متن ماده ۹۸: رویه کمیته (Committee Procedure)
۱. کمیسیون توسط یک کمیته یاری میشود. آن کمیته، کمیتهای در معنای مقرر در مقرره (EU) شماره 182/2011 خواهد بود.۲. هرگاه به این بند ارجاع داده شود، ماده ۵ مقرره (EU) شماره 182/2011 اعمال خواهد شد.
تحلیل ماده ۹۸: رویه کمیته (Committee Procedure)
ماده ۹۸ در نگاه اول یکی از کوتاهترین مواد قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپاست، اما از منظر حکمرانی و اجرای قانون اهمیت بسیار زیادی دارد. این ماده مشخص میکند که کمیسیون اروپا هنگام استفاده از اختیارات اجرایی اعطا شده توسط قانون AI Act به تنهایی عمل نمیکند، بلکه تحت سازوکار موسوم به Comitology یا «نظام کمیتههای اجرایی اتحادیه اروپا» قرار دارد.بند اول ماده بیان میکند که یک کمیته در کنار کمیسیون فعالیت خواهد کرد. این کمیته نمایندگان کشورهای عضو اتحادیه اروپا را در بر میگیرد و نقش آن نظارت و مشارکت در تصمیمات اجرایی کمیسیون است. بنابراین، اگرچه قانون AI Act توسط نهادهای قانونگذاری اتحادیه تصویب شده است، اما جزئیات اجرایی، استانداردها، قالبهای فنی و بسیاری از تصمیمات تکمیلی بعدی از طریق همکاری میان کمیسیون و نمایندگان دولتهای عضو اتخاذ میشود.
بند دوم ماده به ماده ۵ مقرره 182/2011 ارجاع میدهد. ماده ۵ آن مقرره «رویه بررسی» (Examination Procedure) را تعریف میکند. در این سازوکار، کمیسیون پیشنویس اقدامات اجرایی خود را به کمیته ارائه میدهد و کشورهای عضو درباره آن رأی میدهند. اگر اکثریت واجد شرایط از پیشنهاد حمایت کنند، کمیسیون میتواند آن را تصویب کند. در صورت مخالفت اکثریت واجد شرایط، کمیسیون اجازه تصویب آن اقدام را نخواهد داشت. به این ترتیب، کشورهای عضو کنترل قابل توجهی بر تصمیمات اجرایی کمیسیون دارند.
از منظر حقوقی، اهمیت ماده ۹۸ در این است که مانع تمرکز کامل قدرت در دست کمیسیون میشود. قانونگذار اروپایی آگاهانه سازوکاری را انتخاب کرده که در آن دولتهای عضو بتوانند بر توسعه مقررات فنی و اجرایی AI Act نظارت داشته باشند. این موضوع بهویژه در حوزه هوش مصنوعی اهمیت زیادی دارد، زیرا فناوری با سرعت زیادی تغییر میکند و بسیاری از جزئیات اجرایی باید پس از تصویب قانون اصلی تعیین شوند.
از منظر عملی، بسیاری از تصمیمات آینده مرتبط با AI Act احتمالاً بر پایه همین ماده اتخاذ خواهند شد؛ برای مثال تعیین قالبهای استاندارد گزارشدهی، الزامات فنی جدید، روشهای ثبت سامانهها، استانداردهای ارزیابی انطباق و سایر قواعد اجرایی. بنابراین ماده ۹۸ در واقع «دروازه حکمرانی اجرایی» قانون هوش مصنوعی محسوب میشود و مشخص میکند چه سازوکاری برای تبدیل احکام کلی قانون به مقررات عملیاتی روزمره به کار گرفته خواهد شد.
در مجموع، اگر مواد قبلی AI Act مشخص میکنند «چه چیزی» باید رعایت شود، ماده ۹۸ تعیین میکند که «چه نهادی و با چه فرایندی» بسیاری از جزئیات اجرایی و تکمیلی آن را در آینده تدوین و تصویب خواهد کرد. به همین دلیل، علیرغم کوتاه بودن متن، این ماده یکی از ارکان نهادی اجرای قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا به شمار میرود.
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون
