جيمز در سرزمين عجايب
نويسنده : امير حسين جلالي
بعد از 12سال، جيمز کامرون با آواتار به سينما برگشته است؛فيلمي که انگار به اين همه سال انتظار مي ارزد
ظاهرا که 12سال انتظار براي ساخته شدن فيلم تازه جيمز کامرون ارزشش را داشته. براي ما که هنوز فيلم را نديده ايم (و اين بار تازه اگر هم ببينيم، چيز خاصي تغيير نمي کند چون در اين مورد خاص، بدون نشستن در يکي ازآن سالن هاي مجهز و به چشم گذاردن عينک مخصوص تماشاي تصاوير سه بعدي ، اساسا و مطلقا قادر به درک و تجربه فيلم نخواهيم شد.اين شايد اولين باري باشد که شعار کليشه اي و معروف قديمي هاي دنياي نقد فيلم مبني بر رجحان تماشاي فيلم ها در سالن نسبت به ال سي دي ،قابل قبول به نظر مي رسد). فيلم با بودجه اي در حدود 250ميليون دلار ( به قول هوبر من نزديک به يک چهارم ميليارد دلار ساخته شده و بيش از 5هزار سالن سينما در آمريکا اکرانش کرده اند و بليت هايش دست کم براي يک هفته بعد به پيش فروش مي شود .
کامرون هميشه از فيلمي که قرار بوده بعد از «تايتانيک» بسازد وحشت داشته ولي حالا و بعد از اين همه سال و درحالي که هنوز اکران گسترده فيلمش شروع نشده صحبت از ساخت قسمت دوم «آواتار» مي کند فروش آخر هفته اول فيلم، نزديک به 80ميليون دلار است که البته به فيلم بي ارزش «ترانسفورمرز2»که چند ماه پيش اکران شد و در اولين آخر هفته اش بيش از 100ميليون دلار فروخت، نمي رسد و نقدهايي که روي فيلم نوشته شده به طرز حيرت آوري ستايش آميز هستند .
به اين نام ها دقت کنيد: هوبر من از ويليج وويس(70از 100)، راجرابرت از شيکاگوسان تايمز(100)کنت توران از لس آنجلس تايمز(100)، منولادارگيس از نيويرک تايمز (100)، ديويد دنبي از نيويرکر(90)و تا دمک کارتي از ورايتي (90
اين نشانه ها آدم را مطمئن مي کند که احتمالا اسکارهاي متعدد تايتانيک، امسال براي «آواتار»هم تکرار خواهد شد. البته کامرون شايد خودش هم مي داند که براي بردن اسکار بهترين فيلم شانس چنداني ندارد چون اتفاقا همسر سابقش يعني کاترين بيگلوهم امسال فيلمي دارد به نام«گنجه درد»که قطعا بهترين فيلم ضد جنگ هاليوود در نه سال اخير است و به احتمال قريب به يقين، اسکارهاي اصلي سال را اين فيلم خواهد برد و نه آواتار.
اين فيلم که ساخت آن چهار سال طول کشيده، در لس آنجلس، نيوزيلند و خليج مکزيک فيلم برداري شده و بودجه ساخت آن بالغ بر 230ميليون دلارشده است.
ايده ساخت آواتار، به سال 1995باز مي گردد اما جيمز کامرون بايد سال ها صبر مي کرد تا به فناوري جديد، مدرن و لازم براي ساخت اين فيلم دست يابد آواتار تلفيقي از فيلم سينمايي و انيميشن کامپيوتري است. همچنين جلوه هاي ويژه بي نهايت خيره کننده اي دارد که تماشاگر را ،مبهوت و شگفت زده مي سازد.
اين فيلم پس از آغاز اکران جهاني، آمار فروش هفتگي سينماها را دگرگون و رکورد فروش را به نفع خود جابه جا کرده است. منتقدان و مستمر تماشاگران، اواتار رکورد پرفروش ترين هاي تاريخ سينما را مي شکند در پايان هم به عنوان يک «پديده افسانه اي» در کارنامه جيمز کامرون ثبت مي شود.
جيمز کامرون در مراسم نمايش افتتاحيه اواتار گفت:« من اين فيلم را براي کودک درونم ساخته ام؛ کودکي که از 14سالگي در من خفته است. آن زمان، تمام وقتم به نقاشي آدم فضايي ها،روبات ها و سفينه هاي فضايي مي گذشت
الان هم اگر يکي از دفترچه هاي دوران دبيرستان من را بازکنيد، با طراحي هايي از يک سفينه فضايي مواجه مي شويد»کامرون با اظهار شگفتي از استقبال گسترده تماشاگران اواتار مي گويد:«شايد باور نکنيد اما استقبال تماشاگران از فيلم برايم بسيار عجيب و بهت آوراست.
ابتداي ماه آگوست گذشته ،وقتي پلاتوهاي فيلم را تعطيل کرديم و کامپيوترهاي ثبت حرکات را سرجايشان مي گذاشتيم برايم روز عجيبي بود چهار سال پياپي با روزهاي کاري پشت سر هم، گرفتن نماهاي دشوار، تلفيق جلوه هاي ويژه و ..گذشته بود
هنگامي که فکر مي کنم، ساخت تايتانيک دو سال از وقتم را گرفت، باورم نمي شود که من آواتار را ساخته ام چون براي ساخت آن چهار سال وقت گذاشته ام
ان روز را هيچ گاه از خاطر نمي برم؛روزي که استوديو براي يک لحظه، از ساخت آواتار منصرف شد. آن زمان يک سال بود که روي فيلم کار مي کرديم اما آنها به ناگاه تصمي گرفتند همه چيز را متوقف کنند چون بودجه فيلم ،به نظرشان سنگين مي آمد من ادامه ساخت فيلم را به استوديو «ديسني» پيشنهاد کردم اما «فاکس » از تصميمش منصرف شد انگارآنها اطمينان داشتند که جاي ديگر، نمي توانم موفق به ساخت اين فيلم شوم.
من هم با در نظر گرفتن همکاري ام با آنها در ساخت فيلم هاي «بيگانه»،«ورطه»،«دروغ هاي راست»و«تايتانيک»،ترجيح دادم در ساخت آواتار هم با آنها همکاري کنم .
ساخت اين فيلم برايم بي نهايت دشوار بود اما هم استوديو و هم من، از نتيجه کار بسيار راضي بوديم و به پايان خوب و خوشايند آن اطمينان داشتيم راز اين اعتماد و اطمينان نيز چيزي جز احترام متقابل نبود. شايد اين تنها راه براي پشت سرگذاشتن مشکلاتي است که هنگام ساخت هر فيلم برايم پيش مي آيد هميشه هنگام آغاز يک کار، خود را در موضع مخالف استوديوها مي بينم اما پس از گذر سال ها، اين وضعيت کمرنگ تر شده است.
کامرون با تاکيد بر اينکه در ساخت آواتار از افسانه «پوکوهانتس »بهره گرفته است، مي گويد:«با تماشاي آواتار به خوبي متوجه خواهيد شد که سه بعدي بودن آن، با فيلمنامه عجين شده است و به هيچ وجه اضافه به نظر نمي رسد
کامرون مي گويد:«داستان آواتار هنگامي که 14سال بيشتر نداشتم، به ذهنم رسيد اما نمي توانستم آن را بسازم چون کاري نمي شد کرد جز صبر کردن، اين درست همان کاري بود که تا به امروز کرده ام.
فيلم حول موضوع دستيابي به منابع طبيعي بسيار با ارزشي مي چرخد به نام «آن اوبتانيوم»که «نمادي است از حرص و طمع بشري» که نژاد انساني را براي تصرف آن منابع، وادار به جنگ با موجودات بومي سياره پاندورا کرده است. سرهنگ کواريچ -فرمانده عمليات نظامي در فيلم -(به بازيگري استيون لنگ)، بوميان ناوي را (که شباهت قابل لمسي به سرخ پوستان آمريکايي دارند)متوحش مي نامد .
استفاده وي از واژگاني همچون «شوک» و «هيبت»(shock and awe)، «مبارزه با تروريسم»و«حمله پيشگيرانه»(preemptive strike)يادآور هياهوي تبليغاتي دولت بوش و وقايع مربوط به جنگ عراق است.
پيام اصلي هم که حفاظت از محيط زيست است که همه جاي فيلم آن را داد مي زند.
سال 2154ميلادي است و زمينيان سرگرم مستعمراتشان؛اقمار ستاره رجل قنطورس،سياره پاندورا(pandora)يکي از اين اقمار است که تنوع خارق العاده اي در زمينه حيات وحش فرا زميني دارد و جوي غير قابل استشمام براي انسان ها و البته محيطي فيزيکي در تضاد با طبيعت فيزيکي انسان. به اين ترتيب، نام سياره اشاره به وضع مصيبت بار آن(از ديد انسان)دارد(که به اسطوره شناسي پاندورا باز مي گردد). با اين حال، انسان ها به دليل وجود منابع طبيعي اين سياره، به دقت روي آن تمرکز کرده اند.
در ميان جانداران بومي اين سياره، موجوداتي شبيه انسان هستند به نام «ناوي» که از نظر پيشرفت فني ،سطح بسيار پايين تري از زمينيان دارند وتقريبا نيمه متوحش هستند اما فرهنگي بسيار غني دارند که کاملا با سياره خود در حالت تعادل قرار مي گيرند.
پاندورا داراي سيستم حيات وحش نامتعارفي است؛ به طوري که سياره و تمام موجوداتش داراي يک شبکه عصبي مشترک بوده و با هم در ارتباطند(که يادآور مفهوم گايا در اسطوره شناسي و جنبش هاي محيط زيستي است)ناوي ها از طريق نقاط اتصال نوروني(neuralinterface)در ميان موهاي خود، از نظر خود آگاهي به اسب هاي خود متصل مي شوند. درختان جنگل هم از طريق ريشه هاي خود با يکديگر اتصال عصبي دارند.خلاصه اينکه محيط پاندورا محيطي است که دانشمندان بشري در فيلم را سخت تحت تاثير قرار داده و خصوصيات منحصر به فرد آن،مرزهاي بين علم و عرفان را در هم مي نوردد.
منابع طبيعي اي که بشر در اين سياره به دنبال آن است ، آن اوبتانيوم(unobtainium)نام دارد. اين ماده، نوعي سنگ کاني مرموز است که خواص ميداني عجيبي دارد؛ به طوري که باعث ظهور آثار پادگرانشي و اختلال ميادين الکترومغناطيسي مي شود.
در داستان فيلم، زميني ها براي تصرف منابع سرشار پاندورا(سياره ناوي ها)، براي اشغال نظامي و استفاده از قوه قهريه آماده شده اند که منجر به نابودي خانه و کاشانه ناوي ها و محيط زيستشان مي شود ناوي ها حالا درمعرض انقراض قرار گرفته اند.
اما از سوي ديگر، گروهي از دانشمندان مشغول آزمايش پروژه اي هستند به نام آواتار که در آن با علم ژنتيک،بدن هاي ناوي مصنوعي در آزمايشگاه خلق کرده و خود آگاهي انساني را به عنوان راننده آن بدن به طور موقت، درون آن تزريق مي کنند تا بتوانند با فرستادن اين ناوي هاي مصنوعي داخل جماعت ناوي ها به طور ناشناس تجسس کرده و فرهنگ و تمدن آنان را بشناسند. درواقع،اين بدن هاي مصنوعي، چيزي جز نوعي نفر بر باکنترل ازراه دور بسيار پيشرفته نيستند.
جيک سالي(به بازيگري سام ورتينگتن)،سرباز معمولي روي ويلچر است که هنگام خدمت در واحد تفنگداران دريايي آمريکا از ناحيه دوپا فلج شده است. هنگامي که او را براي پروژه آواتار به عنوان خلبان يکي از بدن ها به کار مي گيرند،او طبق ماموريتش سعي مي کند در بوميان رخنه کرده و رموز واطلاعات سري آنان را کشف کند اما تدريجا طي ماجراهاي با «نيتبري»(با صداي زويي سالدانا)-شاهزاده و دختر بزرگ قبيله ناوي ها -پيوندي عاطفي برقرار مي کند و رفته رفته پي به عمق زيباي فرهنگ بوميان برده و سعي مي کند به آنها کمک کند.اين قضيه او را مجبور مي کند تا نهايتا در برابر نسل انسان هاي غاصب يعني نوع خودش قرار گيرد .
منبع:نشريه همشهري جوان،شماره244
/ع
ظاهرا که 12سال انتظار براي ساخته شدن فيلم تازه جيمز کامرون ارزشش را داشته. براي ما که هنوز فيلم را نديده ايم (و اين بار تازه اگر هم ببينيم، چيز خاصي تغيير نمي کند چون در اين مورد خاص، بدون نشستن در يکي ازآن سالن هاي مجهز و به چشم گذاردن عينک مخصوص تماشاي تصاوير سه بعدي ، اساسا و مطلقا قادر به درک و تجربه فيلم نخواهيم شد.اين شايد اولين باري باشد که شعار کليشه اي و معروف قديمي هاي دنياي نقد فيلم مبني بر رجحان تماشاي فيلم ها در سالن نسبت به ال سي دي ،قابل قبول به نظر مي رسد). فيلم با بودجه اي در حدود 250ميليون دلار ( به قول هوبر من نزديک به يک چهارم ميليارد دلار ساخته شده و بيش از 5هزار سالن سينما در آمريکا اکرانش کرده اند و بليت هايش دست کم براي يک هفته بعد به پيش فروش مي شود .
کامرون هميشه از فيلمي که قرار بوده بعد از «تايتانيک» بسازد وحشت داشته ولي حالا و بعد از اين همه سال و درحالي که هنوز اکران گسترده فيلمش شروع نشده صحبت از ساخت قسمت دوم «آواتار» مي کند فروش آخر هفته اول فيلم، نزديک به 80ميليون دلار است که البته به فيلم بي ارزش «ترانسفورمرز2»که چند ماه پيش اکران شد و در اولين آخر هفته اش بيش از 100ميليون دلار فروخت، نمي رسد و نقدهايي که روي فيلم نوشته شده به طرز حيرت آوري ستايش آميز هستند .
به اين نام ها دقت کنيد: هوبر من از ويليج وويس(70از 100)، راجرابرت از شيکاگوسان تايمز(100)کنت توران از لس آنجلس تايمز(100)، منولادارگيس از نيويرک تايمز (100)، ديويد دنبي از نيويرکر(90)و تا دمک کارتي از ورايتي (90
اين نشانه ها آدم را مطمئن مي کند که احتمالا اسکارهاي متعدد تايتانيک، امسال براي «آواتار»هم تکرار خواهد شد. البته کامرون شايد خودش هم مي داند که براي بردن اسکار بهترين فيلم شانس چنداني ندارد چون اتفاقا همسر سابقش يعني کاترين بيگلوهم امسال فيلمي دارد به نام«گنجه درد»که قطعا بهترين فيلم ضد جنگ هاليوود در نه سال اخير است و به احتمال قريب به يقين، اسکارهاي اصلي سال را اين فيلم خواهد برد و نه آواتار.
فيلمي براي کودک درون
اين فيلم که ساخت آن چهار سال طول کشيده، در لس آنجلس، نيوزيلند و خليج مکزيک فيلم برداري شده و بودجه ساخت آن بالغ بر 230ميليون دلارشده است.
ايده ساخت آواتار، به سال 1995باز مي گردد اما جيمز کامرون بايد سال ها صبر مي کرد تا به فناوري جديد، مدرن و لازم براي ساخت اين فيلم دست يابد آواتار تلفيقي از فيلم سينمايي و انيميشن کامپيوتري است. همچنين جلوه هاي ويژه بي نهايت خيره کننده اي دارد که تماشاگر را ،مبهوت و شگفت زده مي سازد.
اين فيلم پس از آغاز اکران جهاني، آمار فروش هفتگي سينماها را دگرگون و رکورد فروش را به نفع خود جابه جا کرده است. منتقدان و مستمر تماشاگران، اواتار رکورد پرفروش ترين هاي تاريخ سينما را مي شکند در پايان هم به عنوان يک «پديده افسانه اي» در کارنامه جيمز کامرون ثبت مي شود.
جيمز کامرون در مراسم نمايش افتتاحيه اواتار گفت:« من اين فيلم را براي کودک درونم ساخته ام؛ کودکي که از 14سالگي در من خفته است. آن زمان، تمام وقتم به نقاشي آدم فضايي ها،روبات ها و سفينه هاي فضايي مي گذشت
الان هم اگر يکي از دفترچه هاي دوران دبيرستان من را بازکنيد، با طراحي هايي از يک سفينه فضايي مواجه مي شويد»کامرون با اظهار شگفتي از استقبال گسترده تماشاگران اواتار مي گويد:«شايد باور نکنيد اما استقبال تماشاگران از فيلم برايم بسيار عجيب و بهت آوراست.
ابتداي ماه آگوست گذشته ،وقتي پلاتوهاي فيلم را تعطيل کرديم و کامپيوترهاي ثبت حرکات را سرجايشان مي گذاشتيم برايم روز عجيبي بود چهار سال پياپي با روزهاي کاري پشت سر هم، گرفتن نماهاي دشوار، تلفيق جلوه هاي ويژه و ..گذشته بود
هنگامي که فکر مي کنم، ساخت تايتانيک دو سال از وقتم را گرفت، باورم نمي شود که من آواتار را ساخته ام چون براي ساخت آن چهار سال وقت گذاشته ام
ان روز را هيچ گاه از خاطر نمي برم؛روزي که استوديو براي يک لحظه، از ساخت آواتار منصرف شد. آن زمان يک سال بود که روي فيلم کار مي کرديم اما آنها به ناگاه تصمي گرفتند همه چيز را متوقف کنند چون بودجه فيلم ،به نظرشان سنگين مي آمد من ادامه ساخت فيلم را به استوديو «ديسني» پيشنهاد کردم اما «فاکس » از تصميمش منصرف شد انگارآنها اطمينان داشتند که جاي ديگر، نمي توانم موفق به ساخت اين فيلم شوم.
من هم با در نظر گرفتن همکاري ام با آنها در ساخت فيلم هاي «بيگانه»،«ورطه»،«دروغ هاي راست»و«تايتانيک»،ترجيح دادم در ساخت آواتار هم با آنها همکاري کنم .
ساخت اين فيلم برايم بي نهايت دشوار بود اما هم استوديو و هم من، از نتيجه کار بسيار راضي بوديم و به پايان خوب و خوشايند آن اطمينان داشتيم راز اين اعتماد و اطمينان نيز چيزي جز احترام متقابل نبود. شايد اين تنها راه براي پشت سرگذاشتن مشکلاتي است که هنگام ساخت هر فيلم برايم پيش مي آيد هميشه هنگام آغاز يک کار، خود را در موضع مخالف استوديوها مي بينم اما پس از گذر سال ها، اين وضعيت کمرنگ تر شده است.
کامرون با تاکيد بر اينکه در ساخت آواتار از افسانه «پوکوهانتس »بهره گرفته است، مي گويد:«با تماشاي آواتار به خوبي متوجه خواهيد شد که سه بعدي بودن آن، با فيلمنامه عجين شده است و به هيچ وجه اضافه به نظر نمي رسد
کامرون مي گويد:«داستان آواتار هنگامي که 14سال بيشتر نداشتم، به ذهنم رسيد اما نمي توانستم آن را بسازم چون کاري نمي شد کرد جز صبر کردن، اين درست همان کاري بود که تا به امروز کرده ام.
سرخ پوست هاي فضايي
فيلم حول موضوع دستيابي به منابع طبيعي بسيار با ارزشي مي چرخد به نام «آن اوبتانيوم»که «نمادي است از حرص و طمع بشري» که نژاد انساني را براي تصرف آن منابع، وادار به جنگ با موجودات بومي سياره پاندورا کرده است. سرهنگ کواريچ -فرمانده عمليات نظامي در فيلم -(به بازيگري استيون لنگ)، بوميان ناوي را (که شباهت قابل لمسي به سرخ پوستان آمريکايي دارند)متوحش مي نامد .
استفاده وي از واژگاني همچون «شوک» و «هيبت»(shock and awe)، «مبارزه با تروريسم»و«حمله پيشگيرانه»(preemptive strike)يادآور هياهوي تبليغاتي دولت بوش و وقايع مربوط به جنگ عراق است.
پيام اصلي هم که حفاظت از محيط زيست است که همه جاي فيلم آن را داد مي زند.
