قانون هوش مصنوعی اروپا: متن ملاحظه 49
در خصوص سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطر که اجزای ایمنیِ محصولات یا سامانه‌ها هستند، یا خودشان محصول یا سامانه‌ای محسوب می‌شوند که در قلمرو مقررات و اسناد زیر قرار می‌گیرند ــ از جمله مقررات (EC) شماره 300/2008، مقررات (EU) شماره 167/2013، مقررات (EU) شماره 168/2013، دستورالعمل 2014/90/EU، دستورالعمل (EU) 2016/797، مقررات (EU) 2018/858، مقررات (EU) 2018/1139 و مقررات (EU) 2019/2144 ــ مقتضی است این اسناد اصلاح شوند تا اطمینان حاصل شود که کمیسیون اروپا، هنگام تصویب هرگونه مقررات تفویضی یا اجرایی مرتبط بر اساس آن اسناد، الزامات اجباری سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطرِ مقرر در این مقرره را نیز مدنظر قرار دهد.این امر باید بر مبنای ویژگی‌های فنی و تنظیم‌گری خاص هر بخش انجام شود و در عین حال، نباید در سازوکارهای موجود حکمرانی، ارزیابی انطباق، اجرای مقررات و نهادهای صلاحیت‌دارِ از پیش مستقر در آن حوزه‌ها مداخله ایجاد کند.
تحلیل ملاحظه 49
ملاحظه ۴۹ به یکی از مهم‌ترین مسائل ساختاری در قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا می‌پردازد: چگونه باید الزامات AI Act با رژیم‌های حقوقیِ بخشیِ از پیش موجود هماهنگ شوند؟ قانون‌گذار اروپایی به‌خوبی می‌داند که بسیاری از سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطر، در خلأ فعالیت نمی‌کنند، بلکه در دل صنایع و بخش‌هایی به‌کار می‌روند که پیشاپیش تحت رژیم‌های تنظیم‌گری دقیق و تخصصی قرار دارند؛ مانند هوانوردی، حمل‌ونقل ریلی، خودرو، تجهیزات دریایی و وسایل نقلیه کشاورزی. بنابراین مسئله اصلی این است که AI Act نباید این ساختارها را از نو جایگزین کند، بلکه باید با آن‌ها هم‌راستا و یکپارچه شود.
منطق اصلی این ملاحظه، ادغام تنظیم‌گری هوش مصنوعی در چارچوب‌های بخشیِ موجود است، نه ایجاد یک نظام موازی. به بیان دیگر، اتحادیه اروپا نمی‌خواهد برای هر محصول دارای مؤلفه هوش مصنوعی، یک مسیر نظارتی جداگانه و موازی با نظام‌های فعلی بسازد. در عوض، می‌خواهد اطمینان حاصل کند که وقتی کمیسیون اروپا در حوزه‌هایی مانند ایمنی خودرو، هوانوردی یا حمل‌ونقل ریلی مقررات اجرایی یا تفویضی تصویب می‌کند، الزامات ویژه AI Act درباره سامانه‌های پرخطر نیز در همان چارچوب تخصصی لحاظ شوند.
اهمیت این رویکرد در جلوگیری از تعارض مقرراتی و بار مضاعف انطباق است. اگر AI Act به‌صورت جداگانه و مستقل از مقررات بخشی اجرا می‌شد، تولیدکنندگان و ارائه‌دهندگان با دو نظام موازیِ ارزیابی انطباق، دو مرجع نظارتی، و دو مجموعه تعهدات مواجه می‌شدند. ملاحظه ۴۹ دقیقاً برای جلوگیری از این مشکل طراحی شده است. هدف آن این است که الزامات AI Act درون سازوکارهای موجود جذب شوند، نه اینکه سازوکارهای جدید و موازی ایجاد شود.
نکته بسیار مهم در این ملاحظه، احترام به ویژگی‌های فنی و تنظیم‌گری خاص هر بخش است. قانون‌گذار تصریح می‌کند که الزامات AI Act باید با توجه به مختصات هر صنعت اعمال شوند. این یعنی هوش مصنوعی در هواپیما، خودرو، راه‌آهن یا تجهیزات دریایی، هرچند همگی «پرخطر» باشند، لزوماً نباید دقیقاً با یک منطق اجرایی واحد تنظیم شوند. چارچوب کلی یکی است، اما نحوه اعمال آن باید متناسب با پیچیدگی فنی، استانداردهای ایمنی و ساختار نظارتی هر بخش باشد.
در عین حال، ملاحظه ۴۹ یک مرز مهم می‌گذارد: AI Act نباید نظام‌های حکمرانی و نهادهای تخصصی موجود را مختل کند. این یعنی نهادهای تخصصی موجود ــ مانند نهادهای ایمنی هوانوردی، خودرویی یا ریلی ــ همچنان نقش مرکزی خود را حفظ می‌کنند و AI Act قرار نیست جای آن‌ها را بگیرد. بلکه صرفاً الزامات خاص هوش مصنوعی را به چارچوب مأموریت و نظارت آن‌ها اضافه می‌کند.
در مجموع، ملاحظه ۴۹ نشان می‌دهد که قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا به‌جای ساختن یک رژیم کاملاً مستقل و منفک، رویکرد تنظیم‌گری یکپارچه و بین‌بخشی را برگزیده است؛ رویکردی که هدف آن ادغام الزامات AI در ساختارهای تخصصی موجود، کاهش بار انطباق، جلوگیری از تداخل نهادی و حفظ انسجام مقرراتی در بازار اتحادیه است.
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون
