علل و عوامل پوچ گرایى
پوچ گرایى، بدبینى و حالات نگرانى و ناامیدى پیش آمده در اثر این اختلالات خلقی، علل و عوامل مختلفى دارد که اهم آنها عبارت است از:
1. نداشتن فلسفه درست و اساسى در زندگى؛
2. فقدان ایده آل و آرمان عالى و معنوى؛
3. مسائل و مشکلات تربیتى و خانوادگى؛
4. تجربه متعدد ناکامى و شکست در زندگى؛
5. تعارضات فکرى و ناتوانى در حل آنها؛
6. بحران هویت.
این مشکلات، کم و بیش در بسیارى از جوانان وجود دارد. جوانانى که در پى اهداف و آرمان هاى بلند و ارزشمندى هستند، با مشکل مضاعفى رو به رو مى شوند؛ زیرا - علاوه بر مشکلات روحى ناشى از دوران جوانى و محرومیت ها و فشارهاى دوران تحصیل - از اینکه بین وضع موجود و آرمان مطلوبشان، فاصله زیادى احساس مى کنند، رنج جانکاهى آنان را مى آزارد.
در عین حال باید دانست زندگى، مجموعه اى از شادى و رنج، کامروایى و ناکامى، تلخى و شیرینى و خلاصه میدان جنگى است که هرکس در آن، سهمى از پیروزى و شکست دارد.
همه اینها به شکل هاى گوناگون، در زندگى هر فرد وجود دارد و در ایام جوانى و تحصیلى، این فشارها شدیدتر است.
اما چه باید کرد؟
نکته مهم و اساسى، نحوه برخورد انسان با این مسائل است. در این رابطه دو گونه برخورد مى توان داشت:
1. واکنش انفعالى در برخورد انفعالى، انسان همواره مشکلات را بزرگ مى بیند و در بیشتر صحنه ها خود را شکست خورده مى پندارد. به رغم اینکه از خود انتظاراتى بیش از حد توانش دارد، در گشودن راه و گام نهادن به سوى هدف، خود را ناتوان مى بیند. امکانات، توانمندى ها و موفقیت هاى خویش را فراموش مى کند و کم کم احساس یأس، ضعف و سستى نموده و خود را بیمار مى پندارد. اگر این روند ادامه یابد، گرفتار بیمارى هایى مى شود که با هیچ دارویى درمان نمى شود؛ جز با تغییر در روحیه و تغییر در سبک زندگى.
2. واکنش فعال انسان در برخورد فعال به مقایسه معقول و منطقى، بین خواسته ها و توانمندى ها و شکست ها و پیروزى ها مى پردازد. توقع از خویش را با واقعیات و توانایى هاى فردى و شرایط محیطى و اجتماعى، تنظیم مى کند و با جدّیت، نشاط و روحیه بالا، به فعالیت و تلاش مى پردازد.
توصیه های کاربردی برای غلبه بر پوچ گرایى
1. همواره به آرمان هاى دست نیافتنى نیندیشید؛ بلکه خواست ها و تمایلات خود را متناسب با میزان و سطح توانایى ها خود تنظیم کنید.
2. موفقیت و کامیابى هایى را که در زندگى تجربه کرده اید در نظر بگیرید و آنها را در یک دفترچه یادداشت و هر روز آن را مرور کنید.
3. نشاط خود را همواره حفظ کنید و هرگز خود را مریض و ضعیف به حساب نیاورید. براى حفظ نشاط همه روزه ورزش کنید.
4. بروز مشکلات را در زندگى، امرى عادى بدانید و به همان اندازه، آنها را بپذیرید که کامیابى ها را پذیرا هستید.
5. براى رشد معنویت، باید براى خود برنامه ریزى کنید. البته برنامه سنگین نریزید؛ ولى در اجراى آن مداومت و جدیت داشته باشید.
6. براى شرکت در فعالیت هاى فرهنگى، هر قدر مى توانید تلاش کنید و اگر اصلاً نمى توانید، در فرصت هاى دیگر این کار را انجام دهید.
7. همواره از خداوند در همه امور مدد جویید و نسبت به آنچه او مقدر مى فرماید، راضى باشید.
.jpg "علل و عوامل پوچ گرایى و درمان آن")
راهکار غلبه بر احساس نگرانى و ناامیدى از آینده بهتر
اما در مورد نگرانى و ناامیدى از آینده، بهتر است توصیه خود را با این روایت آغاز کنیم:«ما فات مضى و ما سیأتیک فاین قم فاغتنم الفرصة بین العدمین»؛
«گذشته گذشت و از آینده هم هنوز خبرى نیست پس فرصت را بین دو امرى که موجود نیستند، مغتنم شمار».1
شما از آینده خبر ندارید تا درباره آن نگران و مأیوس باشید؛ آینده نیز ریشه در زمان حال دارد. پس اگر در صدد اصلاح امور آینده خود هستید، باید آنچه امروز وظیفه شما است، با دقت و به خوبى انجام دهید. این تنها راهى است که آینده شما را تأمین خواهد کرد.
وقت خود را صرف امرى کنید که در دسترس شما است و آن زمان حال است. هر روز فرصتى است که باید از آن استفاده کرد. خوشى ها و آسایشى که امروز در اختیار داریم، نباید به خاطر آینده اى که خبرى از آن نداریم، مکدر سازیم!
حضرت امام على علیه السلام مى فرمایند:
«نگرانى هاى سال را بر نگرانى امروزت اضافه مکن؛ براى امروز مشکلات خودش کافى است».2
اگر به زندگى گذشته خود توجه کنید، همه جا و در همه مراحل لطف و رحمت خداوند را آشکارا مى بینید و توجّه به نعمت هاى بى پایان او انسان را شکرگزار مى کند.
سعدى در دیباچه گلستان چه زیبا گفته است:
باران رحمت بی‌حسابش همه را رسیده و خوان نعمت بی‌دریغش همه جا کشیده. پردهٔ ناموس بندگان به گناه فاحش نَدرد و وظیفه روزی به خطای مُنکَر، نَبُرد.
ای کریمی که از خزانهٔ غیب
گبر و ترسا وظیفه‌خور داری
دوستان را کجا کنی محروم
تو که با دشمن این نظر داری؟
محبت مادر به انسان بالاترین محبت ها است و اگر بفهمیم که محبت خداوند به انسان، هزاران بار از محبت مادر بیشتر است، در همه امور به او پناه مى بریم و لطف او را در لحظه لحظه زندگى مى بینیم.
ضمناً نباید به هیچ وجه از آینده خود، مأیوس باشید و در برابر مشکلات، سر تعظیم فرود آورید. شما با اراده قوى و تصمیم جدى و با توکّل بر خداوند، مى توانید ایمانتان را به خدا محکم کنید و از دام هاى شیطان رهایى یابید. قطعاً در وجود شما، نقاط مثبت و خوبى هایى وجود دارد که اگر به آنها توجه داشته باشید و به شکوفایى آنها بپردازید، از بدى ها و نقاط منفى خود گریزان خواهید شد و آنها را از وجود خود، ریشه کن ساخت.
با توجه به توضیحات بیان شده، بنابراین:
1. با افراد شاد، خوشبین و امیدوار مجالست داشته باشید و از روحیه آنان الهام بگیرید.
2. از اساتید دلسوز و متعهد کمک بگیرید.
3. منزوى نباشید و با افراد با تجربه و متعهد، ارتباط صمیمانه برقرار سازید.
4. کتاب هایى را که در زمینه شادکامى، رمز موفقیت، راز موفقیت مردان بزرگ و... نوشته شده، با دقت بخوانید و به دستورات آنها عمل کنید.
5. ورزش کنید؛ زیرا ورزش در شادى روح و سلامت جسم مؤر است.
6. در محیط هاى شاد و سالم، به استراحت و تفریح بپردازید.
7. از همنشینى با افراد منفى گرا بر حذر باشید.
8. از بحث هاى رنج آور با این و آن اجتناب کنید.
9. بدانید مشکلات و رنج ها، همیشگى نیست و روزگار در حال تغییر و تحول است و چه بسا حوادث پیش بینى نشده اى، در حل مشکلات به یارى انسان بشتابد.
10. سفرهاى شاد و سیر و سیاحت هاى علمى، براى شما لازم و مؤر است.
11. خاطرات تلخ را به دست فراموشى سپارید و از بازگو کردن آن براى دیگران، بپرهیزید.
12. اگر ذوق هنرى دارید، به کارهاى هنرى - از قبیل کاریکاتور، گرافیک، نقاشى، خط، نویسندگى و... - بپردازید.
13. نیایش و دعا مؤر و نافذ است؛ بنابراین از دعاها و مناجات هاى دلنشین غافل نباشید. در این راستا نیایش هایى هم چون: مناجات خمسه عشر، دعاى کمیل و نیز صحیفه سجادیه بویژه دعاى مکارم الاخلاق را همواره بخوانید و باور داشته باشید که نیایش و دعا سرنوشت ساز است، با خدا انس بیشترى داشته باشید و با او درد دل کنید.
14. در اوقات فراغت، به تفصیل نعمت ها و الطاف الهى را از قبیل اصل وجود، سلامتى، توفیق تحصیل و... و نیز بلایایى که خدا از شما دور کرده است، یادآور شوید و ضمن سپاسگزارى از او، قلب خویش را مالامال از محبت و عشق الهى کنید.
15. قرآن کلام خدا است. از تلاوت و تدبّر در آیه هاى آن هر چند اندک، دریغ نکنید؛ زیرا تلاوت قرآن اگر توأم با تدبر و تفکر باشد، اثرات معنوى فراوان دارد و شما را با خدا مأنوس تر مى سازد و باعث آرامش روح و روان شما مى گردد.
پی‌نوشت‌ها:
1. وسائل الشیعه، ج 17، باب 13، ح 21952، ص 50.
2. اعراف (7)، آیه 189.
منبع: اختلالات رفتارى، ابوالقاسم بشیرى، ناشر: قم؛ دفتر نشر معارف، چاپ چهارم، بهار 1389ش.