داستان آواتار چيست؟
سال 2154ميلادي است و زمينيان سرگرم مستعمراتشان؛اقمار ستاره رجل قنطورس،سياره پاندورا(pandora)يکي از اين اقمار است که تنوع خارق العاده اي در زمينه حيات وحش فرا زميني دارد و جوي غير قابل استشمام براي انسان ها و البته محيطي فيزيکي در تضاد با طبيعت فيزيکي انسان. به اين ترتيب، نام سياره اشاره به وضع مصيبت بار آن(از ديد انسان)دارد(که به اسطوره شناسي پاندورا باز مي گردد). با اين حال، انسان ها به دليل وجود منابع طبيعي اين سياره، به دقت روي آن تمرکز کرده اند.
در ميان جانداران بومي اين سياره، موجوداتي شبيه انسان هستند به نام «ناوي» که از نظر پيشرفت فني ،سطح بسيار پايين تري از زمينيان دارند وتقريبا نيمه متوحش هستند اما فرهنگي بسيار غني دارند که کاملا با سياره خود در حالت تعادل قرار مي گيرند.
پاندورا داراي سيستم حيات وحش نامتعارفي است؛ به طوري که سياره و تمام موجوداتش داراي يک شبکه عصبي مشترک بوده و با هم در ارتباطند(که يادآور مفهوم گايا در اسطوره شناسي و جنبش هاي محيط زيستي است)ناوي ها از طريق نقاط اتصال نوروني(neuralinterface)در ميان موهاي خود، از نظر خود آگاهي به اسب هاي خود متصل مي شوند. درختان جنگل هم از طريق ريشه هاي خود با يکديگر اتصال عصبي دارند.خلاصه اينکه محيط پاندورا محيطي است که دانشمندان بشري در فيلم را سخت تحت تاثير قرار داده و خصوصيات منحصر به فرد آن،مرزهاي بين علم و عرفان را در هم مي نوردد.
منابع طبيعي اي که بشر در اين سياره به دنبال آن است ، آن اوبتانيوم(unobtainium)نام دارد. اين ماده، نوعي سنگ کاني مرموز است که خواص ميداني عجيبي دارد؛ به طوري که باعث ظهور آثار پادگرانشي و اختلال ميادين الکترومغناطيسي مي شود.
در داستان فيلم، زميني ها براي تصرف منابع سرشار پاندورا(سياره ناوي ها)، براي اشغال نظامي و استفاده از قوه قهريه آماده شده اند که منجر به نابودي خانه و کاشانه ناوي ها و محيط زيستشان مي شود ناوي ها حالا درمعرض انقراض قرار گرفته اند.
اما از سوي ديگر، گروهي از دانشمندان مشغول آزمايش پروژه اي هستند به نام آواتار که در آن با علم ژنتيک،بدن هاي ناوي مصنوعي در آزمايشگاه خلق کرده و خود آگاهي انساني را به عنوان راننده آن بدن به طور موقت، درون آن تزريق مي کنند تا بتوانند با فرستادن اين ناوي هاي مصنوعي داخل جماعت ناوي ها به طور ناشناس تجسس کرده و فرهنگ و تمدن آنان را بشناسند. درواقع،اين بدن هاي مصنوعي، چيزي جز نوعي نفر بر باکنترل ازراه دور بسيار پيشرفته نيستند.
جيک سالي(به بازيگري سام ورتينگتن)،سرباز معمولي روي ويلچر است که هنگام خدمت در واحد تفنگداران دريايي آمريکا از ناحيه دوپا فلج شده است. هنگامي که او را براي پروژه آواتار به عنوان خلبان يکي از بدن ها به کار مي گيرند،او طبق ماموريتش سعي مي کند در بوميان رخنه کرده و رموز واطلاعات سري آنان را کشف کند اما تدريجا طي ماجراهاي با «نيتبري»(با صداي زويي سالدانا)-شاهزاده و دختر بزرگ قبيله ناوي ها -پيوندي عاطفي برقرار مي کند و رفته رفته پي به عمق زيباي فرهنگ بوميان برده و سعي مي کند به آنها کمک کند.اين قضيه او را مجبور مي کند تا نهايتا در برابر نسل انسان هاي غاصب يعني نوع خودش قرار گيرد .
منبع:نشريه همشهري جوان،شماره244
/ع
