متن ماده ۹۷: اعمال اختیار تفویضشده (Exercise of the Delegation)
بند ۱اختیار تصویب «اعمال تفویضی» (Delegated Acts) به کمیسیون اعطا میشود، مشروط بر رعایت شرایط مقرر در این ماده.
بند ۲
اختیار تصویب اعمال تفویضی موضوع مواد ۶ (۶) و ۶ (۷)، ۷ (۱) و ۷ (۳)، ۱۱ (۳)، ۴۳ (۵) و ۴۳ (۶)، ۴۷ (۵)، ۵۱ (۳)، ۵۲ (۴) و ۵۳ (۵) و ۵۳ (۶)، برای مدت پنج سال از تاریخ ۱ اوت ۲۰۲۴ به کمیسیون واگذار میشود.
کمیسیون باید حداکثر تا نه ماه پیش از پایان دوره پنجساله، گزارشی درباره اعمال این اختیار تفویضی تهیه کند.
اختیار تفویضشده بهطور خودکار برای دورههای متوالی با همان مدت تمدید خواهد شد، مگر آنکه پارلمان اروپا یا شورای اتحادیه اروپا حداکثر سه ماه پیش از پایان هر دوره با تمدید آن مخالفت کنند.
.jpg "قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 11 - ماده ۹۷: اعمال اختیار تفویضشده")
بند ۳
اختیار تفویضشده موضوع مواد مذکور میتواند در هر زمان توسط پارلمان اروپا یا شورای اتحادیه اروپا لغو شود.
تصمیم لغو، به اختیار تفویضشدهای که در آن تصمیم مشخص شده است پایان میدهد.
این تصمیم از روز بعد از انتشار در روزنامه رسمی اتحادیه اروپا یا در تاریخی دیرتر که در همان تصمیم تعیین شده باشد نافذ خواهد شد.
با این حال، لغو اختیار تأثیری بر اعتبار اعمال تفویضیای که پیش از آن بهطور معتبر تصویب و لازمالاجرا شدهاند نخواهد داشت.
بند ۴
پیش از تصویب هر عمل تفویضی، کمیسیون باید با کارشناسانی که از سوی هر یک از دولتهای عضو تعیین شدهاند، مطابق اصول مندرج در «توافقنامه بیننهادی ۱۳ آوریل ۲۰۱۶ درباره قانونگذاری بهتر» مشورت کند.
بند ۵
کمیسیون باید بلافاصله پس از تصویب یک عمل تفویضی، آن را همزمان به پارلمان اروپا و شورای اتحادیه اروپا ابلاغ کند.
.jpg "قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 11 - ماده ۹۷: اعمال اختیار تفویضشده")
بند ۶
هر عمل تفویضی که بر اساس مواد ۶(۶) یا ۶(۷)، ۷(۱) یا ۷(۳)، ۱۱(۳)، ۴۳(۵) یا ۴۳(۶)، ۴۷(۵)، ۵۱(۳)، ۵۲(۴) یا ۵۳(۵) یا ۵۳(۶) تصویب شود، تنها در صورتی لازمالاجرا خواهد شد که:
ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ آن به پارلمان اروپا و شورای اتحادیه اروپا، هیچیک از این دو نهاد نسبت به آن اعتراض نکنند؛ یا
پیش از پایان این مهلت، هر دو نهاد به کمیسیون اطلاع دهند که قصد اعتراض ندارند.
این مهلت سهماهه میتواند به ابتکار پارلمان اروپا یا شورای اتحادیه اروپا برای سه ماه دیگر تمدید شود.
تحلیل حقوقی ماده ۹۷
۱. جایگاه ماده ۹۷ در ساختار حکمرانی قانون هوش مصنوعیماده ۹۷ یکی از مهمترین مواد نهادی (Institutional Provisions) قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپاست. این ماده مشخص میکند که کمیسیون اروپا چگونه میتواند در آینده برخی بخشهای قانون را بدون طی کامل فرایند قانونگذاری عادی اصلاح یا تکمیل کند.
از آنجا که فناوری هوش مصنوعی با سرعت زیادی تغییر میکند، قانونگذار اروپایی به این نتیجه رسیده که برخی جزئیات فنی نباید منحصراً وابسته به فرایند طولانی تصویب قوانین جدید باشند. به همین دلیل، اختیار صدور «اعمال تفویضی» به کمیسیون واگذار شده است.
۲. مفهوم حقوقی «عمل تفویضی» (Delegated Act)
عمل تفویضی ابزاری است که بر اساس ماده ۲۹۰ معاهده عملکرد اتحادیه اروپا به کمیسیون اجازه میدهد برخی عناصر غیر اساسی یک قانون را اصلاح یا تکمیل کند.
.jpg "قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 11 - ماده ۹۷: اعمال اختیار تفویضشده")
بنابراین کمیسیون نمیتواند:
اهداف اصلی قانون را تغییر دهد؛
حقوق و تعهدات بنیادی جدید ایجاد کند؛
ساختار اساسی قانون را بازنویسی نماید.
اما میتواند:
فهرست سامانههای پرخطر را بهروزرسانی کند؛
معیارهای فنی را اصلاح نماید؛
الزامات اجرایی را متناسب با پیشرفت فناوری توسعه دهد.
۳. ایجاد تعادل میان انعطافپذیری و نظارت دموکراتیک
یکی از مهمترین اهداف ماده ۹۷ ایجاد تعادل میان دو نیاز متعارض است:
نیاز اول: انعطافپذیری مقرراتی
هوش مصنوعی به سرعت تحول مییابد و قانون باید بتواند با تحولات جدید سازگار شود.
نیاز دوم: کنترل دموکراتیک
نهادهای منتخب اتحادیه اروپا نباید اختیار قانونگذاری را به طور نامحدود به کمیسیون واگذار کنند.
ماده ۹۷ دقیقاً برای ایجاد این توازن طراحی شده است.
.jpg "قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 11 - ماده ۹۷: اعمال اختیار تفویضشده")
۴. سازوکارهای کنترل کمیسیون
این ماده سه لایه نظارتی مهم ایجاد میکند:
الف) حق لغو تفویض اختیار
پارلمان اروپا و شورای اتحادیه اروپا در هر زمان میتوانند اختیار تفویضی را پس بگیرند.
ب) حق اعتراض به هر عمل تفویضی
حتی پس از تصویب یک عمل تفویضی، پارلمان یا شورا میتوانند ظرف سه ماه با آن مخالفت کنند.
ج) الزام به مشورت با کارشناسان دولتهای عضو
کمیسیون قبل از تصویب هر عمل تفویضی موظف به مشورت با نمایندگان تخصصی کشورهای عضو است.
این سه مکانیسم از تمرکز بیش از حد قدرت در دست کمیسیون جلوگیری میکند.
.jpg "قانون هوش مصنوعی اروپا؛ فصل 11 - ماده ۹۷: اعمال اختیار تفویضشده")
۵. تمدید خودکار اختیار تفویضی
نکته مهم دیگر این ماده، تمدید خودکار اختیار کمیسیون است.
بهجای آنکه هر پنج سال یک بار فرایند جدیدی برای اعطای اختیار آغاز شود، قانون مقرر کرده که اختیار بهصورت خودکار تمدید شود؛ مگر اینکه پارلمان یا شورا صریحاً با این تمدید مخالفت کنند.
این سازوکار ثبات مقرراتی و استمرار حکمرانی فناوری را تضمین میکند.
۶. اهمیت ماده ۹۷ برای آینده قانون هوش مصنوعی
از منظر عملی، بسیاری از تحولات آینده قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا احتمالاً از طریق همین اعمال تفویضی انجام خواهد شد.
برای مثال:
اضافه شدن کاربردهای جدید به فهرست سامانههای پرخطر؛
اصلاح الزامات فنی؛
بهروزرسانی معیارهای ارزیابی ریسک؛
تنظیم قواعد جدید برای مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی.
بنابراین ماده ۹۷ در واقع «موتور بهروزرسانی» قانون هوش مصنوعی محسوب میشود.
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون
