میرزا احمد (۱۲۳۲–۱۲۹۸ه. ق) بزرگترین فرزند وصال شیرازی متخلص به وقار است. او همچون پدرش خوشنویس و شاعر بود. دیوان شعری به فارسی به نام بهرام و بهروز که در بمبیی چاپ شده از او باقی ماندهاست.
افزون بر پدر، پنج برادر او نیز از خوشنویسان و شاعران صاحبنام سده سیزدهم هجری هستند. میرزا احمد وقار نستعلیق، نسخ، رقاع و شکستهنستعلیق را استادانه مینوشت اما بیش از همه در خوشنویسی خط نسخ صاحبنام شدهاست.
تصحیح نوینی از دیوان وقار شیرازی به همّت داریوش کاظمی به انجام رسیده است: دیوان وقار شیرازی. تصحیح داریوش کاظمی. کرمان: دانشگاه آزاد اسلامی کرمان، ۱۳۸۳.
وی همچنین داستان قرآنی موسی و خضر را نیز به رشتهٔ شعر کشیده است که به اهتمام محمود طاووسی به طبع رسیده است: «مثنوی خضر و موسی». به اهتمام محمود طاووسی. تهران: فرا نگه، ۱۳۶۰.
میرزا احمد وقار شیرازی، پس از فراگیری مقدمات علوم، به تحصیل فقه، اصول فقه و حکمت الهی روی آورد. پس از پایان تحصیلات، به تألیف و تصنیف کتابها پرداخت. او در انواع شعر مهارت داشت و در فن انشا نیز استاد بود.
در سال ۱۲۶۶ قمری، همراه برادرش میرزا محمود حکیم به هندوستان سفر کرد. در بمبئی، کتاب مثنوی مولوی را در مدت چهار ماه با خط زیبا نوشت و به چاپ رساند، سپس به شیراز بازگشت.
در سال ۱۲۹۰ قمری برای زیارت عتبات عالیات رفت و در راه بازگشت به تهران آمد و مورد توجه ناصرالدین شاه قرار گرفت.
وقار علاوه بر خط نستعلیق، در خطوط نسخ، رقاع و شکستهنستعلیق نیز مهارت استادانه داشت و به ویژه در خط نسخ، کمنظیر بود. او در شیراز درگذشت و کنار پدرش دفن شد.
آثار اصلی احمد وقار شیرازی
انجمن دانش (به سبک گلستان سعدی)
رموز الامارة (ترجمه و شرح نامه امام علی(ع) به مالک اشتر)
مثنوی بهرام و بهروز
روزنامه خسروان پارسی (معروف به تاریخ ملوک عجم)
مثنوی خضر و موسی
قانون الصدارة
مرغزار (نثر مسجع به سبک کلیله و دمنه)
مجالس السنة و محافل الازمنة (به سبک کشکول شیخ بهایی)
عشره کاملة (در مصائب امام حسین(ع) و یارانش)
رساله در تفسیر آیه «لیغفر لک الله ما تقدم من ذنبک و ما تأخر»
شرح شش رباعی محتشم (در دوازده فصل)
تاریخ چهارده معصوم (تکمیلشده توسط فرزندش همت شیرازی)
دیوان شعر و چندین رساله کوچک دیگر.
نمونههای خطاطی او:
قرآن نیمورقی با رقم سال ۱۲۸۱
قرآن وزینی با رقم سال ۱۲۷۸
صحیفه سجادیه با رقم سال ۱۲۸۵
شرح اسماء قدسیه با رقم سال ۱۲۷۴
دعای کمیل با رقم سال ۱۲۸۱
نمونه شعر:
به بهار مِی طلب کن منشین به کار دیگر / که بسی امید باید که رسد بهار دیگر
بشمر غنیمت ارزان که رســی به روزگاری / که خطا بود نشستن پی روزگار دیگر
نتیجه گیری
احمد وقار شیرازی در خوشنویسی بیش از همه به خط نسخ شهرت داشت و سبک او را میتوان ادامهدهنده سنت خوشنویسان شیرازی دانست که دقت، ظرافت و انسجام را در کتابت نسخ ایرانی برجسته میکرد. او علاوه بر نسخ، در نستعلیق، شکستهنستعلیق و رقاع نیز مهارت داشت، اما نسخ او بهویژه در کتابت قرآن و متون ادبی مورد توجه قرار گرفت.
ویژگیهای سبک خوشنویسی احمد وقار شیرازی
تسلط بر چند خط: نستعلیق، نسخ، شکستهنستعلیق و رقاع را استادانه مینوشت.
تمرکز بر خط نسخ: بیشترین شهرت او در نسخ بود؛ نسخی خوانا، منظم و با تناسب دقیق حروف.
تأثیرپذیری از وصال شیرازی: سبک او ادامهدهنده سنت پدرش وصال شیرازی و خوشنویسان شیراز بود.
ویژگیهای نسخ ایرانی: نسبت به نسخ عثمانی، نسخ ایرانی نرمتر، با کشیدگیهای ظریف و خوانایی بیشتر است.
کاربرد در متون مذهبی و ادبی: از خط نسخ او برای کتابت قرآن، دیوانهای شعری و متون ادبی استفاده میشد.
اهمیت سبک او
تداوم سنت شیرازی: او سبک نسخ شیرازی را تثبیت کرد و به نسلهای بعد منتقل نمود.
خوانایی و زیبایی: نسخ او نمونهای از ترکیب زیبایی هنری و وضوح کاربردی بود.
جایگاه در دوره قاجار: در میان خوشنویسان قرن سیزدهم هجری، نسخ وقار شیرازی الگویی برای کتابت شد.
دربارهٔ درگذشت احمد وقار شیرازی اطلاعات تاریخی ثبت شده است:
او در سال ۱۲۹۸ هجری قمری (۱۸۸۱ میلادی) در سن حدود ۶۶ سالگی در شیراز درگذشت.
پس از وفات، پیکرش را در حرم احمد بن موسی (شاهچراغ) در شیراز به خاک سپردند.
محل دفن او در کنار پدرش، وصال شیرازی، قرار دارد؛ این موضوع نشاندهندهٔ جایگاه خانوادگی و احترام ویژهای است که برای او و خاندان وصال قائل بودند.
منابع تاریخی اشاره میکنند که وقار شیرازی تا پایان عمر در شیراز اقامت داشت، هرچند پیشتر سفرهایی به هند، تهران و کربلا انجام داده بود.
به این ترتیب، مرگ او پایان یکی از شاخصترین چهرههای خوشنویسی و شعر شیراز در دورهٔ قاجار بود.
به طور خلاصه، وقار شیرازی خوشنویسی بود که با تمرکز بر خط نسخ ایرانی، توانست سبکی خوانا، ظریف و منظم ارائه دهد و در کنار مهارت در دیگر خطوط، بیشترین اعتبارش را از نسخ گرفت.
منابع
مجموعهای از گفتاوردهای مربوط به وقار شیرازی در ویکیگفتاورد موجود است.
پایگاه شهر زیبای فرهنگ و هنر ایران شیراز
فضایلی، حبیبالله. اطلس خط. انتشارات مشعل اصفهان. چاپ دوم، اصفهان۱۳۶۲ش.
بیانی، مهدی. احوال و آثار خوشنویسان. انتشارات علمی. چاپ دوم. تهران ۱۳۶۳ش
دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.
شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران
© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
