و سیدحسن میرخانی بود. افزون بر آن وی از خط استادان قدیمی مانند میرعمادالحسنی، میرزای کلهر، عمادالکتاب، علی اکبر کاوه و چند تن دیگر مشق کرد. امیرخانی در نستعلیقنویسی شیوهای ویژه به خود را دارد که مورد اقبال بسیاری از استادان خوشنویسی است.
بسیاری از خوشنویسان صاحب نام معاصر از جمله مهدی فلاح، کرمعلی سالخورده آبسردی (شیرازی) ،امیراحمد فلسفی، علی اشرف صندوق آبادی، جواد بختیاری ، ولی الله احمدخان بیگی و… از شاگردان غلامحسین امیرخانی هستند و بیشتر خوشنویسان معاصر بهطور مستقیم یا غیر مستقیم از خط او مشق کردهاند. غلامحسین امیرخانی دهها نمایشگاه فردی و گروهی در داخل و خارج از کشور بر پا کردهاست. از جمله نمایشگاههایی در انگلستان، فرانسه، پاکستان و سوریه.
نشانهای غلامحسین امیرخانی
در سال ۱۳۷۸ نشان درجهیک فرهنگ و هنر را از سیدمحمد خاتمی، دریافت کرد.
در سال ۱۳۸۱ به عنوان چهره برگزیده همایش چهرههای ماندگار برگزیده شد.
در سال ۱۳۸۸ برای دومین بار، نشان درجهیک فرهنگ و هنر از طرف رئیسجمهور وقت محمود احمدینژاد به وی اعطا شد.
در سال ۱۳۹۵ مدال ادب و هنر فرانسه (درجه شوالیه) در سفارت فرانسه به وی اهدا شد.
درسال۱۳۹۸ نام وی بهعنوان گنجینه زنده بشری در خط نستعلیق در فهرست ملی نادرهکاران میراثفرهنگی ناملموس به ثبت رسید.
آثار غلامحسین امیرخانی
برخی از آثار او عبارتند از:
تألیفات غلامحسین امیرخانی
رسمالخط امیرخانی
آدابالخط امیرخانی
مشق الخط امیرخانی
خوشنویسی غلامحسین امیرخانی
گلستان سعدی
رباعیات خیام
دیوان خواجوی کرمانی
صحیفه هستی
فرازهایی از شاهنامه فرودسی
دوازده بند محتشم کاشانی
دیوان حافظ
منتخبی از غزلیات سعدی
سروِ سایهفکن: دربارهٔ فردوسی و شاهنامه
گزیده غزلیات خواجوی کرمانی
تضمین گلچین سعدی یکصد و ده غزل
ترجیع بند هاتف اصفهانی
پیام مهربانی به مناسبت نوروز باستانی (۱۲ تابلو)
کتاب روش خوشنویسی نستعلیق
آیین خوشنویسی
جلوههای نیاز
آفتابی در سایه
طلعت حق (۴ جلد)
بزرگداشت غلامحسین امیرخانی
در سال ۱۳۹۸ نام خیابان کوکب در منطقهٔ ستارخانِ تهران به نام استاد غلامحسین امیرخانی تغییر یافت. در همین سال مستندی با نام «قلم عشق» درباره زندگینامه امیرخانی به نویسندگی و کارگردانی سمیرا رجبی ساخته شد.
ابراهیم بوذری
ابراهیم بوذری (۱۲۷۵ – ۱ بهمن ۱۳۶۵) خوشنویس، ادیب و خواننده تعزیه و از کارشناسان ردیفهای آوازی بود. در ۱۲۷۴ یا ۱۲۷۵ ش در روستای کرود طالقان زاده شد. پدرش ملا على اصغر بود، جد وى مرحوم سلطان محمد بود که قرآنهاى بسیارى به خط زیباى وى موجود میباشد. تحصیلات ابتدایی را در مکتبخانه روستا آغاز کرد، کمی بعد، به تهران آمد و در منزل شیخ محمدآقا بوذری طالقانی، مدرّس مدرسه سپهسالار، اقامت گزید.
بوذری در هر سه خط و بهویژه نستعلیق مهارت کافی داشت و پس از سالها خدمت در مجلس شورای ملّی در 1340 خورشیدی بازنشسته شد. همزمان با آن، سالها باعنوان کارشناس رسمی خطوط و امضای فارسی در وزارت دادگستری مشغول بهکار بود.
بوذری همچنین منشی اداره مباشرت مجلس شورای ملی بوده و در تاسیس مجلس موسسان در زمان به سلطنت رسیدن رضا شاه نقش بسزایی ایفا کرده است . بوذری افزون بر خوشنویسی، طبع شعر نیز داشت و از در آواز نیز استاد بود و دارای صدایی گرم و دلنشین بود. او بجز کتابتهای بسیار، کتیبههای آرامگاه سعدی، شاهخلیلالله در یزد و کتیبۀ رو به تهران دروازه قرآن شیراز (بهخطّ ثلث) را از خود بهیادگار گذاشته است. بوذری در 1365 خورشیدی درگذشت و در بهشتزهرای تهران بهخاک سپرده شد.
تحصیلات بوذری
بوذری دارای تحصیلات عالی در ادبیات بود و عربی و فقه و اصول را در محضر روحانیون بزرگ زمان آموخته بود. او در خط نستعلیق شاگرد زین العابدین ساعتساز٬ محمد عماد طاهری و عمادالکتاب سیفی بود. خط ثلث را از عبدالحمید ملک الکلامی معروف به امیرالکتاب و نسخ را نرد علی عبدالرسولی آموخت. بوذری در موسیقی و آواز شاگرد ابوالحسن خان اقبال آذر (اقبال السلطان) و سیّد حسین طاهرزاده بود.
مشاغل بوذری
وی مدرّس انجمن خوشنویسان ایران، مشاور رسمی کارشناسی تعزیه در وزارت فرهنگ و هنر وقت و مشاغل دیگری در ادارات مختلف دولتی و دانشکده معقول و منقول (الهیات) بود.
گرچه بوذری بیشتر به عنوان مدرّس هنر خطاطی مشهور است و خود نیز مانند غالب اساتید قدیم موسیقی مایل نبود که در جامعه، موسیقیدان شناخته شود، با این همه مقام او در موسیقی کمتر از خطاطی نیست. بوذری در موسیقی نیز، همانند خطاطی، پایبند سرسخت اصول سنتی قدیم بود. وی متاثر از سبک استاد خویش اقبال آذر بود و این شیوه را آموزش می داد. از شاگردان وی می توان از صدیف رامبد نام برد.
آثار بوذری
از تالیفات او «تعزیه در ایران و دو مجلس آن» است که در سال ۱۳۵۴ چاپ شد و در زمینه موسیقی سلسله نوارهایی از اجراهای خصوصی همراه ساز و آواز اساتید مختلف دارد که در دسترس عموم نیست. آثار خوشنویسی او فراوان است.
به عنوان نمونه مخمس صفی علیشاه، کتیبههای آرامگاه سعدی و دروازه قرآن شیراز، کلام چند تصنیف از امیرجاهد (چاپ در جلد اول دیوان امیرجاهد)، کتابت بسیاری از کتابهای ادبی و آثار بسیار دیگری از او بهیادگار مانده است.
منابع
زندگینامه استاد عبدالمجید طالقانی
زندگی و آثار استاد عبدالمجید طالقانی قزوینی
فضائلی، حبیبالله، اطلس خط، انتشارات مشعل اصفهان ۱۳۶۲، ص ۶۱۸–۶۲۱
لغتنامه دهخدا
زندگینامه استاد امیرخانی - همشهری آنلاین.
آثار خوشنویسی استاد امیرخانی.
زندگینامه بیش از دویست و پنجاه تن از بزرگان موسیقی ایران
قلیچخانی، حمیدرضا (۲۷ خرداد ۱۳۸۹). «فهرست خوشنویسان دوران قاجار تا معاصر». پایگاه اطلاعرسانی خوشنویسی ایران.
در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.
شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران
© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
